Кіріспе

Сот орындамайтын келісімшарт

Сот орындамайтын келісімшарт немесе мәміле – жарамды, бірақ сот орындамайтын келісімшарт немесе мәміле. "Орындалмайтын" термині әдетте "жарамсыз" (немесе бастапқыдан жарамсыз) және "жойылмайтын" терминдеріне қарама-қайшы қолданылады. Егер тараптар келісімді орындаса, ол жарамды болады, бірақ олар орындамаса, сот оларды мәжбүрлемейді. "Келісімге келу туралы келісім", яғни шарттың өзінде болашақта белгілі бір шарттармен келісімге кіру міндеті болса, және бұл шарттар бастапқы келісім жасалған кезде нақты белгіленбеген болса, ондай келісім заңды түрде күшінде болады деп есептелмейді, демек орындалмайды. Дегенмен, егер келісімде "тараптар кейінірек толыққанды, ресми келісімге келуді көздесе" ондай келісім орындалуы мүмкін.

Проституция

Атқаруға келмейтін келісімшартқа мысал – ағылшын заңы бойынша проституцияға жасалған келісімшарт. Проституция ағылшын заңында қылмыс емес, бірақ проститутканы іздеу және оның табысынан күнкөріс табу – қылмыстық құқық бұзушылық болып саналады. Дегенмен, келісімшарт толығымен орындалғанша, ол жарамды болып қалады. Егер тараптардың бірі келісімшартты орындаудан бас тартса (проститутка ақы алғаннан кейін немесе төлеуші қызмет алғаннан кейін), сот наразы тарапқа көмектеспейді. Кейде келісімшарттар бір жағынан орындалатын, ал екінші жағынан орындалмайтын болуы мүмкін. Міне, тағы бір мысал – проституция. Германияда, проституция да заңды, онда келісімшарт жасалғаннан кейін проститутканың төлем талаптары заңды түрде орындалатын заң бар (қажет болған жағдайда өндіріс агенттіктері мен соттар арқылы), бірақ клиенттің келісімшартты орындау және жыныстық қызметтерді көрсету талаптары орындалмайды. Неміс заң шығарушылары тек проституткалардың талаптарын орындалатын етіп жасады, себебі неміс проституция заңын тек проституткаларды қорғау үшін жасады, жыныстық қызметтерді сатып алушылардың мүдделерін қолдамай немесе ілгерілетуді көздемеді.

Шектеулі келісімдер

Көптеген юрисдикцияларда 1940-шы жылдарға дейін қара нәсілділер мен еврейлер сияқты жақтырылмаған топтарды шығарып тастайтын, нәсілдік немесе этникалық шектеулер кең таралған. Бұл келісімдер 1948 жылы «Шеллиге қарсы Креймер» ісінде конституцияға қайшы деп жарияланды және осылайша заңды күші жойылды.

Келісімшартқа қарсылық білдіру

Келісімшартты күдікке салу – келісімшарттың қадір-қасиетіне шабуыл жасау. Мұны жасаудың бір жолы – келісімшартты орындауға жарамсыз деп тану. Егер келісімшарт алаяқтық туралы заңдарға немесе Тауарлар туралы заңға қайшы келсе, орындалмайды деп танылуы мүмкін.