Кіріспе

Кеңес құпия қызметкері және дипломаты Яков Христофорович Давтян (Давыдов) (Ланг ру (Давыдов); 10 қазан 1888 – 28 шілде 1938) 1921-1922 жылдары Чеканың Сыртқы істер бөлімінің алғашқы басшысы, Кеңес үкіметінің сыртқы құпия қызметінің алғашқы басшысы және кейіннен кеңес дипломаты болды.

Өмірбаян

Ол Ресей мен Иран арасындағы Нахичеван аймағында армян отбасында дүниеге келген. 1907 жылдан бастап Санкт-Петербургте тұрды, онда Санкт-Петербург университетіне қабылданды. РСДРП(б) Санкт-Петербург ұйымында жұмыс істеді, Петербург жағының аудандық комитеті бюросының мүшесі, қалалық тұрақты конференцияда аудандық комитеттің өкілі болды. 1907 жылдың қыркүйегінде РСДРП Петербург комитетінің мүшесі болып сайланды. Әскери ұйымда, «Казарма дауысы» газетінің редакциясында жұмыс істеді, сарбаздар арасында насихат жүргізді. 1907 жылдың соңында революциялық қызметі үшін тұтқындалды. 1908 жылдың мамырында Бельгияға эмиграцияға кетіп, оқуын жалғастырып, инженерлік мамандық алды. Ресейлік эмигранттар ұйымдарының жұмысына қатысты, социалистік Бельгия Еңбек партиясының мүшесі болды және оның баспа органдарында ынтымақтастық етті. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккупациялық билік тарапынан тұтқындалып, Ахен қаласында 8 ай түрмеде отырды. Кейін Германиядағы интернмент лагеріне, содан кейін көп рет қашуға тырысқаны үшін жазалау лагеріне ауыстырылды. 1918 жылдың тамызында Брест бейбіт шарты жасалғаннан кейін, Адольф Жоффенің көмегімен немістерден босатылып, Ресейге оралды. 1918 жылдың қыркүйегінен 1919 жылдың ақпанына дейін Мәскеу облыстық архивінің төрағасының орынбасары Инесса Арманд болып жұмыс істеді. Параллельдік түрде партия жұмысын басқарды және «Правда» газетімен ынтымақтасып, мақалалар жариялады. 1920 жылдан бастап НКВД-да жұмыс істеді. 1920 жылдың қарашасынан 1921 жылдың тамызына дейін Чеканың Сыртқы істер бөлімінің (ИНО) бірінші басшысы болды, содан кейін РСФСР КСРО Сыртқы істер халық комиссариатына (НКИД) қосылды.

Дипломатиялық қызметте

Чекада жұмыс істегеннен кейін Давыдов дипломатиялық қызметке ауысты, бірақ агент ретінде жұмысын жалғастырды. Ол алдымен Литва (1922) және Тува (1924) кеңес республикаларындағы дипломатиялық корпустың мүшесі, кейін Венгриядағы елші (1924), Франциядағы елшінің көмекшісі (1925–1927), Персиядағы (1927–1930), Грекиядағы (1932–1934) және Польшадағы (1934–1937) елші болды. 1937 жылы Иосиф Сталиннің Ұлы тазалау кезеңінде оны Леон Троцкий мен Григорий Зиновьевтің құрамына кіретін, болмаған фракцияға жатады деп айыптады (Мәскеу процестеріне қараңыз) және келесі жылы атылып өлтірді. Ол сонымен қатар Ұлы Петр атындағы Санкт-Петербург политехникалық университетінің ректоры болды. Опера әншісі Мария Максакова ағаның екінші күйеуі.

Тұтқындау және өлтіру

1937 жылы Варшавадан Мәскеуге қайтарылды. 1937 жылы 21 қарашада тұтқындалды. Контрреволюциялық террористік ұйымға қатысқандығы айыбы тағылды. Давтянның аты 1938 жылы 26 шілдеде жасалған Сталиннің тізіміне енгізілді ("Мәскеу орталығы" тақырыбымен 139 адамның тізімінде 41-ші нөмірде). Тізімде Иосиф Сталин мен Вячеслав Молотовтың қаулылары бар. 1938 жылы 28 шілдеде КСР Одағы Жоғарғы Сотының Әскери алқасы оны өлім жазасына кесті және сол күні атып тастады. 1957 жылы 25 сәуірде өлімнен кейін ақталып, құрметі қайта орнатылды.