Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1793 жылы қала құлдырауға бет бұрды, Польшаның екінші бөлінісінде Пруссияға қосылды. 1807 жылы поляктар оны қайта иеленді, ол қысқа ғұмырлы Варшава Герцогтығының құрамына кірді, ал 1815 жылы Конгресс Польшасының бөлігі болды, кейіннен Ресей империясына күштеп енгізілді. 1831 жылы Ресейге қарсы польшалық қараша көтерілісі сәтсіз аяқталғаннан кейін Сиерпц әскери қимылдар мен оба салдарынан қирады, бірақ бірте-бірте қалпына келе бастады. Қаңтар көтерілісі кезінде, 1863 жылдың 8 ақпанында қала польшалық көтерілісшілер басып алды, бірақ одан кейін ресейліктер қайта басып алды. 1867 жылы Сиерпц аудандық қала мәртебесін қайта алды. Экономиканың қарқынды даму кезеңі басталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қайта жаңартты және Сиерпц Польша құрамына қайта қосылды. Польша-Совет соғысы кезінде, 1920 жылдың 12 тамызында қала совет әскерлерімен басылып алынып, тоналды және бірнеше күн бойы оккупацияланды. 1921 жылы Сиерпцтің 6722 тұрғынының 2861-і (42,5%) еврейлерді құрады.
In 1793 the town started to fall into decline, it was annexed by Prussia in the Second Partition of Poland. In 1807 regained by Poles, it became part of the short lived Duchy of Warsaw, and in 1815 it became part of Congress Poland, later on forcibly integrated into the Russian Empire. In 1831, after the unsuccessful Polish November Uprising against Russia, Sierpc was destroyed during military operations and a plague, but started to recover slowly. During the January Uprising, on February 8, 1863, the town was captured by Polish insurgents and then recaptured by the Russians. In 1867 Sierpc regained a position of a district town. Start of the time of a fast economic development. After World War I, in 1918, Poland regained independence and Sierpc was reintegrated with Poland. During the Polish–Soviet War, on August 12, 1920, the town was captured by the Soviets, who plundered it and occupied it for several days. In 1921 Sierpc's population of 6,722 included 2,861 (42.5%) Jews.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1939-1945 жылдары Сиерпц Германияның оккупациясы астында болды. Поляк тегінің іздерін жою мақсатымен қала Сихелберг деп аталды. Немістер қалада поляктарға арналған түрме құрды. 1940 жылғы наурыз айында жақын орналасқан Троска ормансында немістер ондаған мүгедектерді өлтірді. 1940 жылғы 5 сәуірде немістер қала және округте 600-ға жуық полякты жаппай тұтқындады, олар екі жергілікті түрмеге қамалды. Жергілікті дін қызметкері Бронислав Колатор, Солдау концлагерінде өлтірілген поляк дін қызметкерлерінің арасында болды (Польшадағы католик шіркеуін нацистердің қудалауына қараңыз). 1940 жылғы ақпан айында Сиерпцтен 2000 поляк күштеп шығарылды, ал 1940 жылғы желтоқсанда тағы 400 поляк шығарылды. Адамдар алдымен Сольдау концлагеріне, содан кейін Германияның оккупациялаған Польшасының шығыс бөлігіндегі Бас губернаторлыққа депортацияланды, ал олардың үйлері мен шеберханалары Lebensraum саясатына сәйкес неміс колонизаторларына берілді. Холокост кезінде немістер Сиерпцтегі еврей қауымын жойды. 1939 жылғы 8 қарашада қаланың еврей халқы геттоларға депортацияланды, одан кейін нацистік концлагерлерге жіберілді. Холокост кезінде Сиерпц және оның айналасындағы шамамен бес мың еврей өлтірілді. Сиерпцтен шыққан еврей Холокостынан аман қалғандардың ұйымы, соғысқа дейінгі Сиерпцтегі еврей өмірі, қаладағы еврей және поляк қауымдастықтары арасындағы қарым-қатынастар және Сиерпц еврейлерінің Холокост кезіндегі қасіреттері туралы мол куәліктер жинады.
During World War II from 1939 to 1945 Sierpc was under German occupation. It was then renamed to Sichelberg to remove traces of Polish origin The Germans established a prison for Poles in the town. Dozens of local disabled people were murdered by the Germans in March 1940 in the nearby Troska forest. On April 5, 1940 the Germans carried out mass arrests of about 600 Poles in the town and the county, who were then imprisoned in two local prisons. Local priest Bronisław Kolator was among Polish priests murdered in the Soldau concentration camp (see Nazi persecution of the Catholic Church in Poland). About 2,000 Poles were expelled from Sierpc in February 1940, and another 400 were expelled in December 1940. People were first deported to the Soldau concentration camp and afterwards to the General Government in the more eastern part of German occupied Poland, while their houses and workshops were handed over to German colonists in accordance to the Lebensraum policy. As part of the Holocaust, the Germans destroyed Sierpc's Jewish community. On 8 Nov 1939, the Jews of the town were deported to ghettoes from which they were eventually sent to Nazi concentration camps. During the Holocaust, approximately five thousand Jews from Sierpc and its environs were murdered. An organization of Jewish Holocaust survivors from Sierpc compiled a large compendium of testimony on Jewish life in Sierpc before the war, relationships between the Jewish and Polish communities in the town, and the horrors which the Jews of Sierpc suffered in the Holocaust.
Ауылдық мұражай
Бұл ашық аспан астындағы мұражай және Сиерпц қаласының шетінде, Сиерпиеница өзенінің аңғарында, оның Скрава Правамен қосылатын жерінде орналасқан. Өте кең аумағына (шамамен 60,5 гектар) және қоршауына байланысты, ол жеке және тәуелсіз ауыл сияқты көрінсе де, мұражай қала шегінде жатыр. Ауыл 11 шаруашылықтан (тұрғын үйлер, шатырлар, сиыр сарайлары, астық қоймалары, шошқа қоралары), қонақ үй, ұстахана, май диірмені, жел тегірмені, сарай, кішкентай капелла және ағаш шіркеуден тұрады. Бәрі Мазовияның әртүрлі аймақтарынан әкелінген. Үйлердің архитектурасы 19 немесе 20 ғасырдың басына тән. Үйлердің ішінде сол дәуірге сай жиһаз, ыдыс-аяқ, құрал-жабдықтар және қолмен жасалған әшекейлер сақталған. Әр маусымда Мазовияның дәстүрлі әдет-ғұрыптарына арналған көрмелер ұйымдастырылады, мысалы, "Мазовиядағы Рождество", "Мазовиядағы Пасха". Балалар үшін де қызықты шаралар бар: "Скансендегі Пальма жексенбісі", "Скансендегі жексенбі", "Шаңырақтың ортасында тамақ дайындау", "Скансендегі балалар күні", "Скансендегі бал жинау" немесе "Скансендегі егін жинау маусымы". Мұражай бірнеше фильмге түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған. Ең танымалдары: "Пан Тадеуш", "Огнем і мечем" және "Швадрон".
It is an open air museum and is located in the suburbs of Sierpc in the valley of the Sierpienica River and its confluence with the Skrwa Prawa. Though it looks like a separate and independent village because of its great area (about 60.5 hectares) and because it is fenced, the museum is included within the town's borders. The village is made up of 11 farms (houses cabins, barns, cowsheds, granaries, pigsties), an inn, a blacksmith's workshop, an oil mill, a windmill, a manor house, a small chapel and a wooden church. Everything was collected from different regions of Masovia. The architecture of houses reminds that from 19th or early 20th century. Also inside the houses there are pieces of furniture, utensils, equipment and hand made decorations which are appropriate to the epoch. Each season there are exhibitions devoted to traditional Masovian customs i. e. "Christmas in Mazovie Region", "Easter in Mazovie Region". Also children can find something interesting for them : "Palm Sunday in Skansen museum", "Sunday in Skansen museum", "Cooking in the middle of the glade", "Children's Day in Skansen museum", "Honey harvest in Skansen museum" or "Harvest season in Skansen museum". A few movies have used the museum as a location. The most famous are: Pan Tadeusz, Ogniem i mieczem and Szwadron.
Киелі Рухтың құдіретімен құрылған шіркеу
Ғибадатхана 16 ғасырда салынған. Бастапқыда ол аурухана жанындағы шағын ғибадатхана болған. Шіркеу готика стилінде салынды, кейін барокко стилінде қайта жаңартылды. 17 ғасырда болған өрт шіркеуді толығымен қиратты, екінші рет қайта тұрғызғаннан кейін бастапқы келбетін жоғалтты. Шіркеудің ғана емес, қаланың ең бағалы мұрасы – орта ғасырлардағы суреттердің фрагменттері және 16 ғасырда Веит Стосс шәкірттері жасаған "Жомарттық тағы" атты мүсіні. Қазір ол негізгі алтарьда орналасқан.
The church was built in the 16th century. At the beginning it was a chapel near a hospital. The church was built in the Gothic style and later rebuilt in Baroque style. A fire in 17th century destroyed the church completely and after second rebuilt it lost its original form. The most valuable relic, not only of church but of the town are pieces of paintings from the Middle Ages and a sculpture from the 16th century "Generosity's Throne" made by the pupils of Veit Stoss. Now it's in main altar.
"Кастеланка" елордалық үйі
17-ші және 18-ші ғасырлардың тоғысында салынған осы үй, Сіерпц аймағындағы ең маңызды ескерткіштердің бірі және қаладағы ең көне сәулеттік ғимарат. Бұл - сабанмен жабылған ағаш үй. "Кастеланка" және оған жапсарлас орналасқан бенедиктин монастыры туралы көптеген құпия аңыздар мен әңгімелер бар, олар дәліз арқылы байланысты. Монастырь көбірек массивті және мықты, бұл оның қорғаныс мақсатында болғанын көрсетеді, мүмкін швед шабуылына қарсы.
The manor house was built at the turn of the 17th and 18th century and, undoubtedly, it is one of the most important monuments in the Sierpc area and the oldest architectonic laic object in the town. It is a timber house with a thatched roof. There are plenty of mysterious legends and stories about "Kasztelanka" and the adjoining Benedictine monastery which is connected to it via a corridor. The monastery is more massive and solid, indicating it may have had a defensive purpose, perhaps against a Swedish attack.
Көлік
Ол Варшава мен Торуньді байланыстыратын №10 мемлекеттік жолының, сондай-ақ №541 және №560 облыстық жолдарының қиылысында орналасқан. Sierpc – жергілікті маңызы бар теміржол түйіні, онда екі бағыт келіседі: Кутно – Бродница және Насильск – Торунь.
It is located at the intersection of the national road No 10, which connects Warsaw and Toruń, and voivodeship roads No 541 and 560. Sierpc is a rail junction of local importance, where two lines cross: Kutno Brodnica and Nasielsk Toruń.
Экономика
Қастелан сыра зауыты қалада орналасқан.
The Kasztelan brewery is located in the town.
Астероид
199950 Sierpc астероиді қаланың атымен аталады.
The 199950 Sierpc asteroid is named after the town.