Марта Месарош: Венгр суретке режиссер және сценарийшісі
Márta Mészáros
Марта Месарош – венгр сценарисі, режиссер (1931 ж.т.). Туындыларында өмірбаяндық деректер, өткенге қатысты жасыру, адалдық пен гендерлік мәселелер көтеріледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мажар сценаристі және кинорежиссері (1931 жылы туған)
Hungarian screenwriter and film director (born 1931)
Марта Межарос (19 қыркүйек 1931 жылы туған) – мажар сценаристі және кинорежиссері. Мүсінші Ласло Межаростың қызы Межарос мансабын деректі фильмдермен бастады, он жыл ішінде 25 қысқаметражды деректі фильм түсірді. Оның толық метражды режиссерлік дебюті «Эльтавозот Нап / Қыз» (1968) – әйел режиссер түсірген алғашқы мажар фильмі болды және Вальядолид халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды. Межаростың туындыларында көбінесе автобиографиялық деректер мен деректі кадрлар үйлеседі. Басты тақырыптары – кейіпкерлердің өзіншелігі, адалдықсыздықтың салдары және гендерлік мәселелер. Оның фильмдерінде жиі толық отбасысы жоқ кейіпкерлер бейнеленеді, мысалы, жоғалған ата-аналарын іздейтін жас қыздар («Қыз») немесе бала асырап алуға тырысатын орта жастағы әйелдер («Адопция»). Межарос он бестен астам көркем фильм түсіргенімен, ол ең көп танымал «Менің балаларым үшін күнделік» (1984) фильмімен шықты, ол Канн кинофестивалінде Гран-при жеңіп алды. Бұл «Менің ғашықтарым үшін күнделік» (1987) және «Менің анам мен әкем үшін күнделік» (1990) фильмдерін қамтитын автобиографиялық фильмдер трилогиясының бірінші бөлімі болды. Мансабы барысында Межарос Берлиналеде «Алтын аю» және «Күміс аю» сыйлықтарын, Чикаго халықаралық кинофестивалінде «Алтын медаль», Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде «Күміс қабық» және Канн кинофестивалінде «FIPRESCI» сыйлығын жеңіп алды. 1991 жылы ол 17-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды.
Márta Mészáros (born 19 September 1931) is a Hungarian screenwriter and film director. The daughter of László Mészáros, a sculptor, Mészáros began her career working in documentary film, having made 25 documentary shorts over the span of ten years. Her full length directorial debut, Eltavozott nap/The Girl (1968), was the first Hungarian film to have been directed by a woman, and won the Special Prize of the Jury at the Valladolid International Film Festival. Mészáros' work often combines autobiographical details with documentary footage. Prominent themes include characters' denials of their pasts, the consequences of dishonesty, and the problematics of gender. Her films often feature heroines from fragmented families, such as young girls seeking their missing parents (The Girl) or middle aged women looking to adopt children (Adoption). Although Mészáros has made over fifteen feature films, she is arguably best known for Diary for My Children (1984), which won the Grand Prix at the Cannes Film Festival. It was the first entry in a trilogy of autobiographical films which also includes Diary for My Lovers (1987) and Diary for My Mother and Father (1990). Throughout her career, Mészáros has won the Golden Bear and the Silver Bear awards at the Berlinale; the Golden Medal at the Chicago International Film Festival; the Silver Shell at the San Sebastian International Film Festival; and the FIPRESCI Prize at the Cannes Film Festival. In 1991 she was a member of the jury at the 17th Moscow International Film Festival.
Ерте өмір және білім
Будапештте туған Межарос балалық шағының он бір жылын Кеңес Одағында өткізді, оның ата-анасы 1936 жылы коммунист суретшілер ретінде эмиграциялаған болатын. Сол жерде Межаростың әкесі Ласло Межарос 1938 жылы сталиндік режим тұсында тұтқындалып, өлтірілді, ал анасы бала туғанда қайтыс болды. Жетім қалған Межарос КСРО-да асырап алған анасымен тәрбиеленді және мектепке барды. 1946 жылы Венгрияға оралғаннан кейін Межарос Мәскеуге ВГИК-те оқуға қайта оралды, және 1956 жылы бітірген соң ғана Венгрияға қайтып келді.
Born in Budapest, Mészáros spent eleven years of her childhood in the Soviet Union, where her parents had emigrated as communist artists in 1936. While there, Mészáros's father, László Mészáros, was arrested and killed in 1938 under the Stalinist regime and her mother died giving birth. Orphaned, Mészáros was raised by her foster mother in the USSR where she attended school. After returning to Hungary in 1946, Mészáros went back to Moscow to study at VGIK, returning again to Hungary only after her graduation in 1956.
Мансап
Мезарос 1954 жылы Будапешттегі «Ньюсриль» студиясында жұмыс істей бастады, онда ол төрт қысқаметражды фильм түсірді, содан кейін 1957–1959 жылдары Бухаресттегі Александру Сахия атындағы деректі фильмдер студиясында жұмыс істеді. 1958 жылы Будапештке оралып, ғылыми-танымдық және деректі қысқаметражды фильмдер жасады, ол онда 1968 жылға дейін жұмыс істеді. Мезарос 1960-шы жылдардың ортасында «Mafilm Group 4» тобына қосылды және 1968 жылы өзінің алғашқы толықметражды фильмін түсірді. Осы кезде Мезарос Венгрияда толықметражды фильм түсірген алғашқы әйел режиссер болды. 1980-ші жылдары Мезарос өзінің жартылай автобиографиялық «Күнделік фильмдерін» жасады, ол үкімет пен жеке өмірлік тәжірибелерді саналы түрде бейнелеуі арқасында «венгр киносына» зор әсер етті. Ол Венгриядағы цензураға қарсы тұрып, ел киносындағы маңызды дауыс ретінде танылды. 1968 жылы Мезаростың алғашқы толықметражды фильмінен бері ол елуден астам фильм түсірді, көптеген наградаларға ие болды және түрлі кино төрешілер тобында қазылық етті; ол бүгінгі күнге дейін фильмдер түсіруді жалғастырып келеді.
Mészáros began working at the Budapest Newsreel Studio in 1954 where she made four short films, and then for the Alexandru Sahia documentary studio in Bucharest, Romania, from 1957–59. She then returned to Budapest in 1958 to make science popularization shorts, and documentary shorts, where she worked until 1968. Mészáros joined the Mafilm Group 4 in the mid 1960s, and directed her first feature in 1968. At this time, Mészáros was the first woman director in Hungary to make a feature film. In the 1980s Mészáros made her semi autobiographical “Diary films” that had a major impact on “Hungarian cinema” because of her conscious depiction of the government and individual past experiences. She challenged the censorship in Hungary and ascertained herself as an integral voice in the country's cinema. Since Mészáros first feature in 1968 she has made over fifty films, won numerous awards, and has been a judge on various film panels; she also continues to make films to this day.
Мұра
Межарос фильмдері көп жағынан оның өсіп келе жатқан өмірін көрсетеді және оның өміріне байланысты мәселелерді қамтиды. Өмірінің басында екі ата-анасын жоғалтқан және жастық шағының көп бөлігін сталиндік Венгриядан кейінгі кезеңде өткізген Межаростың өмірі қайғы мен қысымға толы болды, оның фильмдері осының нәтижесін көбінесе көрсетеді. Сонымен қатар, Межарос режиссерлік жолын деректі фильмдер түсіруден бастағандықтан, оның көптеген көркем фильмдерінде де деректі кадрлар көптеп кездеседі. Межаростың көптеген фильмдері ашық соңымен аяқталады, дәстүрлі сюжеттен айырылады және диалогтар аз болады. Мазмұны тұрғысынан алғанда, Межарос фильмдері идеалдар мен шындық, ата-аналар мен балалары арасындағы кең және көбінесе трагикалық қашықтықты зерттейді. Межарос фильмдері Шығыс Еуропа киносында көбінесе назардан тыс қалған мәселелерді көтеріп, әйелдердің бағыныштылығы, қалалық және ауылдық мәдениеттердің қақтығысы, бюрократия мен оның қызметкерлері арасындағы келіспеушіліктер, алкоголизм, ұрпақтар арасындағы дағдарыс, дәстүрлі отбасылық құрылымдардың бұзылуы және мемлекеттік тәрбиеде өскен балалардың тағдыры сияқты тақырыптарды қамтиды. Межарос – халықаралық көрермен үшін сын тұрғысынан да, коммерциялық тұрғысынан да сәтті фильмдер түсіретін сирек әйел режиссерлердің бірі. Оның 1968-1979 жылдар аралығында түсірген сегіз көркем фильмі венгр әйелдерінің сезімдік қиындықтарымен қатар, әлеуметтік қысым мен экономикалық шектеулерге арналған. Межарос өзінің сөзінде былай дейді: "Мен қарапайым, күнделікті оқиғаларды айтам, бірақ олардың басты кейіпкерлері әйелдер болады – мен нәрсені әйелдің көзқарасынан бейнелеймін".
Mészáros' films are in many ways reflective of her experiences growing up and deal with issues relevant to her life. Having lost both of her parents early in life, and having spent much of her youth living in a post Stalinist Hungary, Mészáros' life was rife with tragedy and oppression, and her films are often reflective of this. Additionally, because Mészáros spent many of her first years as a filmmaker working in documentary films, many of her feature films also contain much documentary footage. In most of Mészáros' features, the films are open ended, lack a conventional plot, and dialogue is sparse. In terms of content, Mészáros' films explore the wide and often tragic gaps between ideals and realities, and between parents and their children. Mészáros' films deal with realities usually ignored in Eastern European cinema: the subordination of women, conflicts of urban and rural cultures, antagonism between the bureaucracy and its employees, alcoholism, the generation gap, dissolution of traditional family structures, and the plight of state reared children. Mészáros is one of few female filmmakers who consistently makes films that are both critically and commercially successful for an international audience. Her eight feature films, made from 1968 to 1979, are concerned with the social oppression, economic constraints, and emotional challenges faced by Hungarian women. In her own words, Mészáros explains: "I tell banal, commonplace stories, and then in them the leads are women — I portray things from a woman's angle."
Жеке өмір
Мезарос 1957 жылы Ласло Кардаға (фильм режиссері) үйленді, бірақ олар 1959 жылы ажырасты, ал 1960 жылы ол «Мафильм» тобының 4-ші бөлімінде жұмыс істеген кезде танысқан венгр кинорежиссері және сценарийші Миклош Янцоға үйленді. Олар оның екі ұлын және оның бұрынғы некелерінен туған ұлын бірге тәрбиеледі. Кейін олар 1973 жылы ажырасып кеткенімен, олардың екі ұлы, Ника Янчо және Миклош Янчо кіші, оның көптеген фильмдерінде оператор ретінде жеке-жеке жұмыс істеді. Кейін ол поляк актері Ян Новицкиге тұрмысқа шықты, бірақ олар 2008 жылы ажырасты. Новицки оның көптеген фильмдерінде ойнады, соның ішінде «Көмілмеген өлгендер» фильміндегі басты рөлді сомдады. Оның бұрынғы қарым-қатынасынан туған ұлы Лукаш Новицки Мезаростың «Кисвильма» фильмінде түсті. Мезаростың екінші некеден туған қызы Касия Янчо бар.
Mészáros was first married to László Karda (a filmmaker), in 1957, but they divorced in 1959, and in 1960 she married Miklós Jancsó, a Hungarian film director and screenwriter whom she met during her time with the Mafilm Group 4. They raised his two sons and her son from previous marriages together. Although they later divorced in 1973, their two sons, Nyika Jancsó and Miklós Jancsó Jr., have each separately worked as director of photography on many of her films. She later married the Polish actor Jan Nowicki, but they divorced in 2008. Nowicki starred in many of her films, including the principal role in The Unburied Dead. His son from an earlier relationship, Łukasz Nowicki, starred in Mészáros' film, Kisvilma. Mészáros also has a daughter, Kasia Jancsó, from her second marriage.