Кіріспе

Еврей заңдық-библиялық түсіндірмесінің екі еңбегінің бірі. Сифре (; siphrēy, Sifre, Sifrei, сондай-ақ, Sifre debe Rab немесе Sifre Rabbah) – Мидраш халаханың екі еңбегінің бірін, яки Киелі кітаптың Сандар және Екінші заң кітаптарына негізделген классикалық еврей заңдық библиялық түсіндірмесін білдіреді.

Талмуд дәуірі Сифре

Сифре дебе Рав (лат. "Абба Ариха мектебінің кітаптары") – Хананел бен Чушиел, Исаак Альфаси және Раши қолданған; сондай-ақ, ол Маккот 9б-де де кездеседі. VIII ғасырдағы "Халахот Гедолот" авторы төрт "жазушыларға тиесілі түсіндірме кітаптарды" (Евр. Мидраш софрим) атап көрсетеді, және бұл кітаптар, көрініске қарағанда, "Сифре дебе Рав" кітаптарына сілтеме жасайды және келесі туындыларды қамтиды: 1) "Жаратылыс Рабба", 2) Рабби Шимон бен Йохайдың "Мехильтасы" (Шығу кітабы бойынша), 3) "Сифрей" (Сандар кітабы бойынша) және 4) "Сифрей" (Заңды қайталау кітабы бойынша). Синедрион 86а-да Рабби Симеонның "Сифрасына" жасалған сілтеме туралы "Рабби Шимон бен Йохайдың Мехильтасында" қараңыз. Сонымен қатар, Шимон бар Йохай мен Рабби Исмаил мектептері арасындағы тығыз байланысты ескере отырып, "וכלהו אליבא דר" деген сөздер Рабби Симеонның "Сифрасына" осы Талмуд жолындағы басқа еңбектерге де бірдей дәрежеде қатысты ма деген сұрақ туындайды.

Қазіргі Sifre

Алайда, мұндай сұрақтар қазіргі қолда бар Сифраға қатысты маңызсыз; себебі бұл жұмыс, әрине, Талмуд Сифрасымен толықтай сәйкес келмейді; және жақын зерттеу көрсеткендей, ол біртекті жұмыс емес, бастапқыда бірге жазылмаған бөліктерден құралған. Захария Франкел Сифренің Сандар кітабына және Екінші Жарғыға қатысты бөліктерінің арасындағы айырмашылыққа назар салған, бірақ таңқаларлығы, ол бұл айырмашылықты дұрыс түсінбегендіктен, бұрыс қорытындыға келген. Дэвид Хоффман өзінің "Халахиштік Мидраштарға кіріспе" еңбегінде екеуінің арақатынасын дұрыс анықтаған.

Сифреден Торатауға дейінгі

Сифре Торасы мүлдем басқа сипатта. Негізгі бөлігі (No 53 303), халахикалық сипатта, алдынан және артынан аггадикалық бөліктер келеді, және ол рабби Акива мектебінің мидраш ерекшеліктеріне ие. Бұл түсіндірудегі принциптер Сифрадағыдай. Гезерах шава принципін қолдануда "муфнех" термині бір рет қана кездеседі және оны кейінірек қосылған деп қарастыру керек. Екі мидраста да техникалық терминдер көбінесе бірдей, ал Сифреде кейбір жерлерде ғана басқа терминдер кездеседі. Сонымен қатар, танаимдер тобы Мехильта ле Сефер Деварим (Деварим кітабына арналған Мехильта) тобынан өзгеше. Кейінгісінде жиі айтылатын (Рабби Иосия, Рабби Ионатан, Вавилондық Натан және Рабби Исаак) Сифреде сирек кездеседі, тіпті олардың есімдері де кейінірек қосылған сияқты. Көптеген анонимді үзінділер Рабби Акиваның көзқарастарымен сәйкес келеді. Сондай-ақ, Сифре мен Мехильта арасындағы кейбір халахикалық айырмашылықтарды атап көрсетуге болады. Бұл деректердің барлығы Сифре Торасының Рабби Акива мектебінде пайда болғанын көрсетеді, ал бірнеше анонимді үзінділер Шимон бар Йохайдың пікірлерін білдіргендіктен, бұл мидрашты оған жатқызуға болады. Мұндай анонимді үзінділер Сифренің 72–74 беттерінде кездеседі, олардың бірнешеуін Маккот 17а Шимон бар Йохайдың түсіндірмелері деп атайды. Бұл жағдай Сифре 94-те де, Санхедрин 112а-мен салыстырғанда да солай болып көрінеді; 103 Киддушин 57а; сол жерде 121 және Санхедрин 46б. 166-шы және, мүмкін, 165-ші Сифрелер де Шимон бар Йохайдың көзқарасына сәйкес келеді, ал 303-ші Сифредегі "בטמא" сөзінің түсіндірілуі және "בכורים" сөзінің қалдырылуы да оған келісімді білдіреді. Дегенмен, бұл ережеден кейбір ерекшеліктер де бар. Килаим 7:7-ге сәйкес, 230-шы Сифре Шимон бар Йохайдың пікіріне қайшы келеді. Бірақ, Сифре Торасы Шимон бар Йохайдың мидрашын түпнұсқа түрінде көрсетеді деп ешкім айтпағандықтан, бұл ерекшеліктер ештеңе дәлелдемейді. Редактор Шимон бар Йохайдың мидрашынан басқа да мидраштарды пайдаланған, әсіресе Рабби Исмаилдің мидрашын, бұл Мехильтамен салыстырудан және Сифреде "תנא [דבי] ר"י" деп басталатын бірнеше үзінділердің болуынан көрінеді. Алайда, 107-ші Сифре Иерусалим Талмудының Эрувин 20с-дегі "תני ר"י" үзіндісімен сәйкес келмейді, керісінше, оған қарсы көзқарасты білдіреді. Сифре, Дұрыс. 171, с. v. ד"א, мүмкін Мегилла 25а, с. v. תנא דבי ר"י; ал Сифре 104 Мек., Мишпатим, 201-дегі Рабби Исмаилдің пікірімен, Ялкут Шимонидің дұрыс оқуына сәйкес, ол "ר"ש" орнына "ר"י" деп көрсетеді. Осылайша, редактор Рабби Исмаилдің мидрашынан келген мидраштарды "ד"א" сөзімен бастаған сияқты. Давид Хоффман Песахим 68а және 71а-дан Вавилон Талмудының редакторлары қазіргі басылымнан өзгеше Сифреге ие болғандығын қорытындылайды, ол Палестиналық басылым деп санайды. Бірақ бұл үзінділер аморлықтардың кейде бараитотты жақсы жаттамағанын ғана көрсетеді, Сифреге қатысты дәлсіздіктің мысалы Хулин 74а-да айқын көрінеді.

Соңғы редакциялау

Сифренің соңғы редакциясы аморлықтар дәуірінде жасалған болуы керек, себебі олардың бірі, мысалы, Раббай Баннай және Рабби Йосе бен Ханина онда есімдері аталған. Сандар кітабына арналған Сифре де, Евтоном кітабына арналған Сифре де бөлімдерге бөлінген. Сандарға және Евтономға арналған Сифрелердің көптеген үзінділерінде кемшіліктер бар екенін және аморлықтардың, мүмкін, сенімдірек көшірмелері болғанын айтуға болады. Тіпті Раши мен Леках Тов Сифреде қазір жоқ үзінділерден цитата келтіреді. Сифренің ортаңғы, халахикалық бөлігі Акива мектебіне жатса, ал оған дейінгі және кейінгі аггадикалық бөліктері Р. Исмаил мектебінің еңбектерінен алынған сияқты. Бұл әсіресе алғашқы бөлімде анық көрінеді, онда Мехильтамен көптеген формальды және мазмұндық ұқсастықтар бар. Соңғы бөлімге қатысты айтсақ, Сифре, Евтоном 344-тарауда Р. Исмаилдің осы мәселе бойынша пікірін қайталайды. Халахикалық мидрашқа келетін болсақ, аггадикалық бөліктен айырмашылығы, жинақтаушы Р. Исмаилдің мидрашынан басқа, Р. Симеонның мидрашын да пайдаланған.

Басылымдар мен аудармалар

Сифренің ең ерте сақталған басылымы – 1545 жылы Венецияда жарық көрген нұсқасы. Басқа басылымдары: Гамбург, 1789; Сульцбах, 1802; Дэвид Пардоның түсіндірмелерімен, Салоника, 1804; Авраам Лихтштейннің (זרא אברהם) түсіндірмелерімен, бірінші бөлім, Дихернфурт, 1811; екінші бөлім, Радвилл, 1820; Фридманның редакциясы, Вена, 1864. Сифренің латын тіліне аудармасы Биажио Уголинидің "Тезаурус" жинағының XV томында кездеседі. Заманауи ағылшын тіліне аудармалары: Якоб Нойснердің "Сандар кітабына Сифре" (1986) және "Ережелер кітабына Сифре" (1987). Рувен Хаммер "Сифре: Ережелер кітабына танайлық түсініктеме" (1987) кітабында Ережелер кітабына қатысты бөлімдерді аударды. Марти Джаффи жақында жаңа ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады, оны интернеттен оқуға болады.