Жапон керамикасының әкесі: Канагаэ Санбэй тарихы

Кіріспе

Жапондық құмырашы

Канагаэ Санби (金ヶ江三兵衛) немесе И Сэм Пьёң – корей құмырашысы. Тарихи деректерде ол жапон-корей соғыстарының бірінде (1592–1598) тұтқынға алынып, Жапонияға күштеп көшірілгені айтылады. Ол Арита порцеланының негізін қалаушысы деп есептеледі және Арита қаласындағы Суэяма киелі орнында Арита порцеланының атасы ретінде құрметтеледі.

Халықтық әңгіме

Күдігі жоқ, Канаге Санби шын мәнінде өмір сүрген, бірақ оны замандастары туралы көбінесе еске алмайды. Бүгінгі күнігі "И Сам Пьёнг" тарихы 19 ғасырдың соңында әртүрлі ниеттері бар әртүрлі тараптардың күш-жігерімен біртіндеп қалыптасты. Мысалы, осы жерде Канаге Санбиге байланысты XIV Канаге Санби ұрпағының айтқан әңгімесі келтіріледі. Тоётоми Хидэёшидің Кореяға жасаған жорығы (1592–98) жапон керамикасында үлкен прогреске әкелді, өйткені технологиялық дамуды ынталандыру үшін жүздеген шеберлер Жапонияға әкелінді. И Сам Пьёнг – Кореядан шыққан ең танымал қыш құмырашыларының бірі. Канаге әулетінің жазбаларына сәйкес, ол қысқа уақыт бойы Кюсюдегі Сага доменінің негізін қалаушы Набесима Наошиге басқарған Сага қаласында тұрған. Содан кейін ол Саганың орталық бөлігіндегі Таку билеушісі Таку Ясутосиге берілді, онда ол қыш құмыра жасауды бастады, бірақ сәттілікке жете алмады. Ол каолин іздеді және, ақырында, 1616 жылы Аритадағы Изуми тауында каолин кенін тапты, бұл Жапонияда фарфор өндірісінің бастауы болды. Оның жетістіктері үшін оған туған қаласы Геумгангтың атымен жапонша Канаге Санби деген есім берілді. Комия Киёра бұл әңгіменің шығу тегін одан әрі талдап, оны көбінесе жоққа шығарды. Ол туралы замандас корей деректерінде ештеңе айтылмаған. Шындығында, жапон тіліндегі тарихи деректерде ол ешқашан И Сам Пьёнг деп аталмайды. Бұл корей есімі 19 ғасырдың соңында пайда болды. Ешбір замандас деректерде ол Корея жорығы кезінде таланты үшін ізделіп, немесе тіпті Кореяда қыш құмыра жасауға қатысқан деген мәлімдеме жоқ. Бұл естелік Канаге Санбидің өзі жазып, Таку аймағының билеуші әулеті Такуға тапсырған. Онда ол Жапонияға келгеннен кейін "бірнеше жыл" Таку Ясутосимен қызмет еткенін, содан кейін 1616 жылы Такудан Аритаға 18 шақты адаммен, көбінесе балалармен бірге көшіп келгенін жазған. Ол қызметтен шыққаннан кейін және болжамды 1616 жылғы көшіске дейін шамамен 20 жыл бойы қалай күшін тауып келгені белгісіз. Күдік тудыратыны, ол келгенге дейін қыш құмырашы болғанын немесе таланты үшін Жапонияға әкелінгенін айтпаған. Ол 1616 жылғы көшісінде (пеш) вагондарын тасығандарын мәлімдеді. Сондай-ақ, ол өзінің адамдарының арасында "Такудың түпкілікті қыш құмырашыларының" (多久本皿屋) үш адамын атады, олардың кім екені белгісіз. Тарихшы Комия Киёра 1592–98 жылдардағы Корея жорығына дейін де қыш құмыра жасалғанын көрсетеді. Көптеген корей қыш құмырашыларын 1593 жылы Тоётоми Хидэёси жойған Саганың солтүстігіндегі Каратсу Хата кланы қолдаған. Кейіннен оның аумағындағы пештер жойылғандығы белгілі. Көрініп тұрғандай, соғыс оларды Кореяға қайтудан алғандықтан, қыш құмырашылар босқындарға айналды. Комия "Такудың түпкілікті қыш құмырашыларының" осы босқындар тобының бірі болғанын және Канаге Санби олардан тіршілік ету үшін қыш құмыра жасауды үйренгенін болжайды. Комия сондай-ақ Аритада каолин кенін тапқаны туралы мәлімдемесіне және оның 1616 жылға қатысты болжамдарына күмән келтіреді, өйткені Аритадан табылған ең көне фарфор 1630 және 40 жылдарға жатады. Ол Сага доменінің қысқа уақыт ішінде алтын және күміс өндіруді бастауға тырысқанын атап өтті. Ол кенді мұқият іздеу нәтижесінде каолиннің табылғанын болжады. Комия 1616 жылы Канаге Санбидің Такудан "қуылғанын" болжайды. Тарихи деректерге сәйкес, билік жиі қыш құмырашыларды елден қуған. Қыш құмыра жасау орманды жоюмен байланысты болғандықтан, олар шаруалармен мүдделер қақтығысына тап болды. Ертедегі қыш құмыралар билік орындарының қорғауы үшін жеткілікті пайда әкелмеді, өйткені олар күнделікті пайдалану үшін нашар бұйымдар болды және көркемдік құндылығы жоқ. 1630 жылдары технологиялық жаңалықтар оларға қытай керамикасы сияқты пайдалы бұйымдар жасауға мүмкіндік берді, нәтижесінде олар елден қуудан босатылды.

Although there is no doubt that Kanagae Sanbee actually existed, almost no contemporary source mentions him. The story of "Yi Sam pyeong" as seen today was gradually developed by the late 19th century by various parties with various intentions. As an example, here is introduced the story presented by Kanagae Sanbee XIV, a descendant of Kanagae Sanbee concerned. <blockquote>Toyotomi Hideyoshi's campaign against Korea (1592–98) triggered great progress in Japanese pottery as hundreds of artisans were brought to Japan to encourage technological development. Yi Sam pyeong is one of the best known potters from Korea. According to some records of the Kanagae family, he lived for a short period of time in the town of Saga, which was ruled by Nabeshima Naoshige, the de facto founder of the Saga Domain in Kyushu. He was then given to Taku Yasutoshi, the ruler of Taku in central Saga, where he started a pottery but did not succeed. He searched for kaolin, and eventually in 1616 he discovered a kaolin deposit on the Izumi Mountain in Arita, effectively starting the porcelain industry in Japan. For his achievements, he was allowed to take the Japanese name Kanagae Sanbee after his home town Geumgang. Komiya Kiyora further analyzed the origin of the narrative, largely dismissing it. No contemporary Korean source mentioned him. In fact, historical sources, all in Japanese, never refer to him as Yi Sam pyeong. The alleged Korean name was coined in the late 19th century, as described below. No contemporary source claims that he was hunted for his talent during the Korean campaign, or even that he took part in pottery in Korea. It was written by Kanagae Sanbee himself and given to Taku, the ruling family of the region of Taku. In this memorandum, he claimed that after the arrival in Japan, he had taken service with Taku Yasutoshi "for few years," and then had moved with some 18 people, mostly children, from Taku to Arita in 1616. It is not clear how he earned his living for nearly 20 years, between the end of his service and the supposed migration of 1616. A more interesting fact is that he did not claim that he had been a potter before his arrival or brought to Japan for his talent. He claimed that he carried (kiln) cars in his supposed migration of 1616. Also he noted that his men had included three of the "original potters of Taku" (多久本皿屋), whose identity is unclear. The historian Komiya Kiyora points to the existence of earlier pottery even before the Korean campaign of 1592 98. A considerable number of Korean potters were patronized by the Hata clan of Karatsu in northern Saga, who was destroyed by Toyotomi Hideyoshi in 1593. It is known that the kilns in its territory subsequently disappeared. Apparently potters became refugees because the war prevented them from returning to Korea. Komiya presumes that the "original potters of Taku" were one of these refugee groups and that Kanagae Sanbee learned pottery from them for survival. Komiya also questions his alleged discovery of a kaolin deposit in Arita and its supposed date of 1616 since the earliest known porcelain from Arita is of the 1630s and 40s. He points to the fact that the Saga domain tried for a short period of time to launch gold and silver mining. He raised the possibility that the thorough search for the ore body might have resulted in the discovery of kaolin. Komiya presumes that in 1616 Kanagae Sanbee was actually "banished" from Taku. It is confirmed by historical sources that authorities frequently cast out potters. As pottery was accompanied by forest destruction, they faced serious conflicts of interest with farmers. Early potteries were not profitable enough for authorities to protect because they were poor articles for daily use and lacked artistic merit. It seems around the 1630s that technological innovation enabled them to produce profitable, Chinese like ceramics, and as a result, they got exempted from banishment.

Аңыздың дамуы

Комия тарихи дереккөздерді хронологиялық тәртіппен талдау арқылы И Сам Пьённың баянының қалай қалыптасқанын түсіндірді. 1770 жылы Канагае әулетінен Таку әулетіне жолданған шағым, осы мифтің алғашқы нұсқасын көрсетеді. Шағымның мақсаты – Таку әулетінің Канагае әулетіне жалақыны тоқтату туралы шешімін күштен жою болды, осы арқылы олар ата-бабаларының жетістіктерін дәріптеуге және Таку әулетімен тығыз байланыстарын дәлелдеуге тырысты. Шағымда айтылғандай, Канагае Санбиді Жапонияға Набесима Наошиге әкелді және бірнеше жыл бойы оған әңгімеші ретінде қызмет етті. Ол гончар болуды армандады. Соның нәтижесінде ол Таку Ясутосидің жеке кеңесшісі болды және Аритаға фарфор жасау үшін көшті. Шағымда Арита фарфорының негізін қалаудың толығымен Канагае Санбиге тиесілі екені айтылды, бірақ сол кезде Аритада оның жетістіктерін ешкім "есте сақтамағандығын" мойындады. Бұл сондай-ақ Канагае Санбидің түпнұсқа тегінің Ри (李, Yi) екенін алғаш рет мәлімдеген дереккөз болды. 1784 немесе 1796 жылғы меморандумға оның тағы бір жетістігі қосылды: 1592-98 жылдардағы Корея жорығы кезінде Канагае Санби Набесима әскерін басқару үшін өмірін қауіпке тікті. 1807 жыл шамасында Таку әулетіне жолданған тағы бір шағымда осы оқиға кеңейтілді: Ол Корея науқаны кезінде Набесима Наошигеге навигатор ретінде қызмет етті. Набесима Наошиге оны кек алудан сақтау үшін Жапонияға шақырды. Осы кезде ол Набесима Наошигеге отбасылық гончарлық кәсібін "ашты" және оған Жапонияда өз ісін жалғастыруға рұқсат берілді. Бұл өзгерту нәтижесінде меморандумда оның Набесима Наошигеге әңгімеші ретінде қызмет еткендігі туралы бұрынғы мәлімдеме алынып тасталды. Дегенмен, меморандумда ол бірден гончарлықпен айналыса алмағанын, ал алғашқы жылдары дамылмаған аймақта тірі қалуға тырысқанын мойындады. Санпей (三平, немесе Сам Пьён) есімінің қолданылуына назар аудару қажет. Бұл оның нағыз есімі ме, әлде жапондық Санби (三兵衛) есімінің "корейшеленген" түрі ме – белгісіз. Жоғарыда аталған құжаттарды Канагае әулеті ұсынды. Тарихи дереккөздер Арита маңында ұқсас және бір-біріне қайшы келетін мифтерге ие басқа да бірнеше әулеттер болғанын көрсетеді. Бұл мифтердің Канагае Санби мифімен бірігуі Мейдзи дәуірінде, яғни 19 ғасырдың соңында болды. Мейдзи дәуірінің басында Арита халқы Арита фарфорының тарихы және, әсіресе, шығу тегі туралы бір пікірге келе алмады. Бұл мифті бүкіл елге таратуға арналған алғашқы жарияланым 1877 жылы жарық көрді, онда Канагае әулетінің оқиғасы көшірілді, бірақ И Сам Пьён деген корей есімі қолданылды. 1880 жылдары Аритада біртұтас көзқарас құруға бірнеше әрекеттер жасалды, және осы процесте Канагае Санбидің, енді И Сам Пьённың, оқиғасы ең ықпалды болып қалды. 1917 жылы Аританың Суэяма киіз үйінің аумағында "Фарфордың әкесі И Сам Пьёнға арналған ескерткіш" орнатылғанда бұл гегемония қайта расталды.

Komiya further analyzed historical sources in chronological order to explain how the narrative of Yi Sam pyeong has been developed. An appeal, dated 1770, from the Kanagae family to the Taku family shows an early form of the foundation myth. The purpose of the appeal was to overturn the Taku family's decision to stop giving small salary to the Kanagae family, and thus they attempted to glory the achievement of their ancestor and to claim his close tie with the Taku family. According to the appeal, Kanagae Sanbee was brought to Japan by Nabeshima Naoshige and served him as a story teller for several years. He expressed his hope of becoming a potter. As a result, he became a retainer of Taku Yasutoshi and moved to Arita to start porcelain. The appeal claimed the foundation of Arita porcelain to be solely attributed to Kanagae Sanbee, but admitted that no one in Arita "remembered" his achievement at that time. Also this is the first known source that claimed the original surname of Kanagae Sanbee to be Ri (李, Yi). A memorandum (1784 or 1796) added one more achievement by him: during the Korean campaign in 1592 98, Kanagae Sanbee is said to have risked his life to guide the Nabeshima army. An appeal of circa 1807, again to the Taku family, further expanded the story: He served Nabeshima Naoshige as a navigator during the Korean campaign. It was Nabeshima Naoshige who invited him to Japan for fear that otherwise he would be revenged. It was at this time that he "revealed" his family business of pottery to Nabeshima Naoshige, and he was allowed to continue his business in Japan. As a result of the modification, the memorandum dropped the earlier claim of his supposed service to Nabeshima Naoshige as a story teller. Still, the memorandum admitted that he had not immediately started pottery but that all he could do for early years was to survive his life in the undeveloped region. The use of the name Sanpei (三平, or Sam pyeong) may be worth mentioning. It is uncertain whether this is indeed his original name or just "Koreanization" of his Japanese name Sanbee (三兵衛). The above documents were presented by the Kanagae family. Historical sources reveal that there were several other families around Arita that have similar and mutually conflicting foundation myths. The unification of these foundation myths into that of Kanagae Sanbee occurred during the Meiji era, or the late 19th century. In the early Meiji era, people of Arita had no consensus on the history, and the origin in particular, of Arita porcelain. The first publication known to spread the myth nationwide was of 1877, which copied the story of the Kanagae family but used the alleged Korean name of Yi Sam pyeong. In the 1880s several attempts were made in Arita to build a unified view, and during this process, the story of Kanagae Sanbee, now Yi Sam pyeong, survived as the most influential one. The hegemony was reaffirmed in 1917 when a monument titled "Monument for the Father of Porcelain Yi Sam pyeong" was built in Sueyama Shrine of Arita.