Қасиетті Гудмундр: Исландия епископының өмірі мен күресі
Guðmundur Arason
Гудмундр ар-Расон (1161-1237) – известі исландтық епископ, католик шіркеуінің күшін арттырған. Өмірі "Престссага" да баяндалған, "Жақсы Гудмундр" деп те аталады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гудмунд Аррасон (; 1161 – 16 наурыз, 1237;) – ортағасырлық Исландиядағы католик шіркеуінің билігін күшейтуге қатысқан 12- және 13-ғасырлардағы ықпалды исландтық қасиетті епископ. Оның өмірі бірнеше қолжазбаларда жазылған, ең белгілісі – «Prestssaga Guðmundar góða». Ол көбінесе Гудмундр góði (,; Гудмундр немесе Гудмунд Жақсысы) деп аталады.
Guðmundur Arason (; 1161 – March 16, 1237; ) was an influential 12th and 13th century Icelandic saintly bishop who took part in increasing the powers of the Catholic Church in medieval Iceland. His story is recorded in several manuscripts, most notably Prestssaga Guðmundar góða. He is often referred to as Guðmundur góði (, ; Guðmundr or Gudmund the Good).
Өмір
Гудмундр 1161 жылы Исландияның Хёргардалур аймағындағы Грьотада заңды емес бала болып дүниеге келді. 1185 жылы 24 жасында дін қызметкеріне бекітілді. Он жыл өткен соң, ол Исландияның ең беделді дін қызметкерлерінің біріне айналып, 1203 жылы Холар епископы (Исландияның екі епископтық орынның солтүстік бөлігі) болып сайланды. Ол біраз уақыт Исландияның әйгілі басшысы Колбейн Тумасонның үй дінін басқарды. Қарапайым дін қызметкері болып жұмыс істеген жылдары, ол шіркеуді институт ретінде күшейтуге қызығушылық танытпады және байлыққа немесе басқа да дүниелік нәрселерге ұмтылмады. Дегенмен, ол ізгі, сондай-ақ кереметтер жасауға қабілетті адам ретінде танылды. Епископ болып тағайындалғаннан кейін, ол өзінің ізашарларының жұмысын жалғастыруға бел буды, атап айтқанда, шіркеу билігін сақтауға. Бірақ жағдай тез нашарлады. Ол кедейлікті қадір тұтқан және шіркеудің байлыққа тонуы оны адастырды деген сенімде болған дін қызметкерлерінің қатарында болды. Оның замандастары мен кейінгі ұрпақтары оны Томас Беккетпен салыстырды. Гудмундр шіркеудің мүлкіне жомарттықпен қарады, көп ұзамай Холар маңына көптеген мұқтаж адамдар қоныстанды. Оның жомарттығы жергілікті басшылардың наразылығын тудырды, шиеленіс күшейіп, сот билігіне қатысты дауларға әкелді. Гудмундр шіркеудің оны сайлаған басшылардан тәуелсіз болуын қалады және Исландияда шіркеудің өз мүшелеріне қатысты сот билігін сақтауға жасалған алғашқы құжатталған әрекетті жасады.
Guðmundur was born an illegitimate child in 1161, in Grjótá in Hörgárdalur, Iceland. He was ordained as priest in 1185 at the age of 24. A decade later, he had become one of the most influential clergymen in the Icelandic commonwealth, culminating in his election as bishop of Hólar (the northern one of the two Icelandic bishop seats) in 1203. He served for some time as house priest to Kolbeinn Tumason, an Icelandic chieftain. In his years as a simple priest, he did not exhibit any interest in strengthening the Church as an institution, and did not seek wealth or other worldly goods. However, he acquired a reputation as pious and devout man, and even as a miracle worker. Upon his appointment as bishop, he was committed to continuing the work of his predecessors: namely, preserving the power structure of the Church. However, things quickly went awry. He was amongst the clerical visionaries who praised the virtue of poverty and believed the Church had been led astray by the acquisition of wealth. Both his contemporaries and later generations compared him with Thomas Becket. Guðmundur was generous with the Church's holdings, and soon a great number of impoverished dependents settled around Hólar. His generosity aroused the ire of local chieftains, and tensions escalated, leading to disputes concerning the judicial powers of the see. Guðmundur wanted the see to remain independent from the chieftains who had elected him, and made the first documented attempt in Iceland to maintain the judicial powers of the church over its own members.
Басшылармен қақтығыс
Гудмундұрдың сайлануына Асбирнинг кланының басшысы Колбейн Тумасон маңызды рөл атқарған, бірақ 1205 жылы екеуінің арасында дау туындады. Бұл даудың себебі – Колбейннің өзіне ақша берері бар дін қызметкеріне тағылған айып еді. Шіркеу саясатына сәйкес, мұндай мәселелерде сот өкілеттігі тек шіркеуге ғана тиесілі болды. 1208 жылдың күзінде Колбейн бір топ адаммен Холарға барып, әйелді жүкті қылған дін қызметкеріне үкім орындауға тырысты. Колбейннің адамдары епископтың ізбасарларымен "Видинсбардаги" ("Видинс шайқасы") деп аталатын шайқаста қақтығысты. Бұл шайқаста Колбейн және оның бірнеше адамы қаза тапты, ал жеңіс епископқа бұйырды. 1209 жылға қарай Гудмундрдың жағдайы тұрақсыз болды және ол Холар епископтығынан қашуға мәжбүр болды. Гудмундр 1214-1218 жылдары архиепископтың бұйрығымен Норвегияда болды, ал үйіне оралғаннан кейін, ол жағдайды абайсырақта басқарды. Дегенмен, көп ұзамай кедейлердің үлкен тобы тағы да шіркеудің қайырымдылығына сүйенуге мәжбүр болды. Асбирнингтердің жаңа басшысы Арнор Тумасон Холарға сапар шегіп, епископтың кедейленген ізбасарларын таратып жіберді. Гудмундр Арнордың тұтқыны болып бір жыл бойы қалды. Содан кейін ол үш жыл бойы ізбасарларымен бірге Исландияны аралап сапарлады. Арнор қайтыс болғаннан кейін, Туми Сигватссон Скагафьёрдурда билікке көтеріліп, Холарды өзіне қарасты деп жариялады. Епископтың адамдары 1222 жылы Тумиді өлтірді, ал Гудмундр Гримсейге қашуға мәжбүр болды, онда ол ұсталып, тағы да тұтқынға алынды. Ол тағы да Норвегияға архиепископтың ашуына тап болды. Ол Исландияға қарт күйде оралды және 1237 жылы қайтыс болғанға дейін саясатта маңызды рөл атқармады.
Kolbeinn Tumason, chieftain of the Ásbirningar clan, had played an important part in Guðmundur's election, but in 1205 a dispute arose between the two. The cause of the dispute was a charge made by Kolbeinn against a priest who owed him money. According to church policy, the church had exclusive judicial powers in such matters. In the autumn of 1208, Kolbeinn travelled with a body of men to Hólar to carry out a sentence against a priest guilty of impregnating a woman. Kolbeinn's men clashed with the bishop's followers in what is known as Víðinesbardagi ("The Battle of Víðines") Kolbeinn and several of his men died in the conflict, which went in favour of the bishop. By 1209, Guðmundur's position was untenable and he was forced to flee the bishopric of Hólar. Guðmundur spent 1214 1218 in Norway, by order of the archbishop, and when he returned home, he played things more delicately. Nevertheless, a large group of poor people were soon living on the Church's charity again. Arnór Tumason, the new leader of the Ásbirnings, travelled to Hólar and scattered the bishop's impoverished followers—Guðmundur remained Arnór's captive for a year. He then travelled around Iceland for three years with his followers. Upon the death of Arnór, Tumi Sighvatsson rose to power in Skagafjörður and claimed Hólar as his own. The bishop's men murdered Tumi in 1222 and Guðmundur was forced to flee to Grímsey, where he was intercepted and made a captive once again. Again, he was sent to Norway to face the archbishop's wrath. He returned to Iceland an old man, and played no significant further part in politics to his death in 1237.
Қасиеттілік
Гудмундрдің тарихы шіркеу үшін өте пайдалы болды. Оның басшылармен болған даулары көп ұзамай ұмытылып, бірақ оның құлшынысы мен жомарттығы аңызға айналды. Ол тірі кезінде қасиетті адам (немесе әулие) ретінде есептелді, ал 1315 жылы оның денесі Холар епископы Аудунн Рауди Торбергссонның басшылығымен салтанатты түрде жерленді. Гудмундр осылайша бір түрлі ұлттық әулиеге айналды, бірақ Рим-католик шіркеуі оны бүгінгі күнге дейін мойындаған жоқ. XIV ғасырдың бірінші жартысында Гудмундрдің қасиеттілігін орнатуға белсенді күш жұмсалған кезде, папаның рұқсаты қажет болды және ол қымбатқа түсті. Оның сағасының әртүрлі нұсқаларының дамуы оның ең алғашқы нұсқаларында болмаған кереметтерді, мысалы, Селколла деген демонмен болған кездесуі туралы әңгімені қамтыды.
The story of Guðmundr was very much to the Church's advantage. His disputes with the chieftains soon faded from collective memory, but his piety and generosity remained a legend. Within living memory, he was regarded as a holy man (or saint), and in 1315 his physical remains were interred in a grand ceremony under the auspices of Auðunn rauði Þorbergsson, the bishop of Hólar. Guðmundr thus became a sort of national saint, although the Roman Catholic Church has to this day not acknowledged his sainthood. By the time a concerted effort was made to establish Guðmundr's sanctity in the first half of the fourteenth century, papal permission was necessary and expensive. The steady development of different versions of his saga included the incorporation of miracles not in the earliest versions, such as the story of his encounter with the demon Selkolla.