Кіріспе

Шығыс Үндістандағы ежелгі индуистік патшалық

Ваңга – Үнді субконтинентіндегі Ганг дельтасындағы ежелгі патшалық және геосаяси бөлініс. Бұл патшалық Бенгал аймағының атауларының бірі болып табылады. Ол оңтүстік Бенгалияда орналасқан, оның негізгі аймағы қазіргі Батыс Бенгалияның (Үндістан) оңтүстік бөлігі мен оңтүстік-батыс Бангладешті қамтиды. Ваңга ежелгі Үндістанның эпостары мен аңыздарында, сондай-ақ Шри-Ланка тарихында маңызды орын алады. Ваңга, көптеген грек-рим авторлары айтқандай, Гангарайдай империясының орталығы болған болуы мүмкін. Ежелгі Ваңга патшалығының нақты астанасы әлі анықталған жоқ. Гупта империясының үкімдігінен кейін ежелгі Бенгалия екі тәуелсіз патшалыққа – Гауда мен Ваңгаға бөлінді. Археологтар қазіргі Бангладештегі Коталипара қаласы тәуелсіз Ваңга патшалығының астанасы болған деп санайды. Үнді және грек-рим авторлары бұл аймақтағы соғысқа қатысқан пілдер туралы жазған. Үндістан тарихында Ваңга күшті теңіз флотымен ерекшеленеді. Ваңга туралы көптеген сілтемелер индуистік «Махабхарата» эпосында кездеседі, ол – Үндістанның екі маңызды санскрит эпосының бірі. Екінші эпос, «Рамаяна», бұл патшалықты Айодхьяның одақтасы ретінде көрсетеді.

Тарих

Ванга патшалығы Солтүстік Қара жылтыратылған керамика дәуірінде төменгі Ганг дельтасында пайда болды. Ол флот арқылы дельтадағы көптеген аралдарды бақылап, теңіз арқылы зерттеулер жүргізді. Ежелгі үнді жазбалары Ванганы теңізшілердің орталығы деп көрсетеді. Б.з.д. V ғасырында Ванга патшасы Синхабахудың ұлы Виджая Бенгал шығанағын кесіп өтіп, қазіргі Шри-Ланка аумағында патшалық құрды. Патшалықтың діни дәстүрлеріне буддизм, джайнизм және индуизм кірді. Ванга Каутильяның «Артхашастра» еңбегінде әкімшілік бірлік ретінде тіркелген. Калидаса оны маңызды теңіз күші деп сипаттаған. Ванга ішіндегі бөліністер туралы да мәліметтер бар, соның ішінде Джессорге сәйкес келетін «Упа Ванга» (кіші Ванга) және Сундарбанға сәйкес келетін орманды аймақтар болған. Ванга патшалығының билеушілері көбінесе белгісіз болып қала береді. Б.з.д. II ғасырдан кейін бұл аумақ Маурьян, Гупта, Шашанка билігі, Хадга, Пала, Чандра, Сена және Дева сияқты Үнді империяларының құрамына кірді. «Вангала» термині жиі аумақты атау үшін қолданылды. Мысалы, Оңтүстік Үндістанның Чола әулетінің жазуы Бенгалияның Саматата аймағындағы Чандра әулетімен соғыс кезінде бұл аймақты Вангаладыша деп атады. Бенгалияны мұсылмандар басып алғаннан кейін аймақ Бангала деп аталды, бұл Вангаладан туындаған болуы мүмкін. Осы атаулар қазіргі Банга және Бангла терминдерінің алғабасы болып табылады.

География

Ванганың негізгі аймағы шығыста Падма-Мегна өзендер жүйесі мен батыста Бхагиратхи-Хугли өзендер жүйесі арасында жатқан. Шығысында қазіргі Бангладештің Кхулна облысын, 1947 жылға дейінгі Джессор ауданын (яғни, Пашим (Батыс) Вангада орналасқан Упа Ванганы) және Барисал облысының оңтүстік-батыс бөлігін, сондай-ақ Дакка облысының оңтүстік-батыс бөлігін қамтыды. Батысында Батыс Бенгалияның Президенттік облысын қамтыды, және Бурдуан және Мединипур облыстарына дейін созылуы мүмкін. Оның көршілері шығыста Саматата, солтүстікте Пундравардана, батыста Магада, Анга, Сухма және Радха болды. Ванга патшалығы Ганг дельтасының көптеген аралдарын және Сундарбан мангровый орманын қамтыды.

Археология

Чандракетугарх және Вари Батешвар қираған орындары патшалықтың маңызды археологиялық ескерткіштері болып табылады.

Махабхаратадағы сілтемелер

(6:9)-да Анга, Ванга және Калинга Бхарата Варшада (Ежелгі Үндістан) жақын мемлекеттер ретінде айтылған. Арджуна 12 жылдық қасиетті саяхаты барысында Ванга мен Калингадағы барлық қасиетті сулар мен басқа да барлық киелі сарайларды аралап көрді. Анга, Ванга, Калинга, Пундра және Сухма тайпаларын құрғандардың барлығы ортақ тектің ұрпақтары еді. Олардың бәрі Гиривраджа қаласына жақын Магадада өмір сүрген Гаутама Диргатамас атындағы дананың тудырған Вали (Бали) патшаның асырап алған ұлдары болды. Басқа мәтіндерде Бали патшаның балалары болмағандықтан, ол Диргатамас ришиге Ниёга арқылы бала тудыруды тапсырды, осылайша Балидің әйелінен бес ұл дүниеге келді.

Вангаға басқа экспедициялар

Кашмирлерді, Дардаларды, Кунтилерді, Кшудракаларды, Малаваларды, Аңғаларды, Вангаларды, Калиңгаларды, Видехаларды, Тамаралиптакаларды, Ракшовахаларды, Витахотраларды, Тригарталарды, Мартикаваталарды Бхаргава Рама жеңді (7:68). Қарна Аңғаларды, Вангаларды, Калиңгаларды, Мандикаларды, Магадаларды жаулап алды, сондай-ақ Қарқақандаларды, Авасираларды, Йодхьяларды және Ахикшатраларды да бағындырды (3:252). Аңғалар, Вангалар, Калиңгалар, Мағадхалар, Касилер, Косалалар, Ватсьялар, Гаргиялар, Карушалар және Паундралар Васудева Кришнаның жеңген елдері ретінде айтылады (7:11). Арджуна Курукшетра соғысынан кейінгі әскери жорығында Ванга, Пундра және Косала мемлекеттерін жеңіп алды (14:82).

Юдхиштхираға арналған құрмет

Анга, Ванга және Пундра патшалары Юдхиштхираның сарайына келгені айтылған (2:4). Вангалар, Ангалар, Паундралар, Одралар, Чолалар, Дравидалар және Андракалар Юдхиштхираға салық төлегендері айтылды (3:51). Ангалар, Вангалар, Пундралар, Санаватиялар және Гаялар – жақсы тегі бар, құрметті кшатриялар, белгілі руларға бөлініп, қару-жарақпен оқудан өткен, Юдхиштхира патшаға жүздеген және мыңдаған адамдармен сыйлықтар әкелді. Вангалар, Калингалар, Магадхалар, Тамаралипталар, Супундракалар, Дауваликалар, Сагаракалар, Патрорналар, Сайсавалар және санауға келмейтін Карнаправараналар қақпада күтіп тұрды (2:51).

Курукшетра соғысындағы Ванга

Ванга әскері соғыс пилдерін жақсы қолдана білді. Олар Кауравалар жағында болды. Вангалар Курукшетра соғысында (8:17) Калингалармен бірге Дюрьодананың жағында болды. Олар Каурава әскерінің бір бөлігі ретінде (7:158) еске алынады. Шығыстықтардың, оңтүстіктердің, Аңгалардың, Вангалардың, Пундралардың, Магадхалардың, Тамаралѝптакалардың, Мекалалардың, Кошалалардың, Мадрастардың, Дашарналардың, Нишадалардың арасынан пилдермен күресте шебер болған көптеген батырлар Калингалармен бірікті (8:22). Сатьяки Ванга патшасының пилінің өмірлік мүшелерін тесіп өлтірді (8:22). Бхагадатта Курукшетра соғысына қатысқан Прагжётиша мемлекетінің билеушісі ретінде айтылады. Дюрьодананың артынан Ванга билеушісі, он мың пилмен, таудай үлкен, әрқайсысынан сұйықтық тамшылап ағып тұрды (6:92). Ванга билеушісі (Бхагадатта) бір адырдай үлкен пилге мініп, Ракшаса, Гатоткачаға қарай шапты. Жауынгерлік аламанда, жоғары жылдамдықты алып жүретін күшті пилімен бірге Бхагадатта Дюрьодананың көлігінің алдына орналасты. Сол пилмен ол толығымен Дюрьодананың көлігін жауып тастады. Сонда Ванганың ақылды патшасы Дюрьодананың көлігіне баратын жолды жауып тұрғанын көргенде, Гатоткачаның көзі ашудан қызарып кетті. Ол бұрыннан дайындап қойған зәулім жебені сол пилге бағыттады. Гатоткачаның қолынан ұшқан жебеге шалынған пил, қанға батқан күйде, қатты азап шегіп, құлап өлді. Алайда Ванганың құдіретті патшасы сол пилден тез секіріп түсіп, жерге қонды (6:93).

Ванганың билеушілері

(2:29) тармақта Самудрасена мен Чадрасена есімдері айтылады. Олардың Ванга патшалығының билеушілері болған-жоқ белгісіз. Карна (2:43) тармақта Анга және Ванганың билеушісі ретінде айтылады. Паундрак Васудева, Жарсанданың одақтасы және Васудева Кришнаның жауы (2:14) тармақта Ванга, Пундра және Кираталардың патшасы ретінде айтылады. Бағадатта (8:22) тармақта Ванганың билеушісі ретінде айтылған. Бәлкім, осы билеушілердің барлығы Ванга аймағына мүдделі болған. Махабхараттың басқа жерлерінде олардың барлығы Ванганың көршілес патшалықтарымен билік еткендіктері айтылады. Бағадатта Ванганың солтүстігіндегі Прагжётиша патшалығының билеушісі болды. Паундрак Васудева Ванганың шығысындағы Пундра патшалығын, ал Карна Ванганың батысындағы Анга патшалығын биледі.

Басқа сілтемелер

Қалиңга және Ванга патшалары, Пундра патшасы Васудевамен бірге Панчала ханшайымының өздігінен таңдау рәсіміне келгендері айтылады.