Екінші дүниежүзілік соғысындағы Stalag VIII A тұтқын лагері
Stalag VIII-A
Сталаг VIII A: Екінші дүниежүзілік соғыстағы тұтқын лагері. Польшалықтар, одақтастар (француздар, кеңестіктер, британдықтар) тұтқынға алынған. О. Мессиан да болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Stalag VIII A – Екінші дүниежүзілік соғыста неміс әскери тұтқындары үшін құрылған лагерь. Ол Ниссе өзенінің шығысында, Төменгі Силезиядағы Гёрлиц қаласының оңтүстігінде орналасқан. Лагерьтің орны қазіргі Польшадағы Згорзелец қаласында, ол Гёрлицтен өзен арқылы орналасқан. Бұл лагерь бастапқыда «Гитлер югенд» (Гитлер жастары) лагері ретінде құрылған, 1939 жылдың қазан айында поляк тұтқындарын (әскерлер мен азаматтарды) қабылдау үшін қайта жабдықталған, кейіннен 1945 жылдың ақпан айында эвакуацияланғанға дейін 30 000-ға дейін одақтас әскери тұтқындары (соғыс тұтқындары), оның ішінде бельгиялықтар, француздар, кеңесшілдер, британдықтар, канадалықтар, австралиялықтар, жаңа зеландиялықтар, оңтүстік африкалықтар, италиялықтар, югославтар, словактар және американдықтар ұсталып тұрды. Оның ең белгілі тұтқыны – француз композиторы Оливье Мессьен.
Stalag VIII A was a German World War II prisoner of war camp, located just to the south of the town of Görlitz in Lower Silesia, east of the River Neisse. The location of the camp lies in today's Polish town of Zgorzelec, which lies over the river from Görlitz. It was originally set up as a Hitler Jugend (Hitler Youth) camp, converted in October 1939 to house Polish prisoners (both soldiers and civilians), and later held up to 30,000 Allied prisoners of war (POWs), including Belgians, the French, Soviets, Britons, Canadians, Australians, New Zealanders, South Africans, Italians, Yugoslavs, Slovaks and Americans, before its evacuation in February 1945. Its most famous inmate was French composer Olivier Messiaen.
Лагерь тарихы
Алғашында Гитлер жастары лагері болған, 1939 жылғы қазан айында ол шамамен 15 000 поляк тұтқынын орналастыру үшін қайта жабдықталды. Ол 1939 жылғы 26 тамызда, Германияның Польшаға басып кіруінен бірнеше күн бұрын, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін құрылған. Бастапқыда ол 18 гектарлық алаңда орналасқан транзиттік лагерь немесе Дулаг болды. Лагерьде батысқа, Германияға депортацияланған немесе жақын маңдағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберілген поляк әскері тұтқындары сақталды. Ол сонымен қатар Силезия, Үлкен Польша және Помераниядан келген белсенділер мен интеллигенция, сондай-ақ әйелдерді қоса алғанда, поляк азаматтары үшін транзиттік лагерь ретінде де қызмет етті. Олар Intelligenzaktion кезінде тұтқындалып, Германиядағы нацистік концлагерьлерге депортациялауға тиіс болды. Лагерьде шамамен 3 000 адам сақталды, ал 7 000-і аймақтағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберілді. 10 000-нан астам тұтқындардың көп бөлігі поляктар болды, сонымен қатар чехтар, литвалықтар, белорустар және еврейлер де болды. 1940 жылдың маусым айына қарай көптеген поляктар басқа лагерлерге ауыстырылып, Франция шайқасында тұтқынға түскен бельгиялық және француз әскерлерімен алмастырылды. Инфрақұрылымның жетіспеуіне байланысты француз және бельгиялықтар 1940 жылдың ортасында шатырларда сақталды. Бір кезде 15 000 орынға арналған жайларда 30 000-нан астам адам тығырылған. 1941 жылы кеңестік тұтқындарды орналастыру үшін жеке аймақ құрылды. 1941 жылы 1 500-ден астам еврей лагерьден Германия басып алған Польшадағы Люблинге депортацияланды, ал соңғы поляктар 1942 жылы лагерьден депортацияланды. 1943 жылы Италиядағы шайқастардан 2 500 британдық одақтас әскері келді, олардың арасында Британ аралдары, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка тұрғындары болды. Сонымен қатар сол жылы Албаниядан 6 000-нан астам итальяндық әскер келді. 1944 жылдың қыркүйек айында Сталаг VIII А-дағы тұтқындардың ең көп саны – 47 328 адам тіркелді. Француздар сандық тұрғысынан басымдық танытты, одан кейін орыстар, итальяндықтар, бельгиялықтар, британдықтар және югославтар келді. Француз фельдшерлері оларға уақытша көмек көрсетті, бірақ араларында өлім-жітім көрсеткіші жоғары болды. 1945 жылдың 14 ақпанында американдықтар мен британдықтар совет әскерінің Германияға шабуылына дейін лагерьден батысқа қарай шеруге шықты. Эвакуация процесі 1945 жылдың мамырына дейін біртіндеп жүргізілді. Эвакуация жаяу жүріп, барлық көлік құралдары әскери мақсаттар үшін адамдардың алдында жүрді. Ұзақ шеруде тағы да құрбандар болды. Тұтқындардың бір бөлігі Баварияға, ал қалғаны Тюрингияға жеткізілді, онда оларды одақтас әскерлері босатып алды. Лагерьдің соңғы эвакуациясы 1945 жылдың 7 мамырында болды, сол кезде совет әскері тұтқындарды босатып алды. Орындарға Даубиц, Ковари, Легница, Пжелеч Карконоска, Рашова, Стрежегом, Стрезелин және Вальбржих кіреді.
Originally a Hitler Youth camp, in October 1939 it was modified to house about 15,000 Polish prisoners from the German September 1939 offensive. It was established on August 26, 1939, a few days before the German invasion of Poland, which started World War II. It was initially a transit camp or Dulag located on an 18 hectare field alongside Ulica Lubańska, renamed as Stalag VIII–A on 23 September 1939. Polish POWs who were either deported west to Germany or sent to nearby forced labour subcamps were held in the camp. It also served as a transit camp for Polish civilians, including women, as well as activists and intelligentsia from Silesia, Greater Poland and Pomerania, who were arrested during the Intelligenzaktion to be deported to Nazi concentration camps in Germany. Around 3,000 people were held in the camp, while 7,000 were sent to forced labour subcamps in the region. Most of the over 10,000 prisoners were Poles, others included Czechs, Lithuanians, Belarusians and Jews. By June 1940 most of the Poles had been transferred to other camps and replaced with Belgian and French troops taken prisoner during the Battle of France. Due to the lack of infrastructure, the French and Belgians were held in tents in mid 1940. At one time there were over 30,000 jammed into facilities designed for 15,000. In 1941 a separate compound was created to house Soviet prisoners. Over 1,500 Jews were deported from the camp to Lublin in German occupied Poland in 1941, and last Poles were deported from the camp in 1942. In 1943, 2,500 British Commonwealth soldiers came from the battles in Italy, among them residents from the British Isles, Canada, Australia, New Zealand and South Africa. Later in the same year more than 6,000 Italian soldiers came from Albania. A total of 47,328, the highest number of prisoners in Stalag VIII A was registered in September 1944. Numerically, Frenchmen were in the majority, followed by the Russians, Italians, Belgians, Britons and the Yugoslavs. French paramedics helped them temporarily, however, there was a high mortality rate among them. On 14 February 1945 the Americans and British were marched out of the camp westward in advance of the Soviet offensive into Germany. The evacuation process was carried out gradually through to May 1945. The evacuation took place on foot, with all means of transport driving in front of the people for military purposes. The Long March claimed further victims. Some of the prisoners were taken to Bavaria, the others to Thuringia, where they were freed by the Allies. The last evacuation of the camp took place on 7 May 1945, when the Soviet army freed the prisoners. Locations include Daubitz, Kowary, Legnica, Przełęcz Karkonoska, Raszowa, Strzegom, Strzelin and Wałbrzych.
Белгілі тұтқындар
VIII А лагерінде 31 жастағы композитор және дәрігер Оливье Мессьен, француз тұтқыны, өзінің ең танымал шығармасы – «Quatuor pour la fin du temps» камералық музыка туындысын аяқтады. Достық қарым-қатынастағы неміс күзетшісі (Карл Альберт Брюлл) оған қолжазба қағазы мен қарындаштармен көмектесті, соның арқасында ол тағы үш тұтқынмен (скрипкашы Жан Ле Булер, кларнетші Анри Акока және виолончельші Этьен Паскье) дос болып кетті. Олар 1941 жылғы 15 қаңтарда лагерь залында алғаш рет орындады.
It was at VIII A that the 31 year old composer and medic Olivier Messiaen, a French prisoner, finished composing Quatuor pour la fin du temps, his most famous work, a piece of chamber music. With the help of a friendly German guard (Carl Albert Brüll), he acquired manuscript paper and pencils, and was able to befriend three other POWs (violinist Jean le Boulaire, clarinettist Henri Akoka, and cellist Étienne Pasquier). Together they premiered the work at the camp hall on 15 January 1941.
Мұра
2011 жылы неміс альтернативті рок тобы Topictoday өзінің "Helden ohne Namen" ("Аты жоқ батырлар") әнін лагерьдегі соғыс тұтқындарына, әсіресе Оливье Мессианға арнады. 2014 жылы Германия мен Польшаның бірлескен жобасы – "Meeting Point Music Messiaen e. V." бұрынғы Сталаг VIII А соғыс тұтқын лагері орнына жақын еуропалық мәдени орталық салды. Еуропа тарихындағы маңызды орында балалар, жастар, суретшілер, музыканттар және Еуропаның үш ұлтты аймағының барлық халқы үшін еуропалық білім беру және мәдениет орталығын салу идеясы 2004 жылдың желтоқсанында туды. Орталықтың міндеті – тек естелік орын ғана емес, сонымен қатар дамуға, түрлі көркемдік қызметтерге және шығармашылық өркендеуге кең мүмкіндік беру. Сталаг VIII А картасы мен толық тарихы сайтта қолжетімді.
In 2011 the German alternative rock band Topictoday dedicated their Song "Helden ohne Namen" ("Heroes without Names") to the POWs of the camp, especially to Olivier Messiaen. In 2014 a German Polish joint project, the Meeting Point Music Messiaen e. V., built a European cultural centre near the site of the former POW camp Stalag VIII A. The idea of building a European Center of Education and Culture for children, the youth, artists, musicians and all the people of the European trinational region in this important place for European history emerged in December 2004. The role of the centre is not only to be a memorial place, but to give room for development and a broad range of artistic activities and creative development. A map and detailed history of Stalag VIII A can be found on the website.