Польшалық коммунист саяхатшысы Адольф Варскинің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Польша саясаткері (1868–1937)

Адольф Варшавский (орыс. Адольф Варшавский) (шын аты Адольф Ежи Варшавский; 20 сәуір 1868 – 21 тамыз 1937), – Польша коммунистік қозғалысының жетекшісі, журналист және теоретик. Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде тұтқындалып, атылды.

Өмірбаян

Варшавада поляк-еврей отбасында дүниеге келген. Әкесі Саул сауда кеңсесінің кызметкері болғандықтан, есімін Станислав деп өзгерткен. Отбасы тәуелсіздік пен патриоттық дәстүрді ұстанған. Варский 1889 жылдан бастап коммунистік қозғалыста белсенді болып, Джулиан Марчлевский және Бронислав Везоловскиймен бірге Польша жұмысшыларының одағын құрған. 1893 жылы ол Польша және Литва Корольдігінің Социал-демократиясының (SDKPiL) төрт негізін қалаушысының бірі болды. 1897 жылы Мюнхенге көшіп, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының басшыларымен жақын қарым-қатынас жасады. 1903 жылдың шілдесінде Брюссельде өткен РСДРП-ның екінші съезінде Варский SDPKiL-ді Ресей партиясының автономды поляк бөлімі деп мойындауды сұрады. Варский 1905 жылғы революция кезінде Польшаға оралды, бірақ оны басудан кейін қайтадан эмиграцияға кетті. 1907 жылы Лондондағы РСДРП съезінде ол партияның Орталық комитетіне поляк өкілі болып сайланды. 1918 жылы Варский Польша коммунистік партиясының (КПП) негізін қалаушылардың бірі болды, ол SDKPiL және Польша социалистік партиясының солшыл фракциясының бірігуінен құрылды. Варский КПП Орталық Комитетінде (1919–1929) және Политбюрода (1923–1929, үзіліспен) қызмет етті. Ол партияны алғашқы алты жыл бойы басқарған «үш W» деп аталатын триумвираттың аға мүшесі болды. Басқа триумвирлер – Генрих Валецки және Вера Костряева. 1923 жылы Германиядағы коммунистік көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін, және Польшада одан ұсақ ауқымды тәртіпсіздіктер болғаннан кейін, «үш W» пассивтілікке айыпталған неміс партиясының басшыларын қорғады. Лениннің өмірінің соңғы күндерінде Кремльде Сталин мен Коминтерннің төрағасы Григорий Зиновьевтің Троцкийге қарсы күресі күшейген кезде, олар 1923 жылдың желтоқсанында «Жолдас Троцкийдің есімі біздің партиямыз үшін, бүкіл Интернационал үшін, бүкіл революциялық әлемдік пролетариат үшін жеңіске жеткен Қазан төңкерісімен ажырамас байланысты» деп мәлімдеді. Варский мен оның одақтастары сол кезде Джулиан Ленски басқарған солшыл фракцияның шабуылына ұшырады. Польша басшылығының есебі 1924 жылдың маусымында Сталин төрағалық еткен Бесінші Коминтерн конгресінде үш күн бойы тексерілді, содан кейін Варский капитуляция жасап, 1925 жылдың қаңтарында «Правдада» жарияланған өзінің бұрынғы пікірлерінен бас тартты. Валецки мен Костряевадан айырмашылығы, оған Польша КП-ның белсенді мүшесі ретінде қалуға рұқсат берілді. 1926 жылы Польша парламентіне (Сейм) депутат болып сайланды, бірақ 1929 жылдың наурыз айында Кеңес Одағына эмиграцияға мәжбүр болды, онда ол Польша жұмысшы қозғалысының тарихы бойынша Маркс-Энгельс-Ленин институтында жұмыс істеді. Ол дінге сенбеді. 69 жасында Варский Ұлы тазалаудың ең қарт құрбандарының бірі болды. 1937 жылдың маусымында НКВД басшысы Николай Ежов Орталық Комитеттің пленумында полиция «Польша әскери ұйымын» ашқанын, оның мүшелері саяси босқындар ретінде КСРО-ға кіргенін мәлімдеді. Варский тұтқындалып, осы ұйымның басшысы деп айыпталды. Тергеу кезінде ол 1920 жылдары саяси қателіктер жасағанын мойындады, бірақ Польша үкіметі үшін жұмыс істейтін кез келген ұйымға қатысқан жоқ екенін қатаң түрде жоққа шығарды. НКВД тергеу кезінде есінен шығып, өзін гестапоның қолында деп ойлағаны туралы әңгімелер тарады. Ол 1937 жылдың 21 тамызында атылып өлтірілді. Варский 1956 жылы Иосиф Сталиннің өлімінен кейін Сталиндікке қарсы процесте толыққанды ақталып, Польша Халық Республикасының билігі оның құрметіне Штецин кеме жасау зауытын (Stocznia Szczecińska Nowa) қайта атады (Stocznia im. Adolfa Warskiego).

Warski was born in Warsaw into an assimilated Polish Jewish family. His father Saul, a commercial clerk, changed the name to Stanisław. The family was of pro independence and patriotic traditions. Warski was active in the communist movement from 1889, when he co founded the Union of Polish workers, with Julian Marchlewski and Bronislaw Wesolowski. In 1893, he was one of the four founders of the Social Democracy of the Kingdom of Poland and Lithuania (SDKPiL), with Rosa Luxemburg, Leo Jogiches, and Marchlewski. In 1897, he moved to Munich, where he became close to leaders of the Russian Social Democratic Labour Party, In July 1903, during the second congress of the RSDLP in Brussels, Warski pleaded for the SDPKiL to be recognised as the autonomous Polish section of the Russian party. Warski returned to Poland during the 1905 Russian Revolution, but emigrated again after it was suppressed. In 1907, during the London Congress of the RSDLP, he was elected as the Polish representative on its Central Committee. In 1918 Warski was one of the founders of the Communist Party of Poland (KPP), formed by a merger of the SDPKiL and the left faction of the Polish Socialist Party. Warski held positions in the KPP's Central Committee (1919–29) and Politburo (1923–29, with an interruption). He was the senior member of the triumvirate known as the 'three Ws' who ran the party for its first six years. The other triumvirs were Henryk Walecki and Wera Kostrzewa. After the failure of the 1923 communist uprising in Germany, and similar but smaller scale disturbances in Poland, the three Ws vigorously defended the leaders of the German party, who were accused of passivity, and as a power struggle developed in the Kremlin between during Lenin's terminal illness, pitching Joseph Stalin and the chairman of Comintern, Grigory Zinoviev against Trotsky, they issued a statement in December 1923 declaring that the name of comrade Trotsky is for our party, for the whole International, for the whole revolutionary world proletariat, indissolubly bound up with the victorious October Revolution." Warski and his allies then under attack from a left wing faction, led by Julian Lenski. The record of the Polish leadership was subjected to a three day examination during the Fifth Comintern Congress in June 1924, chaired by Stalin, after which Warski capitulated and wrote a recantation, published in Pravda in January 1925. Unlike Walecki and Kostrzewa, he was allowed to continue as an active member of the Polish CP. In 1926 was elected as a member of the Polish Parliament (Sejm), but in March 1929, he was forced to emigrate to the Soviet Union where he worked in the Marx Engels Lenin Institute on the history of the Polish labour movement. He was an atheist. At the age of 69, Warski was one of the oldest victims of the Great Purge. In June 1937, the head of the NKVD, Nikolai Yezhov told a plenum of the Central Committee that the police had uncovered a 'Polish Military organisation', whose members had infiltrated the USSR by posing as political refugees. Warski was arrested and accused of being a leader of this fictitious organisation. Under interrogation, he admitted to having made political errors during the 1920s but categorically denied belonging to any organisation working for the Polish government. It was rumoured that under interrogation by the NKVD, he went mad, and imagined that he was in the hands of the Gestapo. He was shot on 21 August 1937. Warski was fully rehabilitated in 1956, during the De Stalinization process that followed Joseph Stalin's death, and the Szczecin shipyard, Stocznia Szczecińska Nowa, was renamed in his honor (Stocznia im. Adolfa Warskiego) by the authorities of the People's Republic of Poland.