Апартеідке қарсы күрестің құпия сапары

Кіріспе

Апартеидке қарсы фронттық ұйым. Africa Hinterland – апартеид режиміне қарсы қарулы күрес үшін 1980-жылдардың басында Ұлыбританияда құрылған, Оңтүстік Африкаға қару-жарақ жеткізу мақсатындағы құрлық арқылы саяхат агенттігі. Оны Африка Ұлттық Конгресінің эмиграциядағы мүшелері құрған. Компания жүк көліктерімен Оңтүстік Африкаға 40-тан астам сапар жасады, әр сапарында көліктің орындықтарының астына дәнекерленген жасырын бөлімдерде тоннаға дейін қару-жарақ тасыды. Бұл операция сол кезде жарияланбады және соңғы сапардан бірнеше жыл өткен соң ғана әшкере болды. Оқиға 2001 жылы Том Зубрицки режиссерлік еткен, Дэвид Макс Браун мен Салли Браунинг продюсерлік еткен "Сырлы сафари" деректі фильмінде баяндалған.

Өмірбаян

Жүк көлігі Родни Уилкинсонмен жобаланған, ол бірнеше жыл бұрын Оңтүстік Африкадағы Куеберг атом электр стансасына екі лимпет минасын орнатқан, ол сол жердегі құрылыс конструкторы ретінде келісімшартын аяқтағанға дейін бірнеше апта бұрын. Миналар ядролық материалмен толтырылар алдында жарылуы жоспарланған, ал келтірілген зиян 18 айға созылып, 500 миллион ранд шығынға батты. Родни ешқашан күдік тудырмады. Лондонға бомбалаудан кейін жасырынбастап, ол жолаушылар бөлімінің астына жасырылған қару-жарақтарды тасымалдай алатын жүк көлігінің жобасын жасады. Жоба ANC жетекшісі Джо Словоға жіберілді. Слово жобаға қуанды және оны бизнесмен және ANC эмигранты Манни Браунға көрсетті, ол саяхат агенттігін құрып, сенімді жүргізушілерді жалдады. Жүк көлігі стандартты Bedford жүк көлігінің негізінде жасалған, және Роднидің інісі Лондоннан тыс жердегі фермада оны модификациялап, Кенияға жіберді. Туристер Ұлыбританиядан Момбасаға ұшақпен жеткізілді. Алғашқы сапарларда туристер көбінесе Еуропа мен Америкадан келсе, жақын арада Жаңа Зеландия мен Австралиядан келгендердің ең төзімді саяхатшылар екені анықталды. Сондықтан Hinterland тобы жарнамасын Лондонның Earl's Court аймағына, австралиялықтардың көп шоғырланған жеріне бағыттады. Жүргізушілер көбінесе британдық және голландтық коммунистік партияларынан таңдалды, олар не істеп жатқанын жақсы білетін, Кения мен Оңтүстік Африка арасында төленген туристерге жақсы қызмет көрсетуге дайын батыл жас жігіттер мен қыздар еді. Олардың міндеттеріне Замбияның Лусака қаласынан қару-жарақтарды жинау және жүкті Йоханнесбург немесе Кейптаун маңындағы лагерьге қауіпсіз жеткізу кірді. Сапардың ең қауіпті бөлігі осы жерден басталар еді, жүргізушілер жүк көлігіндегі жасырын бөлімдерден қару-жарақ салынған болат контейнерлерді кішірек жолаушылар көліктеріне түсіретін. Олар ANC-нің белгісіз агенттері қару-жарақтарды алып, одан әрі бөліп таратуға немесе стратегиялық түрде жерлеуге тиіс жерлерге жеткізілетін. Оңтүстік Африка әскері елге қару-жарақтардың келіп түсіп жатқанын біліп, шекарадан өтетін барлық көліктерге тыңшыларын орналастырды. Africa Hinterland да осыған ұқсас болды және Оңтүстік Африкаға халықаралық саяхат санкцияларын ашық бұзған бірнеше турфирманың бірі болғандықтан олардың назарына ілікті. Оңтүстік Африка қауіпсіздік қызметі Africa Hinterland туралы зерттеу жүргізу үшін тәжірибелі австралиялық арнайы күштер операторын Лондонға жіберді. Анонимді агент Africa Hinterland-ке азамат ретінде келіп, билет сатып алып, 1986 жылдың соңында немесе 1987 жылдың басында Africa Hinterland-тың екінші сапарына қатысты. Africa Hinterland жүргізушісі Стюарт Раунд жолаушыларының арасында тыңшы бар деген күдікке ілікті және бұл туралы ANC-дегі байланысшыларына хабарлады, бірақ бұрынғысынша сапарды жалғастыруға шешім қабылданды. Туристердің жасырындығы соншалықты күшті болды, Оңтүстік Африка тыңшысы Africa Hinterland операциясының "таза" екенін хабарлады, және осы қауіпті жағдайдан кейін сапарлар қалыпты жалғасты. Көптеген қару-жарақтар апартеид режиміне қарсы ANC-нің әскери науқанында қолданылды, бірақ маңызды жасырын орындар қазылып шығарылып, 1995 жылы жаңа үкіметке тапсырылды. 2001 жылға дейін ANC қатарындағы құпия сақталған мәлімет – Africa Hinterland операциясы Нельсон Мандела 1990 жылдың ақпанында босатылғаннан кейін де, және 1990 жылдың тамызында Оңтүстік Африкаға адамдар мен қару-жарақтардың қозғалысын тоқтату туралы мәлімдегеннен кейін үш жыл бойы жалғасты. Манделаның бұйрығымен Africa Hinterland операциясы 1990 жылы Ұлыбританиядан Оңтүстік Африкаға көшіріліп, жалғастырылды. Africa Hinterland Йоханнесбургте кеңсе ашып, Оңтүстік Африка туристерімен Окавангоға экскурсиялар ұйымдастырды, ал қайта оралу жолы Булавайо арқылы болды, онда жүк көлігі қару-жарақтармен толықтырылды. Бұл сапарлар Кениядан келген алты апталық сапарлармен салыстырғанда екі аптаға созылды, және сапарлар 1993 жылға дейін жалғасты, сонда сайлаулар өтетіні және әртүрлі топтар арасындағы қақтығыстар басылатыны анық болды. Africa Hinterland операциясы және жасырылған қару-жарақтар туралы ANC жетекшілерінің өте аз ғана білгені болса да, білгендер бұл оларға келіссөздер кезінде үлкен әсер ете білді. Оливер Тамбо және Крис Хани мен Мак Махарадж сияқты басқалар да 1990 жылдардың басына дейін жалғасқан және Оңтүстік Африкаға қару-жарақ пен адам әкелуді мақсат еткен "Вула" операциясын жоспарлап отырды.

The truck was designed by Rodney Wilkinson, who a few years earlier had planted two limpet mines at the Koeberg nuclear power station in South Africa, just a few weeks before he completed his contract there as the after building designer. The mines were set to explode just before the facility was loaded with nuclear material, and the damage was significant enough to delay facility completion by 18 months at the expense of R 500 million. Rodney was never suspected. While laying low in London after the bombing, he came up with a design for an overland truck that could carry a cache of hidden weapons under the passenger compartment. The design was passed along to ANC leader, Joe Slovo. Slovo was excited by the design and showed it to Mannie Brown, a businessman and ANC exile, who would go on to set up a travel company and recruit reliable drivers. The overland truck was based on a stock Bedford truck, and was modified at a farm outside London by Rodney's nephew and shipped to Kenya. The tourists were flown to Mombasa from the UK. For the first few trips the tourists were mainly from Europe and America, but it soon became apparent that the most hardy travelers were from New Zealand and Australia, so the Hinterland team quickly began to target their publicity to areas around Earl's Court in London, where there was a high population of Australians. The drivers were mainly recruited from the British and Dutch Communist parties and were brave young men and women who knew exactly what they were doing, and were about to adequately look after the paying tourists between Kenya and South Africa. Their duties also included collecting the weapons in Lusaka, Zambia and driving the load safely to a camp site near Johannesburg or Cape Town. The most dangerous part of their journey would begin here when the drivers would unload the steel containers of weapons out from the secret compartments in the truck and into smaller passenger vehicles. These would be driven to drop off areas where unidentified operatives of the ANC would collect and further distribute or strategically bury the weapons. The South African military knew that weapons were leaking into the country and put spies onto all sorts of transport that was crossing the border. Africa Hinterland was no exception, and came to their special attention because it was one of a handful of tour companies that was openly breaking international travel sanctions to South Africa. The South African Security services sent an experienced Australian special forces operative to London to investigate Africa Hinterland. The anonymous approached Africa Hinterland as a civilian, bought his ticket, and traveled on the second of the Africa Hinterland trips in late 1986 or early 1987. Africa Hinterland driver, Stuart Round, suspected he had a spy among his passengers and reported as much to his handlers in the ANC, but the decision was taken to continue as normal. The cover of the tourists was so complete that the South African spy reported that the Africa Hinterland operation was 'clean' and after this close shave, the trips continued smoothly. Many of the weapons were used as part of the ANC military campaign against the apartheid regime, but significant caches were dug up and handed over to the new government in 1995. A closely guarded secret within the ranks of the ANC until 2001, is the fact that the Africa Hinterland operation continued to operate after Nelson Mandela's release in February 1990, and for three years after his speech in August 1990 when he announced the cessation of the movement of men and arms into South Africa. It would have been under Mandela's command that the Africa Hinterland operation was ordered to continue and relocate in 1990 from the United Kingdom to South Africa. Africa Hinterland opened an office in Johannesburg and ran trips with South African passengers paying for excursions to the Okavango and returning via Bulawayo, where the truck was loaded up with weapons. These trips took two weeks compared to the six week trips from Kenya, and the trips continued until 1993 when it became clear that elections would be held and the fighting between different factions was dying down. Very few leaders in the ANC knew about the Africa Hinterland operation and the hidden weapons, but those that did know have said that it gave them some bargaining muscle during the negotiations process. Oliver Tambo and others such as Chris Hani and Mac Maharaj had also been planning Operation Vula, which ran until the early 1990s and aimed to also bring weapons and personnel into South Africa.