Кадоре: Тарихи аймақ және әулеттер тарихы

Кіріспе

Италиядағы тарихи аймақ Кадор (;; немесе сирек кездеседі, Cadòria; немесе Kadober; Sappada German: Kadour; ) – Италияның Венето аймағындағы тарихи аймақ, Беллуно провинциясының ең солтүстік бөлігінде Австриямен, Трентино-Альто-Адиже/Сюдтиролмен және Фриули-Венеция-Джулиямен шектеседі. Оны Карник Альпі тауларынан бастау алатын Пиаве өзені суарады. Бұрынғы контадо (графтық) Кадор, бұрын дамылмаған және кедей аудан болған, қазір туризмге және көзілдірік өндірісіне маманданған шағын өңдеу өнеркәсібіне негізделген гүлденген экономикаға ие. Қайта өрлеу дәуірінің белгілі суретшісі Тициан Кадорда, шамамен 1488-90 жылдары, графтардан тараған, көрнекті кеңесші және әскербасы Грегорио Вечеллидің төрт баласының бірі ретінде дүниеге келген. Суретшінің туған үйі Пиве-ди-Кадорда, қамал мен Сото-Кастелло ауылы арасындағы Арсенал деген жерде орналасқан және келушілерге ашық. Тицианның әйелі Чечилия да Кадорда дүниеге келген, ол шаштарушының қызы болған.

Тарих

Бастапқыда протоиталикалық, эвгенийлік тілдерінде сөйлейтін халықтар, содан кейін кельт галлиялықтары қоныстанған, қазіргі Кадор деп аталатын аймақ б.з.д. II ғасырында римдіктер тарапынан жаулап алынып, Regio X Venetia et Histria аймағының бір бөлігіне айналды. Кейінгі антик дәуірінде Кадорды германдық тайпалар басып алды, алғаш рет ол Каринтия герцогтығының құрамына енді, және 1077 жылы Аквилея патриархатының бөлігі болып жарияланды. 1135 жылдан 1335 жылға дейін Кадорды да Камино әулеті, Кадор графтары биледі, кейіннен олар Тревизоның Синьори әулетіне айналды. Аймақ қысқа мерзімге Тирольге қосылды, сосын қайтадан Аквилея патриархтарына қайтарылды. Дегенмен, Кадор коммуналары әрқашан өзін-өзі басқарудың белгілі бір деңгейін сақтап келді. 1420 жылы Венеция Республикасы көршілес Фриули аймағын жаулап алып, патриархтардың уақытша билігіне нүкте қойғанда, Кадор билеушілері Венециямен немесе Империямен одақтасуды таңдауға мәжбүр болды. Олар бұрынғысына адалдықтарын білдіріп, жергілікті подста басқаратын Terra ferma-ның көптеген бөліктерінің біріне айналды. Венеция мен Империя арасындағы қақтығыс 16 ғасырдың басында Камбрей лигасының соғысы кезінде қайтадан жанданды. Соғысқа дейін венециялықтар мен кадориндер 1508 жылы Валле-ди-Кадор шайқасында және 1509 жылы Максимилиан I-ді жеңіске жеткізді. 1511 жылы Максимилиан Кортина-д'Ампеццо қаласын басып алды, ол 1516 жылы Империя құрамына қосылды. Бұрын Кадордың бөлігі саналған Кортина, содан бері ерекше даму жолын өтті. Кадор Наполеон соғысына дейін Венеция Республикасының құрамында болды. 1589 жылы жергілікті Commisario del Cadore ("Комиссар") лауазымындағы белгілі венециялық шенеунік Паоло Парута болды. Наполеон I Бонапарт өзінің министрі және адмиралы Жан Батист Номпьер де Шампаньи үшін герцогтік атағы бар, сирек кездесетін, мұраға берілетін, бірақ номиналды құрметті (1893 жылы жойылған) құрды. Ломбардия-Венеция Корольдігінің бір бөлігі болғандықтан, Кадор 1866 жылға дейін Австрия империясының билігінде болды, содан кейін үшінші тәуелсіздік соғысында жаңадан құрылған Италия Корольдігі тарапынан жаулап алынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кадор Альпі майданында орналасып, көптеген шайқастардың ошағы болды.

Originally populated by people who spoke Proto Italic, Euganei and then by the Celtic Gauls, the area now known as Cadore was later conquered by the Romans during the second century BC and became part of the Regio X Venetia et Histria. In the Late Antiquity era, Cadore was occupied by invading Germanic populations and was first declared part of the Duchy of Carinthia and finally, in 1077, part of the Patriarchate of Aquileia. From 1135 to 1335, Cadore was ruled by the da Camino family, the Counts of Cadore, who later became the Signori family of Treviso. It was briefly annexed to Tyrol and again was ceded to the Patriarchs of Aquileia. However, the comuni of Cadore always enjoyed a certain degree of self government. When the Republic of Venice conquered the neighbouring Friuli region in 1420 and put an end to the temporal power of the Patriarchs, the rulers of Cadore were forced to choose between aligning with Venetia or the Imperial. It declared its loyalty to the former, becoming one of many parts of the Terra ferma, administered by a local podestà. The conflict between Venice and the Empire broke out again at the beginning of the 16th century, during the War of the League of Cambrai. In the prelude to the war, the Venetians and the Cadorines defeated Maximilian I, Holy Roman Emperor in 1508 at the Battle of Valle di Cadore, and again in 1509. Then, in 1511, Maximilian conquered the town of Cortina d'Ampezzo, which was incorporated into the Empire in 1516. Cortina, formerly considered part of Cadore, has since developed a distinct identity. Cadore remained part of the Venetian Republic until the Napoleonic War. A famous Venetian incumbent of the local post of Commisario del Cadore ('Commissioner'; in 1589) was Paolo Paruta. Napoleon I Bonaparte created a duché grand fief, a rare, hereditary but nominal honor of ducal rank (extinguished in 1893) for his minister and admiral Jean Baptiste Nompère de Champagny. Being a part of the Kingdom of Lombardy–Venetia, Cadore was ruled by the Austrian Empire until 1866, when it was finally conquered by the newly formed Kingdom of Italy in the Third War of Independence. During the First World War, Cadore was on the Alpine Front and was the scene of many battles.