Бабан княжествосы: 16-19 ғасырлардағы Ирактың Сулеймания аймағындағы күрд мемлекеті. Тарихы, Осман-Сафави қақтығыстары мен Сулеймания қаласын құру туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы Күрд княздығы
Former Kurdish principality
Бабан – 16 ғасырдан 1850 жылға дейін Сүлеймания қаласы төңіресінде болған күрд княздығы. Бабан княздығы Осман-Сефевид қақтығысында белсенді роль атқарды және Осман империясына маңызды әскери көмек көрсетті. Олар Ардалан, Ботан және Соранмен үнемі бәсекелесіп тұрды, сондықтан олардың аумағы өзгеріп отыратын. 1850 жылы Бабанның соңғы басшысы қызметтен алынғанға дейін, олардың билігі Сүлеймания астанасымен және оған жақын бірнеше ауылдармен ғана шектелді. Қазіргі Сүлеймания қаласы 1784 жылы Бабан әулетімен салынды және олардың астанасы болды. Қала құрылғанға дейін әулет Кала-Чолан қаласында тұрған. Княздық сонымен қатар жергілікті әдеби авторлардың арасында сорани күрд тілін қолдануға ынталанды және оңтайландырды.
Baban was a Kurdish principality existing from the 16th century to 1850, centered on Sulaymaniyah. The Baban principality played an active role in the Ottoman Safavid conflict and gave significant military support to the Ottomans. They were in constant rivalry with Ardalan, Bohtan and Soran and its territory would therefore oscillate. Before the removal of the last Baban leader in 1850, their rule had become limited to their capital Sulaymaniyah and few surrounding villages. The modern city of Sulaymaniyah was built by Baban in 1784 which served as their capital. Prior to the founding of the city, the dynasty lived in Qala Çolan. The principality also encouraged and facilitated the use of Sorani Kurdish among its local literary authors.
Шығу тегі
Османдықтар Сүлеймен жазығына (Шахризор) келген кезде Бабан князьдері бұл аймақта бекініп үлгерген еді. Дегенмен, Бабан туралы Османдықтарға дейінгі ешқандай дереккөз жоқ, олардың тегі жұмбақ. Шарафнамада Бабан мен Соран әмірлігі арасындағы 1596 жылға дейінгі қарым-қатынастар туралы мәліметтер келтірілген, сонда Пир Будак Бегтің 16 ғасырдың басында әулеттің негізін қалағаны айтылады. Бабан әулетінің тарихнамасы бойынша бірлік жоқ. Бір миф бойынша, Бабан әулетінің негізін Пшдардан шыққан Ахмад Факих (Факи Ахмад) салған, ол Иран шахынан монархқа адалдығы үшін Шахризор маңындағы жерлерді алған. Тағы бір миф бойынша, бұл әулет Кеган есімді ағылшын әйелінен тараған.
When the Ottomans arrived to the Sulaymaniyah plains (Shahrizor), the Baban princes had already established themselves in the region. However, there is no pre Ottoman source on Baban, and their origins are obscure. Information on the relations between Baban and the Soran Emirate up to 1596 exist in Sharafnama, which also mentioned that Pīr Budak Beg was the founder of the dynasty in the early 16th century. There is no consensus on the dynastic chronology of Baban. One myth claimed that the founder of the Baban dynasty was Aḥmad Faqīh (Faqī Aḥmad) from Pshdar, who received the land around Shahrizor by the Shah of Iran because of his loyalty to the monarch. Another myth claimed that the dynasty descended from an English woman named Keghan.
Тарих
1514 жылы Халдиран шайқасынан кейін Бабан Осман империясына қосылмады. Османдықтардың өкілі ретінде Идрис Битлиси Халдиран шайқасынан кейін Бабан әмірі және басқа күрд мемлекеттерімен кездесіп, Сафавилерге қарсы одақ құруға жетістікке жетті. Дегенмен, Бабанның адалдығы тұрақсыз болды. 1500 жылдардың басында Бабан әмірі Хажы Шейх Бабан Үрмия көлі маңындағы аумағын кеңейтті, бұл Тахмасп I-ді күрдтерге қарсы әскери күш жіберуге мәжбүр етті. Клаудиус Ричтің мәлімдемесіне сәйкес, әулет 1678 жылы Осман империясынан мұрагерлік құқықтарын мойындау алды. 1720-1740 жылдары Бабан әулеті Осман империясына Иранға қарсы күресте көмектесті. 1750-1847 жылдар аралығында Соран және Бохтанмен бәсекелестік күшті болды, олар Осман империясы мен Иранның орталықтандыру әрекеттеріне де қарсы күресті. 1700 жылдардың соңында Бабан Қажар әулетін Занд әулетіне қарсы қолдады, бірақ Зандтардың жеңісінен кейін қолдауын оларға ауыстыруға мәжбүр болды. Әмірлік 19 ғасырдың ортасында Осман империясының жаңарту кезеңінде жойылды. Бабан көтерілісі үш жылға созылды, бірақ Осман әскерлері мен күрд тайпаларының одағы оны жеңді. Бабанның соңғы билеушісі Ахмед Бабан 1847 жылы Кой Санжаққа жақын жерде жеңіліске ұшырады және Шахразур аймағы Осман империясына қосылды. 1847 жылғы шарттан кейін Иранның Бабанға қатысты талаптары тоқтатылды. 1918 жылы британдықтар Сүлейманияға кірген кезде қала Бабан әулетінің ықпалынан шықты. Әулеттің ұрпақтары Ирактағы күрд тәуелсіздік қозғалысына қосылды, ал басқалары Осман саясаткерлері болды.
After the Battle of Chaldiran in 1514, Baban remained unincorporated to the Ottoman Empire. As a representative for the Ottomans, Idris Bitlisi met with the Prince of Baban and other Kurdish states immediately after the Battle of Chaldiran and succeeded in forming an alliance between them against the Safavids. Nonetheless, the loyalty of Baban fluctuated. In the early 1500s, Baban under Haci Şeyh Baban extended its territory around Lake Urmia which forced Tahmasp I to send a military force against the Kurds. According to Claudius Rich, the dynasty gained Ottoman recognition of the hereditary rights of their dynasty in 1678. From the 1720s to the 1740s, the Baban dynasty aided the Ottomans against Iran. The period from 1750 to 1847 was dominated by rivalry with both Soran and Bohtan, as they also fought against the centralization attempts by the Ottomans and Iran. In the late 1700s, Baban supported the Qajar dynasty against Zand dynasty but had to transfer their support to the Zands after the victories of the latter. The principality was destroyed during the mid 19th century Ottoman modernization period. The Baban revolt lasted for three years, but was defeated by a coalition of Ottoman forces and Kurdish tribes. Ahmed Baban, the last Baban ruler, was defeated near Koy Sanjaq in 1847 and the region of Shahrazur was annexed to the Ottoman Empire. Iranian claims to Baban ceased after the treaty of 1847. When the Brits entered Sulaymaniyah in 1918, the city was no longer under the influence of the Baban dynasty. Descendants of the dynasty joined the Kurdish independence movement in Iraq, while others became Ottoman politicians.