Кіріспе

Британ Колумбиясы, Канададағы аңғар.

Булкли аңғары Канаданың Британ Колумбиясының солтүстік-батыс орталық ішкі аймағында орналасқан.

География

Хьюстон, Британдық Колумбия арқылы ағатын Балкли өзені, батысқа қарай ірі Морис өзенімен қосылады. Олардың қосылған жерінде, әдеттегідей Морис емес, керісінше, кішігірім Балкли өзенінің аты қолданылады. Балкли өзені солтүстік-батысқа қарай ағып, батысында Гудзон шығанағы тауларымен, ал шығысында Бабин тауларымен шектелген аңғар арқылы өтеді. Аңғардың солтүстік шекарасы көбінесе Хейзелтондағы Скена өзенімен Балклидің қосылған жері деп есептеледі, бірақ кейде Виссетке жақын жерде оңтүстікке қарай жылжытылады. Аңғардың оңтүстік шеті – Хьюстон мен Бернс көлдерінің арасында орналасқан Балкли көлі.

Алғашқы халықтар

Мыңдаған жылдар бойы Ветсуветен халқы осы аңғарда тұрған. 1997 жылғы Delgamuukw ісінде Канада Жоғарғы Соты Ветсуветен және көршілес Gitxsan халқының аймақта аборигендік титулға ие екенін растады.

Зерттеулер мен телеграфтық жолдар

1833 жылы аңғардың солтүстік бөлігіне барған Гадсон шығанағы компаниясының (HBC) Саймон Макгилливрэйі алғашқы еуропалық саяхатшы ретінде тіркелді. Уильям Дауни 1859 жылы, мүмкін болатын трансконтиненттік теміржол бағытын зерттеу кезінде, одан кейін ілесіп келді. Майкл Бёрнс (Бёрнс көлі оның құрметіне аталған) және Генри МакНилл, Коллинз телеграф желісінің геодезистері, аңғардың бүкіл ұзындығын алғашқы болып басып өтті. Чарльз С. Булкли (өзен мен аңғар оның атымен аталады) компанияның құрылыс жөніндегі бас инженері болды, бірақ ол құрылыс алаңында жұмыс істемеді. 1866 жылдың қыркүйегіне қарай, желі Балкли өзенінен Скина өзенімен қосылған жерге дейін аңғардан өтті. Трансатлантикалық телеграф кабелінің сәтті салынуынан кейін, Коллинз телеграф желісіндегі жұмыстар 1867 жылдың наурыз айында тоқтатылып, 1869 жылы Кеснелдің солтүстігінде жабылды. 1890-1891 жылдары Н. Б. Гавро, ал 1892 жылы А. Л. Пудрие аңғарды мемлекеттік зерттеулерден өтті. Пудрие тобы бұрынғы телеграф жолын Мористаунға қарай вагондық жол стандартына дейін жетілдіріп, басқа бөліктерін жүк тасуға қолайлы етті. 1897-1901 жылдары Клондайк алтын асығына аттанған іздеушілер аңғардың ауыл шаруашылығы және кен өндірісіндегі әлеуетін байқады. 1898 жылы Доминион үкіметі Плезант-Вэллиде (Хьюстон аймағында) ранчо құрды, ал HBC Дрифтвуд аймағында орналасты.

Юкон телеграфы және отарлаушы пионерлер

Юкон телеграфының бірінші кезеңі, Атлинге дейінгі тармағымен бірге, 1899 жылы салынды. 900 мильді (1448 км) құрайтын екінші кезең, Атлин мен Кеснелді тастап кетілген Коллинс телеграф бағытымен байланыстырып, 1901 жылы аяқталды. 20 фут енді жол Балкли аңғарына шығыс жақтан және батыс жақтан, Хейзелтондағы стернвилер терминалынан қол жеткізуді жеңілдетті. Телеграф құрылысында жұмыс істеген Чарльз Барретт (1866–1946) және Эдвард Чарльсон Хьюстоннан батысқа қарай 6 миль (10 км) жерде, кейін Барретт деп аталған жерге қоныстанды. Барретт кейін Чарльсонды сатып алып, үкіметтік ранчоны иеленді, кеңейтілген мүлікті "Diamond D" деп атады. Аңғардың басқа жерлерінде кеншілер мен азау қоныс аударушылар тұрды. 1902 жылы делегация Британ Колумбиясы үкіметін аңғарда алдын ала иелену шараларын бастауға шақырды. Үкімет 100 отбасыға әрқайсысына 320 акр жерден иеленгені үшін 100 акр тегін жер беру схемасын бекіткенімен, тым жоғары тасымалдау құны жаңа қоныс аударушылардың санын шектеді. Үкімет Бур соғысының ардагерлеріне 160 акр жер сыйлады, ал аңғар бұл үшін танымал таңдауға айналды. Алайда, көптеген ардагерлер жерлерін алыпсатарларға сатты, нәтижесінде кең аумақты игерілмеген құнарлы жерлер пайда болды. Мысалы, Фрэнсис Раттенбери аңғарда шамамен 50 000 акр жерді сатып алды. Қоныстану баяу өрбіді. 1904 жылы құрылысшылар Телкваның үстіндегі төбеде Альдермир қалашығының негізін қалады. 1906 жылға қарай аңғарда 74 түпкілікті емес тұрақты тұрғын болды. Тельква келесі жылы жоспарланды. 1910 жылға қарай арба жолы осы нүктеден оңтүстікке қарай 30 мильге (48 км) дейін жаңартылды. 1911 жылы Альдермир – Хейзелтон арасында апталық дилижанс жүйтіп тұрды. Сол жылы Сиэтлден Хейзелтонға бағыт алған алғашқы автомобиль аңғардан өтті.

Темір жол және автомобиль жолдары

Алдын ала жоспарланған темір жол желісі өсудің көптеген кедергілерін жойды. Фоули, Уэлч және Стюарт (FW&S) 1908 жылы Принс-Руперттен шығысқа қарай Гранд-Транк-Тынық мұхиты теміржолының (GTP) құрылысын бастады, 1912 жылы аңғарға жетті. GTP бастапқыда Тельква асуы арқылы баруды қарастырған, бұл 80 миль (129 км) қысқа болатын, көбінесе аңғарды және сол кездегі маңызды орталық – Хазелтонды айналып өтетін жол еді. Сол жылы аңғарда орман өрттері өршіп, Телква мен Альдермирге дейін батысқа қарай егіндіктер, шаруашылық ғимараттары мен жабдықтарын жойды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жер бағасы күрт төмендеді және қоныс аударушылар өздерінің меншіктерінен бас тартты. 1917 жылы Британ Колумбиясы үкіметі оралмандар мен соғыстан оралған ардагерлерді дамып келе жатқан аймақтарда шаруашылықтар құруға ынталандырды. Осы мақсатта аңғарда 24 000 акр жер бөлінді, ал спекуляцияны болдырмау үшін талаптар қойылды. 1919 жылы Біріккен Астық Өсірушілер (UGG) Раттенбери жерінің 7 000 акрын сатып алып, жалпы сату көлемін 32 000 акрға жеткізді, оның көп бөлігі аңғарда орналасқан. Ол кезде оның компаниясы аймақ бойынша 500 000 акр жерге ие болды. 1927 жылы оның сатылмаған жерлері көбінесе үкіметке қайтарылды. Принс-Джорджтан Хейзелтонға дейінгі жолды қиыршық таспен жаңарту 1925 жылы аяқталды. Бұл бағыт 16-шы тас жол деп белгіленді және 1942 жылы батысқа қарай Седарвейлге дейін жетті. 1944 жылы Принс-Рупертке дейінгі соңғы бөлікті қайта құруда АҚШ-тың көмегі бағалы болды, нәтижесінде кейбір жерлерде Скина және темір жол арасында тар жол пайда болды. Жолды кеңейту және асфальттау 1960 жылдардың ортасы мен соңында жүзеге асырылды.

Тау-кен өндірісі

Тельква маңындағы Готорн сағасында Макнил кеніші 1918 жылы көмір өндіруді бастады, күніне 14–45 тонна өндіріспен. 1930 жылы ашылған Bulkley Valley Collieries басым роль атқарды, 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында өндіріс жылына шамамен 9000 тоннаға дейін өсті. Геттинг кеніші 1972–1986 жылдар аралығындағы жер асты операцияларынан 15 000 тоннадан астам өнім өндірді. 1929 жылғы жарнамалық буклет Телква өзені, Оуэн көлі, Топли, Хьюстон, Минерал-Хилл, Грауз тауы, Дип-Крик, Доум тауы, Бабин жотасы және Гудзон-Бэй тауы маңындағы көптеген игерілмеген, тоқтап тұрған және жұмыс істеп тұрған алтын, күміс, мыс, мырыш, қорғасын және көмір кен орындарын тізімдейді. Телква/Смитхерстен 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан Кронин кеніші (негізінен күміс) 1909–1924 жылдары жұмыс істеді. 1922 жылы ашылған, Смитхерстен 15 миль (24 км) қашықтықтағы Дюти кеніштері (негізінен күміс) 1928 жылы 227 500 долларлық өнім өндірді, бірақ 1930 жылы жұмыс тоқтатылды. Келесі онжылдықтарда құнды металдарды өндіру көлемі шамалы болды. Хьюстонның оңтүстік-батысында орналасқан ашық карьерлі Huckleberry кеніші 1997 жылы ашылды. Мыс және молибден бағаларының төмендеуіне байланысты 2016 жылы өндіріс тоқтатылды. Сол кезде Huckleberry кенішінде 260 адам жұмыс істеді, олардың 80 пайызы Балкли аңғарының жергілікті тұрғындары еді. 2015 жылы, өндірістің соңғы толық жылында, зауыт күніне 20 000 тонна кен өңдеп, 43 миллион фунттан астам мыс, 3500 унция алтын және 206 000 унция күміс өндірді.