Кіріспе

Голланд суретшісі Брам (Абрахам Жерардус) ван Велде (19 қазан 1895 – 28 желтоқсан 1981) – голланд суретшісі, Тахизм және Лирикалық абстракцияға жақын, аса боялған және геометриялық жартылай бейнелеу стилімен танымал. Ол көбінесе Париж мектебінің мүшесі саналады, бірақ оның туындылары экспрессионизм мен сюрреализм арасында орналасқан, ал 1960 жылдары экспрессивті абстракт өнерге дамыды. Оның 1950 жылдардағы суреттері Матисс, Пикассо және абстрактты экспрессионист Адольф Готлибтің сол кездегі туындыларымен сабақтас. Оны көптеген француз тілінде сөйлейтін жазушылар, оның ішінде Сэмюэл Беккет және ақын Андре дю Буше қолдаған.

Ерте өмір

Брам ван Велде Лейденге жақын Зотервудеде өте кедей отбасында дүниеге келді, және бұл оның өміріне терең із қалдырды. Оның анасы Катарина фон дер Вурст (1867–1949) – графтың заңсыз қызы болған. Оның әкесі Виллем ван Велде (1868–1914) Рейн өзенінде су тасымалымен айналысатын шағын компанияның иесі болды. Брам төрт баланың екіншісі еді (қарындасы Корнелия 1892 жылы, Гир мен Якоба 1898 және 1903 жылдары туған). Әкесі банкротқа ұшырағаннан кейін отбасын тастап кетті; анасы мен балалары келесі жылдары бірнеше рет көшіп, Лейденнен Лиссаға, соңында Гаағаға қоныстанды. 1907 жылы жас Брам Гаагадағы Schaijk & Kramers сурет салу және интерьерді безендіру компаниясында шәкірт болып жұмысқа орналасты. Компанияның иелерінің бірі Эдуард Х. Крамерс және оның ұлы Вийнанд, өнерді бағалап, коллекциялағандықтан, оның өнерін қолдады және 1934 жылға дейін Брам ван Велденің меценаттары болды. Отбасын асыраушы ретінде Брам ван Велде Бірінші дүниежүзілік соғыстан босатылды, ол суретші және безендіруші ретінде жұмысын жалғастыра алды, сондай-ақ Гаагадағы Мауритсхаусқа қатысып, ондағы шедеврлерді көшіруге мүмкіндік алды.

Ерте мансап

1922 жылы Крамерлер ван Велдеге саяхаттауға ынталандырып, ай сайын шәкіртақы берді. Ол алдымен мамыр айында Мюнхенге, содан кейін маусым айында Бременнің солтүстігіне (Ворпсведе) барды, онда 1890 жылдардан бері экспрессионист суретшілердің колониясы құрылған еді. Бұл үш айлық заманауи өнермен танысу ван Велденің шығармашылығында революция жасады. Ол Ворпсведеден көп ұзамай шығып, Парижге (Бельвиль ауданында, 19-шы округте) көшіп барды. Оның мансабы баяу дамыды, ал 1927 жылдың ақпанында ол өзінің туындыларын Бременде көрсетеді. Сәуір айында Берлиндегі "Жюри Freie Kunstschau" оны қабылдады. Ақырында, ол (бауыры Гирмен бірге) Париждегі "Салон де Индепендан" көрмесіне қабылданып, онда бірнеше рет (1928-1932, 1940 және 1941 жылдары) жұмыстарын көрсетті. Осы кезеңде ол Отто Фрёндлихпен бірге Шартрге сапар шекті, сондай-ақ Анри Матисс туындыларын танып білді (вероятно, Пол Гийомның үйінде). Матисс ван Велденің шығармашылығына зор әсер етті (сондай-ақ, алдағы жылдары ван Велде Пабло Пикассоны танығаннан кейін де). 1928 жылдың 6 қазанында ван Велде неміс суретшісі Лилли (Софи Кэролайн) Клёкерге (1896–1936) үйленді, оны ол, мүмкін, Ворпсведеде болған кезден бері білген. Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде олардың материалдық жағдайы нашарлап, Испанияға көшіп барды, ал 1932 жылдың қыркүйегінде Майоркада тұрды. Дәл осы жерде ван Велде Матистің ерте туындыларын шабыт көзі ретінде пайдаланып, кейіннен оның абстракциясы көріне бастаған натюрморттар сериясын жасады. 1936 жылы Испанияда азамат соғысы басталғанда Лилли ауруханада қайтыс болды, ал Брам ван Велде Майоркада салған бірнеше картинасымен Марсельге қашып кетті. Ол Парижге қайтып келіп, бауыры Гирмен бірге тұрды. Ол Замбезиде бұрын лютерандық миссионер болған Март Арномен танысып, олар жұбайлар болды. Бауыры Гир ван Велде студиясында – ол да абстрактты суретші бола бастады – Брам ван Велде жазушы Сэмюэл Бекетпен танысты, және олар достық қарым-қатынас орнатты. 1938 жылы полиция Мартамен неміс тілінде сөйлескені үшін ван Велдені көшеде тоқтатып, қысқа мерзімге түрмеге қамады (оның құжаттары тәртіпке келмегендіктен), ал алдағы жылдары да бірнеше рет қысқа мерзімге қамауға алынды.

Мерзімділігі

1939 жылы ван Велде гуашьпен үлкен форматта жұмыс істегенде өзінің жеке сурет салу стилін тапты. 1941 жылы сурет салуды тоқтатты, бірақ 1945 жылдың күзінде қайта бастады. Оның алғашқы жеке көрмесі 1946 жылдың 21 наурызында Париждегі "Galerie Mai" галереясында 25 картинамен ашылды, олардың барлығы оның бар туындылары дерлік, бірақ көрме сәтсіз аяқталды. Беккет оның туындылары туралы алғашқы эссесін Zervos-тың "Les Cahiers d'art" журналында жазды. 1947 жылы ван Велде Париждегі Galerie Maeght галереясымен келісімшарт жасады, ал 1948 жылы ол Нью-Йорктегі Kootz галереясында өз жұмысын көрсетті, бірақ бұл да коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, дегенмен Виллем де Кунинг жақсы пікір білдірді. Maeght галереясында тағы бір коммерциялық сәтсіздіктен кейін ван Велде бір жылға сурет салуды тоқтатты. 1952 жылы Maeght онымен келісімшартты бұзды, бірақ оның туындыларын сақтап қалды. 1958 жылы Франц Майер Брам ван Велденің алғашқы музейлік көрмесін ұйымдастырды, ол Берн қаласындағы Кунстхалледе ретроспектива болып өтті. Брам мен Март жұбайы сол жылы Парижден кетіп қалды, бірақ Март келесі жылы (11 тамыз) Парижге қысқа сапар барысында көлік қағып қайтыс болды. 1959 жылы Рождествода Брам ван Велде Женевада Мадленмен танысып, олар жұбайлық өмірге кірісті. 1961 жылдан бастап ван Велде белгілі бір сындық табысқа қол жеткізді. Жан Мишель Мюрис суретші туралы деректі фильм түсірді. Пьер Алечинский және Даниялық Cobra тобының суретшісі Асгер Йорн сияқты жас экспрессивті суретшілер Ван Велденің өнеріне және оның жеке көзқарасына қатты риза болды; олар оны жиі кездестіріп, өз өнерлеріне оның экспрессивті өнерінің ықпалын тигізді. Ван Велде Париж мен Женева арасында саяхаттап, 1967 жылы Женеваға көшіп барды. Мадленмен қарым-қатынасы аяқталғанда, ол Бургундияға оралды, онда ол қарапайым кішкентай үйде тұрып, жұмыс істеді. 1957 жылы Ван Велде өзінің алғашқы литографиясын жасады, ал Жак Путманның көмегімен келесі жылдары ұзақ сериялы литографиялар жасады. 1962, 1964 және 1968 жылдары Ван Велде АҚШ-та Knoedler галереясы ұйымдастырған көрмелерге қатысты. 1968 жылы өнер сыншысы оны "өздігінен ойлайтын абстрактты экспрессионист суретші" деп бағалады. 1962 жылы ол Виллем де Кунингке (ол да голланд тегінен) барды, бірақ екі суретшінің арасындағы қарым-қатынас екі жаққа да толыққанды қанағаттандырмады. 1970 жылдан кейін ван Велде Польша, Исландия, Италия және Норвегия, Брюссель, Копенгаген, Амстердам және Римдегі өз көрмелерін көру үшін саяхат жасады. Осы кезеңде ол көп жаңа жұмыс жасамады. 1964 жылы ол "Ordre des Arts et des Lettres" орденінің "шавалиесі" атанды, ал Нидерланды оған 1969 жылы "Orange Nassau" орденін берді. 1973 жылы ол Ла-Шапель-сюр-Каруж қаласында бірнеше үлкен гуашь суреттерін жасады, олар оның туындыларындағы соңғы "жабайы" түс ретінде қарастырылады. Айм Магетт оны 20 жыл бұрын тастап кеткеннен кейін галереясына қайтарып алды. 1975 жылы оны Лозанна, Женева және Нойшатель университеттері қабылдады, ал 1980 жылы Исландияда "Falcon орденінің" шавалиесі болды. Оның 80 жасқа толуына орай Fata Morgana (Montpellier) баспаханасы ұжымдық құрмет жариялады. Брам ван Велде 1981 жылдың 28 желтоқсанында Арль маңындағы Гримауда қайтыс болды және сол жерде жерленді. Оның ұстазы және досы Жак Путман, оны және оның мансабын қолдаған Брамның Maeght галереясынан кеткеннен кейін, оның қасында жерленді (Путман 1994 жылдың 27 ақпанында Парижде қайтыс болды).