Кіріспе

Американдық ақын Малка Ли (Yiddish: מלכה לי) (4 шілде 1904 – 22 наурыз 1976) – американдық ақын және жазушы. Ол 1955 жылы жарық көрген «Durkh Kindershe Oygn» («Балалық шағының көздерімен») атты кітабының авторы, бұл кітабы 1941 жылы Монастрищт (қазіргі Монастырыска, Украина) штетлінде нацистер құрбан болған отбасына арналған. Сонымен қатар, ол ана тілі – идиш тілінде жазылған поэзияның алты томын жазған, оның көп бөлігі АҚШ қауіпсіздігінен Холокостты бақылау тәжірибесі туралы. Нью-Йоркте Ли тігінші болып жұмыс істеген. Осы қызметі арқылы ол жұмысшылар қозғалысымен танысып, өз даусы арқылы қоғамға әсер ете алатынын түсінген. Ли белсенді болғысы келді, сондықтан 1921–1922 жылдары еврей мұғалімдер семинариясында оқыды. 1923 жылға дейін ол оқуын жалғастырып, Нью-Йорктегі Хантер колледжі мен Сити колледжінде курстарға қатысты. Ол жазушы Аарон Раппапортқа үйленді, олардың екі баласы болды: Джозеф (1924 ж.т.) және Иветта (1937 ж.т.). Ли мен Раппапорт Нью-Йорк штатының Хай-Фолс қаласында бунгало колониясын иеленіп, басқарды, онда көптеген идиш тіліндегі зиялылар мен жазушылар жиналатын. 1966 жылы Раппапорт қайтыс болғаннан кейін Ли Моше Бессерге үйленді. Малка Ли 1976 жылдың 22 наурызында Нью-Йоркте қайтыс болды.

Поэзия

Ли жас кезінде неміс тілінде жазған, бірақ 1921 жылы Америка Құрама Штаттарына көшкен кезде идиш тіліне ауысты. Оның алғашқы жарияланған өлеңі 1922 жылы шықты, ол 1972 жылға дейін жазуын жалғастырды. 1945-1950 жылдар аралығындағы өлеңдері Холокост кезінде балалық шағындағы үйі мен отбасының қирағанын қашықтан бақылаған кездегі қайғысына арналған. Оның інісі Аарон Леопольд Кеңес әскерінің сарбазы ретінде Холокосттан аман қалды. Ли Аарон мен оның әйелі Динаға Канадаға көшіп баруға көмектесті, себебі АҚШ соғыстан кейін көптеген иммигранттарға есігін жапты. Басқа өлеңдерінде оның терең сезімдері, өмірге және табиғатқа деген қуанышы, сондай-ақ идиш тіліне, Израиль мен Америкаға деген сүйіспеншілігі және сионизмге деген адалдығы сияқты ұлттық тақырыптар көтерілді. 1927 жылдың шілдесінде "Фрайхайт" атты идиш тіліндегі солшыл газетте жарияланған қысқа автобиографиялық мақала кейіннен "Дурх Киндерше Ойгн" (Балалық шақтың көзімен) (1955) атты естеліктер кітабына ұзартылды және 1941 жылы Монастрищте немістер атып өлтірген отбасына арналды. Осы еңбектің бір бөлігі "Табылған қазыналар: идиш әйел жазушыларының әңгімелері" (1994) кітабында ағылшын тіліне аударылды. Оның тағы бір прозалық жинағы, "Майселекх фар Йоселен" (Йоселге арналған кішкентай әңгімелер) (1969), балаларға арналған қысқа әңгімелер мен нақыл сөздер кітабы.