Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вьетнамдағы католик шіркеуі – Римдегі Папамен рухани байланыстағы Вьетнам епископтарының басшылығымен әлемдік католик шіркеуінің бір бөлігі. Вьетнам Азиядағы католиктер саны бойынша Филиппин, Үндістан, Қытай және Индонезиядан кейін бесінші орында тұр. Вьетнамда шамамен 7 миллион католик бар, бұл елдің жалпы халқының 7,4% құрайды. 27 дін аймағы (оның ішінде үш архиепархия) бар, оларда 2228 приход және 2668 священник қызмет етеді. Вьетнамда негізгі құлшылық рәсімдері латын шіркеуінің рәсімдері болып табылады.
none
The Catholic Church in Vietnam is part of the worldwide Catholic Church, under the spiritual leadership of bishops in Vietnam who are in communion with the Pope in Rome. Vietnam has the fifth largest Catholic population in Asia, after the Philippines, India, China and Indonesia. There are about 7 million Catholics in Vietnam, representing 7.4% of the total population. There are 27 dioceses (including three archdioceses) with 2,228 parishes and 2,668 priests. The main liturgical rites employed in Vietnam are those of the Latin Church.
Ерте кезеңдер
Алғашқы католик миссионерлері 16 ғасырда Португалия мен Испаниядан Вьетнамға келді. Алғашқы миссиялар күрделі нәтижелер бермеді. Христиан діні 17 ғасырдың алғашқы онжылдықтарында иезуиттердің келуінен кейін ғана Джанг Аун (Тонкин) және Джанг Тронг (Кочинчина) аймақтарындағы жергілікті халық арасында өз орнын табуға бастады. Бұл миссионерлердің көпшілігі итальяндықтар, португалдықтар және жапондықтар болды. Франческо Бузоми мен Диого Карвалхо 1615 жылы Хойан қаласында алғашқы католик қауымын құрды. 1627-1630 жылдары Авиньондық Александр де Родс және португалдық Перо Маркес Тонкинде 6000-нан астам адамды дінге көштірді. 17 ғасырда Франсиско де Пина, Гаспар до Амарал, Антонио Барбоса және де Родс сияқты иезуит миссионерлері латын әрпіне диакритикалық белгілер қосып, вьетнам тілі үшін жаңа әліпби жасады. Бұл жазу жүйесі бүгінге дейін қолданылып келеді және "chữ Quốc ngữ" (сөзбе-сөз "ұлттық тіл жазуы") деп аталады. Ал, Гироламо Майорика жақсы білген дәстүрлі "chữ Nôm" жазуы 19 ғасырдың соңына дейін вьетнамдықтарға католик дінін жеткізудің негізгі құралы болды. 17 ғасырдың соңынан бастап, Шетелдік Миссиялар Қоғамының француз миссионерлері мен Доминикан орденінің испан миссионерлері Вьетнамдағы дін тарату ісіне қатыса бастады. Қазіргі Вьетнамда белсенді болған басқа миссионерлер – францискандықтар (Кочинчинада), итальяндық доминикандықтар және босаң августиндіктер (Шығыс Тонкинде), сондай-ақ "Propaganda Fide" тарапынан жіберілгендер.
The first Catholic missionaries visited Vietnam from Portugal and Spain in the 16th century. The earliest missions did not bring impressive results. Only after the arrival of Jesuits in the first decades of the 17th century did Christianity begin to establish its positions within the local populations in both domains of Đàng Ngoài (Tonkin) and Đàng Trong (Cochinchina). These missionaries were mainly Italians, Portuguese, and Japanese. Two priests, Francesco Buzomi and Diogo Carvalho, established the first Catholic community in Hội An in 1615. Between 1627 and 1630, Avignonese Alexandre de Rhodes and Portuguese Pero Marques converted more than 6,000 people in Tonkin. In the 17th century, Jesuit missionaries including Francisco de Pina, Gaspar do Amaral, Antonio Barbosa, and de Rhodes developed an alphabet for the Vietnamese language, using the Latin script with added diacritic marks. This writing system continues to be used today, and is called chữ Quốc ngữ (literally "national language script"). Meanwhile, the traditional chữ Nôm, in which Girolamo Maiorica was an expert, was the main script conveying Catholic faith to Vietnamese until the late 19th century. Since the late 17th century, French missionaries of the Foreign Missions Society and Spanish missionaries of the Dominican Order were gradually taking the role of evangelization in Vietnam. Other missionaries active in pre modern Vietnam were Franciscans (in Cochinchina), Italian Dominicans & Discalced Augustinians (in Eastern Tonkin), and those sent by the Propaganda Fide.
Кейінгі Нгуен әулеті
Вьетнамдағы конфуциандық классикалық жүйемен қатар католицизмнің бейбіт өмір сүруі ұзаққа созылмады. Гиа Лонгтің өзі конфуцийшіл көзқараспен қараған. Мұрагер принц Нгуен Фук Чан қаза болғандықтан, Чанның ұлы Гиа Лонгтың орнын басады деп есептелді, бірақ 1816 жылы Гиа Лонгтың екінші әйелінен туған Нгуен Фук Дам тағайындалды. Гиа Лонг оны мықты мінезі және батыстықтарға деген терең консервативті наразылығы үшін таңдады, ал Чанның ұрпақтары католицизмге көшкен және ата-бабаларға табыну сияқты конфуцийшіл дәстүрлерін сақтауға құлшынбады. Нгуен Анх – болашақ император Гиа Лонгқа Тэй Сон көтерілісін басуға, Вьетнамды біріктіруге және Нгуен әулетін құруға көмектескен Вьетнам генералы Ле Ван Дуйет, сондай-ақ көптеген жоғары дәрежелі мандариндер Гиа Лонгтың мұрагерлік жоспарына қарсы болды. Дуйет және оның оңтүстік серіктерінің көпшілігі христиан дінін жақтады және Нгуен Чанның ұрпақтарын таққа отырғызуды қолдады. Осының нәтижесінде Дуйет католик қауымында жоғары бағаланды. Тарихшы Марк МакЛеодтың айтуынша, Дуйет әлеуметтік емес, әскери қажеттіліктерге көбірек мән берді, сондықтан ол батыстың ықпалының әлеуметтік салдары туралы алаңдаудың орнына еуропалықтармен мықты қарым-қатынас орнатуға қызығушылық танытты, осы арқылы қару-жарақ алуға мүмкіндік алатын еді. Ол «католик дінін тыйым салатын ережелер» шығарды және христиан дінін «еретик доктрина» деп айыптады. Ол католиктерді ықтимал дау тудырушы күш ретінде қарастырды. Дуйет вьетнамдық католиктерді және батыстықтарды Мин Мангтың саясатынан қорғады, императордың бұйрықтарына бағынбай. Мин Манг миссионерлерге өз аймақтарын тастап, императорлық қалаға көшіп кетуді бұйрықтайтын императорлық жарлық шығарды, себебі сарайға аудармашылар қажет болды, бірақ католиктердің насихаттауын тоқтату мақсатында. Орталық және солтүстік Вьетнамдағы үкімет шенеуніктері бұйрыққа бағынған кезде, Дуйет бұйрыққа бағынбады және Мин Манг уақытын күтуге мәжбүр болды. Мин Манг Дуйеттің өлімінен кейін оны қорлауға бұйрық берді, нәтижесінде оның қабірі қиратылды, он алты туысы өлімге кесілді және әріптестері тұтқындалды. Дуйеттің ұлы Ле Ван Хой, сондай-ақ олардың және Дуйеттің билігі шектелгенін көрген оңтүстік тұрғындары Мин Мангқа қарсы көтерілді. Хой принц Чанның әулетін қайта орнатуды жақтады. 1833 жылы көтерілісшілер оңтүстік Вьетнамды басып алды, католиктер маңызды рөл атқарды. Көтеріліс үш жылдық соғыстан кейін басылды. Париждің шетелдік миссиялық қоғамының миссионері Жозеф Маршан қоршауда тұтқындалды, ол Хойға қолдау көрсеткен және Сиамдағы әріптесі Жан Луи Табердке хабарласып, сиамдық әскерден көмек сұрады. Бұл көтеріліске католиктердің белсенді қатысқанын көрсетті және Маршан әкесі өлім жазасына кесілді. Христиандарға қарсы жаңа шектеулер енгізілді және қалған миссионерлерді табу және өлім жазасына кесу туралы талаптар қойылды. Христиандардың ауылдары қиратылып, мүліктері тәркіленді. Отбасылар бөлініп кетті. Христиандардың маңдайларына «жалған дін» деген мағына беретін tà đạo деген таңба салынды. Әртүрлі қуғын-сүргін кезінде 130 000-нан 300 000-ға дейін христиан қаза тапты деп есептеледі. 117 жарияланған әулиелер – белгісіз көптеген шейіттерді білдіреді.
The peaceful coexistence of Catholicism alongside the classical Confucian system of Vietnam was not to last. Gia Long himself was Confucian in outlook. As Crown Prince Nguyễn Phúc Cảnh had already died, it was assumed that Cảnh's son would succeed Gia Long as emperor, but, in 1816, Nguyễn Phúc Đảm, the son of Gia Long's second wife, was appointed instead. Gia Long chose him for his strong character and his deeply conservative aversion to Westerners, whereas Cảnh's lineage had converted to Catholicism and were reluctant to maintain their Confucian traditions such as ancestor worship. Lê Văn Duyệt, the Vietnamese general who helped Nguyễn Ánh—the future Emperor Gia Long—put down the Tây Sơn rebellion, unify Vietnam and establish the Nguyễn dynasty, and many of the high ranking mandarins opposed Gia Long's succession plan. Duyệt and many of his southern associates tended to be favourable to Christianity, and supported the installation of Nguyễn Cảnh's descendants on the throne. As a result, Duyệt was held in high regard by the Catholic community. According to the historian Mark McLeod, Duyệt was more concerned with military rather than social needs, and was thus more interested in maintaining strong relations with Europeans so that he could acquire weapons from them, rather than worrying about the social implications of westernization. He enacted "edicts of interdiction of the Catholic religion" and condemned Christianity as a "heterodox doctrine". He saw the Catholics as a possible source of division, Duyệt protected Vietnamese Catholic converts and westerners from Minh Mạng's policies by disobeying the emperor's orders. Minh Mạng issued an imperial edict, that ordered missionaries to leave their areas and move to the imperial city, ostensibly because the palace needed translators, but in order to stop the Catholics from evangelizing. Whereas the government officials in central and northern Vietnam complied, Duyệt disobeyed the order and Minh Mạng was forced to bide his time. Minh Mạng ordered the posthumous humiliation of Duyệt, which resulted in the desecration of his tomb, the execution of sixteen relatives, and the arrests of his colleagues. Duyệt's son, Lê Văn Khôi, along with the southerners who had seen their and Duyệt's power curtailed, revolted against Minh Mạng. Khôi declared himself in favour of the restoration of the line of Prince Cảnh. In 1833, the rebels took over southern Vietnam, with Catholics playing a large role. The rebellion was suppressed after three years of fighting. The French missionary Father Joseph Marchand, of the Paris Foreign Missions Society was captured in the siege, and had been supporting Khôi, and asked for the help of the Siamese army, through communications to his counterpart in Siam, Father Jean Louis Taberd. This showed the strong Catholic involvement in the revolt and Father Marchand was executed. New restrictions against Christians followed, and demands were made to find and execute remaining missionaries. The villages of Christians were destroyed and their possessions confiscated. Families were broken apart. Christians were branded on the forehead with tà đạo, “false religion.” It is believed that between 130,000 and 300,000 Christians died in the various persecutions. The 117 proclaimed saints represent the many unknown martyrs.
Оңтүстік Вьетнамдағы католиктік дін (1954 1975)
1954 жылдан 1975 жылға дейін Вьетнам Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамға бөлінді. Екі жақтың арасындағы шекара уақытша ашық болған 300 күндік кезеңде көптеген Солтүстік Вьетнамдық католиктер Вьетминдің қуғын-сүргіннен қорқып, оңтүстікке қашты. Буддистер көпшілік болған елде президент Нго Динь Дием көптеген буддистік ұйымдарды демеушілік етіп, қолдаса да, оның саясаты діни жақпару туралы айыптауларға әкелді, тіпті буддизм оның режимі кезінде гүлденді. Католик азшылығының өкілі ретінде ол буддистік көпшіліктің наразылығын тудырған саясатты жүргізді. Үкімет мемлекеттік қызметте және әскери жатқаруда, жер бөлуде, бизнеске артықшылық беруде және салық жеңілдіктерінде католиктерге жағдай жасады. Бір күні Дием жоғары шенді офицерге, оның буддист екенін ұмытып: «Сенімді жерлерге католик офицерлеріңізді орналастырыңыз. Оларға сенуге болады», – деді. Вьетконг партизандарына қарсы тұру үшін ауылдық өзін-өзі қорғау жасақтарына қару-жарақ таратылғанда, қару тек католиктерге берілді. Кейбір католик дін қызметкерлері жеке әскерлерін құрып, кейбір аймақтарда мәжбүрлі түрлендіру, тонау, оқ жаудыру және пагодаларды қирату орын алды. Кейбір ауылдар көмек алу немесе Дием режимінен мәжбүрлі түрде көшірілмеу үшін жаппай дін ауыстырды. Католик шіркеуі елдегі ең ірі жер иесі болды, оның жерлері реформадан босатылды және буддизмге қатысты шектеулер күшінде қалғанда, қосымша жер сатып алу құқығына ие болды. Католиктер де үкіметтің барлық азаматтарды атқаруға міндеттеген жұмыстан де-факто босатылды; АҚШ көмегі католиктер көпшілік ауылдарға пропорционалды емес түрде бөлінді. 1959 жылы Дием елін Әулие Марияға арнады. Ақ және алтын «Ватикан туы» Оңтүстік Вьетнамдағы барлық маңызды қоғамдық шараларда тұрақты түрде желбіретілді. Жаңадан салынған Хуэ және Далат университеттері католиктік академиялық ортаны дамыту үшін католиктік басқаруға бағындырылды. 1963 жылдың мамырында, Диемнің үлкен ағасы Пьер Мартин Нго Динь Тхук архиепископ болған Хуэ қаласында буддистерге қасиетті буддалық Весак мерекесінде буддалық туды көрсетуге тыйым салынды. Бірнеше күн бұрын католиктер Тхуктың епископ ретіндегі мерейтойына арналған мерекеде діни – яғни, папалық – туларды желбіретуге шақырылды. Екі әрекет те ұлттық тудан басқа туды желбіретуге тыйым салатын, бірақ іс жүзінде тек буддалық туларға тыйым салынған заңды бұзды. Жақындағы зерттеулер Диемнің жеке күндерін және саяси философиясын жақсы түсінуге мүмкіндік берді. Оның режимімен жүргізілген Персоналистік революция коммунизмнің дінсіздігіне қарсы тұру үшін діни еркіндік пен әртүрлілікті насихаттады. Алайда, бұл саясаттың өзі діни белсенділерге олардың діни еркіндігін қолдаған мемлекетке қауіп төндіруге мүмкіндік берді.
From 1954 to 1975, Vietnam was split into North and South Vietnam. During a 300 day period where the border between the two sides was temporarily open, many North Vietnamese Catholics fled southward out of fear that they would be persecuted by the Viet Minh. In a country where Buddhists were the majority, President Ngô Đình Diệm's policies generated claims of religious bias even though he sponsored and supported many Buddhist organizations, and Buddhism flourished under his regime. As a member of the Catholic minority, he pursued policies which antagonized the Buddhist majority. The government was biased towards Catholics in public service and military promotions, and the allocation of land, business favors and tax concessions. Diệm once told a high ranking officer, forgetting the man was from a Buddhist background, "Put your Catholic officers in sensitive places. They can be trusted." The distribution of firearms to village self defense militias intended to repel Việt Cộng guerrillas saw weapons only given to Catholics. Some Catholic priests ran their own private armies, and in some areas forced conversions, looting, shelling and demolition of pagodas occurred. Some villages converted en masse in order to receive aid or avoid being forcibly resettled by Diệm's regime. The Catholic Church was the largest landowner in the country, and its holdings were exempt from reform and given extra property acquisition rights, while restrictions against Buddhism remained in force. Catholics were also de facto exempt from the corvée labor that the government obliged all citizens to perform; U. S. aid was disproportionately distributed to Catholic majority villages. In 1959, Diem dedicated his country to the Virgin Mary. The white and gold "Vatican flag" was regularly flown at all major public events in South Vietnam. The newly constructed Huế and Đà Lạt universities were placed under Catholic authority to foster a Catholic influenced academic environment. In May 1963, in the central city of Huế, where Diệm's elder brother Pierre Martin Ngô Đình Thục was archbishop, Buddhists were prohibited from displaying the Buddhist flag during the sacred Buddhist Vesak celebrations. A few days earlier, Catholics were encouraged to fly religious—that is, papal—flags at the celebration in honour of Thục's anniversary as bishop. Both actions technically violated a rarely enforced law which prohibited the flying of any flag other than the national one, but only the Buddhist flags were prohibited in practice. Recent scholarships reveal significant understandings about Diệm's own independent agenda and political philosophy. The Personalist Revolution under his regime promoted religious freedom and diversity to oppose communism's atheism. However, this policy itself ultimately enabled religious activists to threaten the state that supported their religious liberty.
Қазіргі уақыт
Бірінші вьетнамдық епископ Жан Батист Нгуен Ба Тонг 1933 жылы Папа Пий XI Санкт-Петер базиликасында қасиеттілікке ие болды. 2014 жылдың қазан айында Рим Папасы Франциск Римде премьер-министр Нгуен Тань Дунгпен кездесті. Тараптар дипломатиялық қарым-қатынастарды қалыпқа келтіру мүмкіндігін талқылады, бірақ елшілер алмасудың нақты кестесін ұсынбады. Папа 2016 жылы Ватиканда Вьетнам басшысы Трэн Дай Куангпен және оның серіктестерімен тағы да кездесті. Вьетнам Азияда Ватиканның ресми емес өкілі бар жалғыз коммунистік ел болып қала береді және Вьетнамда да, Ватиканда да Ватикан өкілдерімен ресми емес кездесулер өткізіп келеді – бұл Қытайда, Солтүстік Кореяда және Лаоста байқалмайды. Вьетнам мен Католик шіркеуінің арасындағы ұзақ және тарихи қарым-қатынас Оңтүстік-Шығыс Азиядағы француз отарлау кезеңінен бұрын басталған. Бұл қарым-қатынас соңғы жылдары жақсарды, себебі Ватикан 2018 жылы Вьетнамда тұрақты өкілдік ашатынын жариялады. Вьетнамдағы католиктердің өміріне қойылған шектеулер және үкіметтің епископтарды тағайындауға араласуы екітарапты диалогтардағы кедергі болып табылады. 2007 жылдың наурыз айында Таддеус Нгуен Вэн Ли (1946 ж.т.), католик діни қызметкері, Вьетнам сотында «үкіметке қарсы қызмет» еткені үшін сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Соңғы 24 жылдың 14-ін түрмеде өткізген Нгуен «8406» атты демократиялық қозғалыстың негізін қалаушы және Вьетнамның прогрессивтік партиясының мүшесі деп айыпталды. 2007 жылдың 16 қыркүйегінде, кардинал Нгуен Вэн Тхуеннің қайтыс болғанына бес жыл толуына орай, Католик шіркеуі оны қасиеттілікке алу процесін бастады. Бенедикт XVI қасиеттілікке алу ісінің ресми түрде ашылуына «шынайы қуаныш» білдірді. Вьетнамдық католиктер қасиеттілікке алу туралы жаңалыққа жағымды реакция білдірді. 2007 жылдың желтоқсанында мыңдаған вьетнамдық католиктер Ханойдағы бұрынғы апостолдық нунциатураға шерумен барып, екі рет дұға етіп, мүлікті жергілікті шіркеуге қайтаруға ниет білдірді. Ғимарат тарихи буддалық орында орналасқан, бірақ француз билігі оны тәркілеп, католиктерге берген. 1959 жылы коммунистік Солтүстік Вьетнам үкіметі оны Католик шіркеуінен тартып алды. Бұл 1970-жылдардан бері вьетнамдық католиктердің алғашқы жаппай азаматтық акциясы болды. Кейін бұл наразылықтарды Хошимин қаласы мен Ха-Донгтағы католиктер де қолдады, олар өз аймақтары үшін де сол талаптарды қойды. 2008 жылдың ақпанында үкімет ғимаратты Католик шіркеуіне қайтаруға уәде берді. Алайда 2008 жылдың қыркүйегінде билік өкілдері өз ұстанымын өзгертті және ғимаратты бұзып, қоғамдық саябақ құруға шешім қабылдады.
The first Vietnamese bishop, Jean Baptiste Nguyễn Bá Tòng, was consecrated in 1933 at St. Peter's Basilica by Pope Pius XI. In October 2014, Pope Francis met with Prime Minister Nguyễn Tấn Dũng in Rome. The sides continued discussions about the possibility of establishing normal diplomatic relations, but have not provided a specific schedule for the exchange of ambassadors. The Pope would again meet Vietnamese leader Trần Đại Quang and his associates in Vatican in 2016. Vietnam remains as the only Asian communist country to have an unofficial representative of the Vatican in the country and has held official to unofficial meetings with the Vatican's representatives both in Vietnam and the Holy See—which does not exist in China, North Korea and Laos—due to long and historical relations between Vietnam and the Catholic Church dating to before the period of French colonization in Southeast Asia. These relations have improved in recent years, as the Holy See announced they will have a permanent representative in Vietnam in 2018. Restrictions on Catholic life in Vietnam and the government's desired involvement in the nomination of bishops remain obstacles in bilateral dialogues. In March 2007, Thaddeus Nguyễn Văn Lý (b. 1946), a dissident Catholic priest, was sentenced by Vietnamese court in Huế to eight years in prison on grounds of "anti government activities". Nguyen, who had already spent 14 of the past 24 years in prison, was accused of being a founder of a pro democracy movement Bloc 8406 and a member of the Progression Party of Vietnam. On 16 September 2007, the fifth anniversary of the Cardinal Nguyễn Văn Thuận's death, the Catholic Church began the beatification process for him. Benedict XVI expressed "profound joy" at the news of the official opening of the beatification cause. Vietnamese Catholics reacted positively to the news of the beatification. In December 2007, thousands of Vietnamese Catholics marched in procession to the former apostolic nunciature in Hanoi and prayed there twice aiming to return the property to the local church. The building was located at a historic Buddhist site until it was confiscated by the French authorities and given to Catholics, before the communist North Vietnamese government confiscated it from the Catholic Church in 1959. This was the first mass civil action by Vietnamese Catholics since the 1970s. Later the protests were supported by Catholics in Hồ Chí Minh City and Hà Đông, who made the same demands for their respective territories. In February 2008, the governments promised to return the building to the Catholic Church. However, in September 2008, the authorities changed their position and decided to demolish the building to create a public park.
Кітап тараулары
Онлайн ресурс.
Online resource.
Қосымша көздер
Вьетнам ғылым академиясының әлеуметтік ғылымдар институтының Дінтәні зерттеу институты.
Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Institute for Religious Studies, Vietnam Academy of Social Sciences.