Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзін-өзі қолдау, құқықтық доктрина ретінде, жеке тұлғалардың заңдық талап арызға немесе жоғары билік органдарымен кеңеспей өз құқықтарын іске асыруын білдіреді, мысалы, қаржы мекемесінің титулы мен төленбеген қарызы бар автокөлікті қайта иеленуі. Адамдар өздеріне рұқсатсыз тиесілігінде болған мүлікті қайтарып алғанда немесе зиянды әрекеттерді жойғанда (мысалы, жерді су басудан қорғау үшін құм қаптары мен арналарды пайдалану арқылы) өзін-өзі қолдануға жүгінеді. Өзін-өзі қолдану арқылы үйден шығару – коммерциялық үй иесінің, иелену құқығы жоқ жалға алушыны немесе басқа да тұлғаны үйден шығару үшін өз мүлкіне бейбіт түрде қайта кіруге құқығы.
Self help, in the sense of a legal doctrine, refers to individuals' implementation of their rights without resorting to legal writ or consultation of higher authority, as where a financial institution repossesses a car on which they hold both the title and a defaulted note. Individuals resort to self help when they retrieve property found under the unauthorized control of another person, or simply abate nuisances (as by using sandbags and ditches to protect land from being flooded). A self help eviction refers to a commercial landlord's common law right to use self help to reenter his or her property peaceably in order to evict a defaulting tenant or other person with no right of possession.
Шектеу дәрежесі
Құқықтық жүйе өзін-өзі көмекке түрлі деңгейде шектеулер қояды, ал заңдар әртүрлі юрисдикцияларда кеңінен өзгешеліктерді көрсетеді. Көбінесе, егер заң бұзылмаса және қоғамдық тәртіп бұзылмаса (немесе бұзылу қаупі болмаса), өзін-өзі көмекке жол беріледі. Агенттің іс-қимылдары үшін жауапкершіліктің әдеттегі шектеулері қолданылмайды; егер адам өзін-өзі көмек шарасын жүзеге асыру үшін тәуелсіз мердігер сияқты агентті пайдаланса, егер бір нәрсе дұрыс болмаса, басшы қатаң жауапкершілікке тартылады. Соттар белгілі бір тауарларды қайтарып алуға және жалдама төлеушілерді шығаруға қатаң шектеулер қоюы мүмкін. Мұндай жағдайларда өзін-өзі көмекке жүгінген кредиторлар мен жер иелері зиян келтіруге байланысты жауапкершілікке, ал кейбір юрисдикцияларда қылмыстық жауапкершілікке ұшырауы мүмкін.
The legal system places varying degrees of limitation on self help, and laws vary widely among different jurisdictions. Often, self help will be allowed as long as no law is broken, and no breach of the peace occurs (or is likely to occur). Also, the usual limit on liability for actions of an agent will not apply; if one uses an agent such as an independent contractor to perform the self help action, the principal will be held strictly liable if anything goes wrong. Courts will often place stricter limits on repossession of certain types of merchandise and on eviction of tenants. Creditors and landlords who resort to self help in such situations are prone to tort liability, and in some jurisdictions, to criminal liability.
Bank El Paso v. Sanchez банкі
Белгілі бір іс, МБанк Эль Пасо Санческе қарсы 836 S. W.2d 151 (Техас, 1992), Техас Жоғарғы Сотында қарастырылды. Санчес – МБанк Эль Пасоның кепілдікке алынған көлік құралының тіркелген иесі болды. Банк жалдаған сүйреуші операторы көлікті қайта иеленуге тырысқанда, Санчес өзін көлікке құлыптап алды. Сүйреуші операторы көлікті сүйреуге тіркеп, Санчес көлік ішінде болған күйінде, жоғары жылдамдықпен, қоқыс жинау алаңында күзетші итпен қоршалған жерге дейін айдап әкетті. Санчес бойжеткені мен полицияның бірлескен күш-жігері ғана оның алаңнан қашуына мүмкіндік берді. Келесі сот отырысында көлікті қайта иелену заңсыз деп танылып, шешім күштен шығарылды, сондай-ақ банк Санческе 1 250 000 доллар көлемінде зиян өтеуге міндеттелді, тіпті заңсыз әрекетті банк қызметкері емес, сүйреуші операторы жасаған болса да. Банк "бейбітшілікті бұзбауға міндетті, және бұл міндетті тапсыруға жатпайды" деп танылды, ал бейбітшілікті бұзу – борышкердің, кредитордың немесе кредитордың атынан ғана әрекет ететін тәуелсіз мердігердің қылығы болса да – кредитордың кінәсі болып есептеледі.
A famous case, MBank El Paso v. Sanchez 836 S. W.2d 151 (Tex. 1992), was heard by the Texas Supreme Court. Sanchez was the registered owner of a vehicle which MBank El Paso was lienholder. When a tow truck operator hired by the bank attempted to repossess the vehicle, Sanchez locked herself in the car. The tow truck operator hooked the car up to the tow truck anyway, and proceeded to drive it, with Sanchez still in the vehicle, at high speed to the lot where it was left, protected by a junkyard dog. It required the combined efforts of Sanchez' boyfriend and the police to allow her to escape the impound lot. In a subsequent trial, the repossession was declared unlawful and reversed, and the bank was also held liable for $1,250,000 in damages to Sanchez, even though the unlawful eviction was taken by the tow truck operator, who was not an employee of the bank. The bank was held to a "non delegatable duty not to breach the peace," and that any breach of the peace – whether by the debtor, the creditor, or even an independent contractor merely acting on behalf of the creditor – is considered the fault of the creditor.
Сот арқылы іс жүгінуге жол берілмеуі
Кейде, "өзін-өзі көмектесу" заңды өз қолына алуды да білдіреді, көбінесе зорлық-зомбылық немесе басқа да заңсыз әрекеттер арқылы. Бұл дауласқан тараптардың арасында топтардың құрылуына және кең ауқымды азаматтық қақтығыстарға әкелуі мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, өзін-өзі көмектесу – соттардың қарауына келмейтін жағдайларда, зардап шеккен тараптардың соңғы шарасы саналған. Өзін-өзі көмектесудің қауіптілігі жиі адамдардың сот арқылы әділдік табу мүмкіндігі болмауына немесе соттардың сыбайлас жемқор болуына байланысты туындайтын жағдайлардың алдын алу үшін, сондай-ақ бейтарап соттарды құрудың басты себебі ретінде айтылады. Калифорния штаты үй иелерінің өздігінен үйден шығару әрекеттерінің қауіптілігін мойындады, мұнда жалға алушылар, үй иелері және жазықсыз адамдар зардап шегуі немесе қаза болуы мүмкін. Соттардың істермен ауыр жүктелуіне байланысты, азаматтық дауларды қарау үшін тараптар айлар немесе жылдар бойы күтуге мәжбүр болуы мүмкін. Калифорния штаты қылмыстық істерден және 70 жастан асқан адамдарға қатысты істерден басқа, үй иелері мен жалға алушыларға қатысты істерге басымдық береді.
In a looser sense, self help can also refer to individuals taking the law into their own hands, usually through violence or other illegal behavior. It can lead to factions forming around the disputing parties and also to broad civil conflict. Historically, self help has been regarded as the recourse for injured parties when no courts are available that will accept jurisdiction. The dangers of self help are often advanced as an argument against allowing a situation to develop in which people feel they have no judicial path to a remedy, or that the courts are too corrupt to render just decisions, and as the main reason why impartial courts are established in the first place. California has recognized the dangers of self help evictions by landlords, in which tenants, landlords, and innocent bystanders might be injured or killed as a result of a self help eviction. Due to the heavy case loads courts have, civil litigants can be required to wait months or years for a trial date. The State of California gives landlord tenant cases priority over all other cases except for criminal trials and trials where the plaintiff or defendant is over 70 years of age.
АҚШ Alvarez-Machain ісіне қарсы
Өзін-өзі көмектесудің ең танымал мысалдарының бірі 1985 жылы Мексикада есірткіге қарсы күрес агенті Энрике Камарена Салазар қанымен өлтірілгеннен кейін, АҚШ үкіметі жалдамалы сарбаздарды (мерзенерлерді) тарта отырып, оның өліміне қатысы бар деген күдікпен жергілікті дәрігер Хумберто Альварес Махайнды құрықтап алып, Мексикадан шығарып, Мексика үкіметінен экстрадиция талабын ресми түрде жасамай-ақ, АҚШ-та сотқа өткізді. Алғашқы сот осы әрекеттің заңсыз екенін мәлімдеді. АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ пен Мексика арасындағы экстрадиция туралы шартқа қарамастан, Махайнды Мексикадан өздігінен экстрадициялау заңды деп шешті. Келесі сот процесінде Махайн кінәсіз деп танылды.
One of the more famous examples of self help occurred when, after Enrique Camarena Salazar, a Drug Enforcement agent, was murdered in Mexico in 1985, the U. S. Government hired mercenaries to kidnap Humberto Álvarez Machaín, a local doctor who was suspected of being involved in the murder, and bring him out of Mexico to face trial in the United States without going through the formality of demanding extradition from the Mexican government. The original trial court was of the opinion that such action was illegal. The United States Supreme Court decided that the self help extradition of Machain from Mexico was legal, notwithstanding the existence of a treaty covering extradition between the U. S. and Mexico. In the subsequent trial, Machain was acquitted.