Кіріспе

Рим империясы мен түрлі готика тайпалары арасындағы қақтығыс, Италиядағы соғыс, Готика соғыстарына шолу. 376 және 382 жылдар аралығында готтар Шығыс Рим империясына қарсы күресті, бұл Рим тарихындағы бірнеше Готика соғыстарының бірі. Бұл қақтығыс Адрианополь шайқасындағы Римнің салдасты жеңілісін қамтыды және көбінесе Батыс Рим империясының құлауына соққан оқиғалардың ғасырының бір бөлігі деп есептеледі, бірақ оның маңыздылығы даулы.

Өмірбаян

376 жылы жазда Готтардың үлкен тобы Рим империясының шекарасы – Дунай өзеніне келді, гунндардан пана сұрап. Екі топ болды: Фритигерн мен Алавивус бастаған Тервингтер және Алатеус пен Сафрак бастаған Греунгтар. Евнапий олардың санын 200 000 деп есептейді, бірақ Питер Хизер Тервингтерде 10 000 жауынгер және барлығы 50 000 адам болған болуы мүмкін дейді, ал Греунгтар шамамен сондай мөлшерде. Кембридж ежелгі тарихы қазіргі заманғы бағалау бойынша шамамен 90 000 адамды атап көрсетеді. Готтар Шығыс Рим императоры Валенске елшілер жіберіп, өз халқының империя ішінде қоныстануына рұқсат сұрады. Император Антиохияда Сасанидтер империясына қарсы Армения мен Иберияны басып алу жорығына дайындалып жатқандықтан, олардың келуіне біраз уақыт кетті. Оның күштерінің басым бөлігі Дунайдан алыс, шығыста орналасқан. Ежелгі дереккөздерде Валенс готтардың пайда болуына қуанғандығы айтылады, себебі бұл жаңа сарбаздарды аз қысқа бағамен алуға мүмкіндік беретін. Валенс шығыс шекарада әрекет етумен айналысқандықтан, көптеген варварлардың пайда болуы оның Балқандағы аз ғана әскерлерінің санын басып өтетінін білдірді. Валенс Тервингтерге империяға кіруге рұқсат бергенде, қауіптің бар екенін сезінген болуы керек. Бұл варвар тайпаларын қоныстандырудың тұңғыш реті емес еді; әдеттегі тәртіп – кейбіреулерін әскерге алу, ал қалғандарын кішігірім топтарға бөліп, императордың қалауынша империяның әр жеріне қоныстандыру. Осылайша олар бірігіп қауіп тудырмас еді және Рим халқының құрамына сіңіп кетер еді. Келісім Тервингтерге қоныстану орнын – Фракияны өздері таңдауға және біріккен күйінде қалуға мүмкіндік бергенімен ерекшеленді. Келіссөздер кезінде Тервингтер христиан дінін қабылдауға дайын екендіктерін білдірді. Ал Греунгтарға римдік әскер мен теңіз күштері өзенді жауып, өтуге кедергі келтірді. Тервингтерге Дюросторум бекінісінің жанында немесе сол жерде өтуге рұқсат берілді. Римдіктер оларды қайықтармен, салдармен және ойылып жасалған ағаштармен тасымалдады; Аммиан Марцеллин ащы сезіммен "келешекте Рим мемлекетін жоймайтынын қамтамасыз ету үшін, тіпті өлім ауруына шалдыққандарды да қалдырмау үшін мұқият күтім жасалды" деді. Дегенмен, жаңбырдың арқасында өзен суы көтеріліп, көптеген адам суға батып кетті. Готтардың қаруларын тәркілеуге тиіс болды, бірақ римдіктер пара алғандықтан, римдіктердің барлық жауынгерлерді тексеруге жеткілікті күші болмады немесе Рим армиясына қабылданған жауынгерлерге өз қарулары қажет болды, сондықтан көптеген готтарға қаруларын сақтап қалуға рұқсат берілді. Римдіктер Тервингтерді Дунайдың оңтүстік жағалауында, Төменгі Мёзияда жер бөлуді күтіп орналастырды. Осы уақыт аралығында Рим мемлекеті оларды азық-түлікпен қамтамасыз етуге міндетті болды.

Жарылыс

Осындай тар аумақтағы адамдардың көптігі азық-түлік жетіспеушілігіне алып келді, ал тервингтер аштықтан қапалы болды. Римдік логистика осы үлкен санды қамтамасыз ете алмады, сондықтан Лупициннің басшылығындағы шенеуніктер азық-түліктің көп бөлігін готтарға жетпей тұрып-ақ сатты. Көңілі құлаған гот отбасылары өздерінің көптеген балаларын римдіктерге ит еті үшін құлдыққа сатты, бір балаға бір ит бағасымен. Бұл жағдай тервинг готтарының наразылыққа толуына себеп болды, ал Лупицин оларды оңтүстікке, өзінің аймақтық штаб-пәтеріне, Марцианополге көшіруге шешім қабылдады. Оңтүстікке қарай жорықты күзету үшін Лупицин Дунайды күзеткен рим әскерін кері шақыруға мәжбүр болды, бұл грефунгтарға рим аумағына жылдам өтуге мүмкіндік берді. Тервингтер грефунгтарға қосылу үшін жорығын қасады. Тервингтер Марцианополге жақындағанда Лупицин Фритигерн, Алавив және олардың кішкентай сүйемелдеуші тобын қала ішінде тамаққа шақырды. Готтардың көп бөлігі қаладан алшақ жерде орналасқан, араларында рим әскері тұрды. Римдік сарбаздардың готтарға қала базарларынан азық-түлік сатып алуға рұқсат бермеуіне байланысты қақтығыс басталды, бірнеше римдік сарбаз өлтіріліп, тоналды. Лупицин гот көшбасшыларымен бірге банкетте отырғанда осы жаңалықты естіп, Фритигерн мен Алавивты тұтқынға алып, олардың сүйемелдеушілерін өлімге жіберді. Сырттағы готтар бұл жайлы естігенде Марцианополға шабуыл жасауға дайындалды. Фритигерн Лупицинге жағдайды басып тастаудың ең жақсы жолы – оған өз халқына қайта қосылуға және оған әлі тірі екенін көрсетуге рұқсат беру екенін айтты. Лупицин келісіп, оны босатты. Алавив туралы дереккөздерде ештеңе айтылмаған, оның тағдыры белгісіз. Түндегі қақтығыстан және бұрынғы қорлықтан аман қалған Фритигерн мен тервингтер келісімді бұзып, римдіктерге қарсы көтерілу уақыты келді деп шешті, ал грефунгтар бірден оларға қосылды. Фритигерн готтарды Марцианопольден Скифияға қарай бастап кетті. Лупицин өзінің әскерімен оларды қаладан қуды, Марцианополь шайқасында соғысып, талқандады. Барлық кіші офицерлер өлтірілді, әскери тулар жоғалып кетті, готтар өлген римдік сарбаздардан жаңа қару-жарақ пен қаруланды. Лупицин аман қалды және Марцианополге қашып кетті. Тервингтер бүкіл аймақты қарақшылыққа салып, тонады. Адрианопольде римдіктермен жұмыс істейтін кішкентай гот жасағы Сюэрид пен Колиас басшылығында орналасқан, олардың өзі де готтар еді. Олар оқиға туралы хабар алғаннан кейін, "өздерінің қауіпсіздігін ең бастысы деп санап", қалада қалуға шешім қабылдады. Император римдік гарнизоны готтардың бақылауында болуынан және готтар көтерілісіне жақын болуынан қорқып, Сюэрид пен Колиасқа шығысқа қарай Геллеспонтқа аттануды бұйырды. Екі қолбасшы сапарға азық-түлік пен ақша сұрады, сондай-ақ дайындық үшін екі күнге кейінге жылдыруды өтінді. Жергілікті римдік билеуші, оның қала маңындағы вилласын бұрын тонағандықтан, осы гарнизонға ашуланып, қала тұрғындарын қаруландырып, оларды гарнизонға қарсы қоздырды. Жиналысқан халық готтардан бұйрықтарды орындауды және дереу кетуді талап етті. Сюэрид пен Колиас басшылығындағы сарбаздар бастапқыда тұрып қалды, бірақ халық оларға қарғыс сөздер мен зымырандар лақтырғанда, шабуыл жасап, көптеген адамдарды өлтірді. Гот гарнизоны қаланы тастап, Фритигернге қосылды, ал готтар Адрианопольді қоршады. Бірақ олар қоршауға алу үшін қажетті жабдықтар мен тәжірибеге ие болмады және зымырандардан көптеген адамдарды жоғалтты, сондықтан қаланы тастап кетті. Фритигерн енді "қақпалармен татуласатынын" жариялады. Готтар қайтадан бай және қорғалмаған ауылды тонап, тарады. Тұтқындар мен римдік сатқындардың көмегімен готтар жасырын қазыналарға, бай ауылдарға және басқа да орындарға жол тартты.

377 ж. Готтарды ұстап тұру

Рим территориясындағы көптеген готтар Фритигернге қосылды, сондай-ақ құлдар, кеншілер мен тұтқындар да. Римдіктердің бекіністі қалалардағы гарнизондары аман қалды, ал олардың сыртындағылары оңай олжаға айналды. Готтар Римнің ауылдарынан тоналған барлық олжа мен жабдықтарды сақтауға арналған үлкен арбалар керуенін құрды және олар Рим халқына төзімділіктері үшін қатты ашуланды. Аштықтан өлген босқындар күшті әскерге айналды. Валент Антиохиядағы базасынан жағдайдың ауырлығын түсініп, генерал Викторды Сәсәнидтермен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге жіберді. Ол сондай-ақ Шығыс Рим армиясын Фракияға көшіре бастады. Негізгі армия жұмылдырылған кезде ол Траян мен Профутурдың басшылығымен алдын ала күш жіберді. Валент сондай-ақ Батыс Рим императоры Грацианға, оның әріптесі мен жүрегіне жақын туысына көмек сұрады. Грациан Хаймус таулары арқылы батыс өткелдерін күзету үшін comes domesticorum Рикомер мен comes rei militaris Фригеридустың әскерлерін жіберіп жауап берді. Мақсаты - готтардың батысқа қарай таралуын тоқтату және екі күштің Шығыс Рим армиясымен бірігуіне мүмкіндік беру. Бұл үлкен әскерлердің қозғалысы және Батыстың ынтымақтастығы готтардың тудырған қаупінің қаншалықты зор екенін көрсетті. Траян мен Профутур армян әскерлерін бастап келді, бірақ Фригеридус, панон және транс-альпілік қосымша әскерлерді басқарғанда подаграға шалдықты. Рикомер, Грацианның сарай армиясынан бөлінген күшке басшылық еткеннен кейін, басқа басшылардың өзара келісімімен біріккен күштерге басшылықты қолға алды, бұл, мүмкін, Марцианопольде болды. Готтар Хаймус тауларының солтүстігіне шегінді, ал римдіктер шайқасқа кірісті. Олар Ад Саликс ("Жылыстың") деп аталатын жерде Жылыстың шайқасын өткізді. Римдіктер саны жағынан кем болды және шайқас кезінде олардың сол қанаты құлап түсе бастады. Тек жедел күшейте беру және римдік тәртіптің арқасында жағдай түзетілді. Шайқас қараңғылыққа дейін жалғасты, содан кейін екі тарап та соғысты тоқтатып, даладан кетуге мәжбүр болды. Готтар арбаларының қабырғасына шегінді, шайқасты қанды теңестіріп тастады. Екі тарап та ауыр шығынға ұшырады, соның ішінде майданда қаза тапқан Профутур да болды. Шайқастан кейін римдіктер Марцианопольге шегінді, ал Фритигерн готтары қамал ішінде жеті күн болды, содан кейін одан шықты. Фригеридус Фарнобиус басқаратын қарақшылық готтар тобын құлдыққа түсіріп, аман қалғандарын Италияға жіберді. Сол күзде Рикомер келесі жылғы науқанға көбірек әскер жинау үшін Галлияға оралды. Валент сол арада Траянмен қосылу үшін магистр эквитум Сатурниннің басшылығымен Фракияға әскер жіберді. Сатурнин мен Траян готтардың жолын кесу үшін Хаймус асуларында қамалдар тізбегін салды. Римдіктер қыстың қаталдықтары мен аштықпен жауды әлсіретіп, Фритигернді Хаймус таулары мен Дунай арасындағы жазықтарда ашық шайқасқа тартып, оны жеңіп алуды үміттенеді. Аштық пен үмітсіздікке ұшыраған готтар қайтадан өткелдерді бұзуға тырысты, бірақ әр жолы кері қайтарылды. Содан кейін Фритигерн өзінің күшін арттырған жалдамалы гунн мен алан тайпаларының көмегін алды. Сатурнин енді оларға қарсы тұра алмайтынын түсініп, блокададан бас тартып, шегінді. Осылайша готтар қайтадан шабуылдауға мүмкіндік алды, Родоп таулары мен Геллеспонтқа дейін жетті. Готтар, жаңа одақтастары гунндар мен алан тайпаларымен бірге, олжа іздеу үшін оңтүстікке қарай сапар шегіп, Деултум қаласына жақын жерде Деултум шайқасында жеңіске жетті, Шығыс Рим армиясының көп бөлігін және қаланы қиратты. Барзимер, трибунум скутариорум (Гвардия қолбасшысы) қаза тапты, ал Эктиус, кура палати (Сот маршалы) тұтқындалды. Готтар генерал Фригеридусқа шабуыл жасау үшін Аугуста Траянаға аттанды, бірақ оның барлаушылары басқыншыларды анықтады және ол дереу Илирияға шегінді, бірақ қала да қиратылды. Кейінірек Эктиус тұтқындалудан қашып құтыла алды. Осы аймақтағы осы кезеңдегі археологиялық қазбалар римдік виллалардың тастап кету және қасақана қирату белгілерін көрсетті. Бұл апат Валентті Мезия мен Скифия халқының салықтарын ресми түрде азайтуға мәжбүр етті.

378 ж. Адрианополь шайқасы

Валент парсыларға көптеген жеңілдіктер бергеннен кейін, Шығыс майданнан шығып, әскерінің көп бөлігімен бірге 30 мамыр 378 жылы Константинопольге келді. Оның қалаға кіруі оған қарсы шағын наразылықтарға себеп болды. Сократ Сколастикустың "Шіркеу тарихына" сәйкес, астананың азаматтары император Валентті қорғанысын елемегендігі үшін, оларды қазір Константинопольдің өзіне қауіп төндіретін готтардың шабуылына ұшыратқандығы үшін айыптады және оны қаладан кетіп, басқыншыларға қарсы тұруды жалғастырудың орнына тоқтамауға шақырды. Валент он екі күннен кейін қаланы тастап, 12 маусымда әскерімен бірге Константинопольдің батысындағы императорлық вилласы Мелантияға көшті. Сол жерде ол жауынгерлердің рухын көтеріп, оларға жалақы, азық-түлік және сөздер берді. Валент Траянды Саздардағы қанды шайқаста кінәлап, оны төмендетіп, Италиядан келген Себастьянды Шығыс Рим әскеріне қолбасшы етіп тағайындады. Себастьян императордың Scholae Palatinae-дан алынған шағын күшпен бөлінген готтардың шабуылдаушы топтарына қарсы аттанды. Ол алдымен Адрианопольге барды, онда көшпелі готтардан қорқыныш болғандықтан, қала оған қақпаларын ашу үшін көп инабаттылық танытуға мәжбүр болды. Осыдан кейін Себастьян бірнеше ұсақ жеңістерге қол жеткізді. Бірде ол түнгі мезгілде Хебрус өзенінің бойында ұйықтап жатқан гот әскерін тосып, олардың көпшілігін өлтірді. Себастьян алып келген олжа, Аммианның айтуынша, Адрианополь үшін тым көп болды. Себастьянның табысы Фритигернді өзінің шабуылдаушы топтарын Кабил аймағына қайтарып алуға көндірді, әйтпесе олар бөлек-бөлек алынады. Батыс Рим императоры Грациан Валенттің әскеріне қосылуға ниеттенген еді, бірақ батыстағы оқиғалар оны ұстап қалды. Алдымен 378 жылы ақпанда Галлияға Ленциандықтар шабуыл жасады, бірақ Грациан оларды Аргентовария шайқасында жеңді. Кейін Рейннің арғы жағынан барбариялықтардың тағы да шабуылға дайындықтарын ескертетін ақпарат келді. Бұл Грацианды өздігінен өзеннен өтіп, жағдайды бақылауға алуға мәжбүр етті, өйткені ол алеманндарды ойдағыдай жеңді. Алайда бұл үшін уақыт қажет болды, сондықтан Грациан өзінің жеңістерін және жақын арада келетінін жариялайтын хабарды тамыз айында ғана жіберді. Валент маусым айынан бері Батыс Рим армиясын асыға күтіп жүрген, өзінің немере інісі мен Себастьянның даңқын қызғанған, сондықтан готтар оңтүстікке, Адрианопольге қарай жылжып келе жатқанын естігенде, Валент әскерін қоныстандырып, оларды қарсы алуға аттанды. Римдік барлаушылар Ника маңында шабуыл жасаған готтардың саны 10 000-ға жуық деп қате есеп берді. 7 тамыз шамасында Рикомер Батыс әскерлерінің алдыңғы қатарлы күзетшісімен және жаңа хабармен Батыстан оралды: Грациан Адрианопольге алып баратын Суччи асуына жақындады және ол ағайынына оны күтуге кеңес берді. Валенс соғыс кеңесін шақырып, мәселені шешті. Аммианның айтуынша, Себастьян готтарға шабуыл жасауды ұсынған және Виктор Грацианды күтуге кеңес берген. Евнапийдің айтуынша, Себестиан оларды күту керектігін айтқан. Қалай болғанда да, кеңес пен Валенс жеңіске жету оңай деген сарайлық мақтаушылардың ықпалымен бірден шабуыл жасауға шешім қабылдады. Готтар 8 тамыз күні түнде христиан діни қызметкерінің басшылығымен римдіктерге келіссөздер жүргізу үшін елшілерін жіберді. Фритигерн солармен бірге екі хат жіберді. Біріншісі готтар тек Фракиядағы жерлерді ғана алғысы келетінін және алмасу үшін римдіктермен одақтасатынын білдірді. Екінші хатта Фритигерннің шынымен де бейбітшілік қалағаны, бірақ римдіктер жұмылдырылған күйінде қалуы керектігі айтылған. Фритигерннің шын ниетпен немесе шын ниетпен емес пе, белгісіз, өйткені Валенс бұл ұсынысты қабылдамады. 9 тамызда Валент қазынасын, императорлық мөрін және Адрианопольдегі азаматтық қызметкерлерді қалдырып, готтармен күресу үшін солтүстікке қарай аттанды. Түстен кейін шамамен сағат екіде римдіктер готтардың вагон бекінісін көрді. Римдіктерден айырмашылығы, готтар жақсы демалды және екі жағы да шайқас формацияларына түсті. Фритигерн көптеген бейбітшілік елшілерін жіберді және көптен бері Готиканың негізгі құрамынан бөлінген Алатей мен Сафрақтың басшылығымен Греутгунг атлы әскерінің көмегін сұрады. Бұл екі топты римдік барлаушылар байқамады. Шығыс Рим әскері ыстық жазғы күн астында құрғап қалды, ал готтар от жағып, римдік құрылымдарға түтін мен күл шашып жіберді. Валент бейбітшілік ұсынысын қайта қарады және Рикомерді Фритигернмен кездесуге жіберуге дайындалды, бірақ Кассио басқарған римдік элиталық Scholae Palatinae бөлімдері, Scutarii және Бакурий басқарған Sagittarii, бұйрықсыз готтарға шабуыл жасады. Бұл Адрианополь шайқасын бастауға мәжбүр етті. Әскерлер шайқасқанда, Греутгунг және Алан атты әскері келді және шайқасты готтардың пайдасына бұрды. Римнің сол жақ фланкі қоршалып, жойылды және барлық қатарда қанды қырғын басталды. Олар тым тығыз жиналғандықтан маневр жасай алмады және кейбіреулері тіпті қолдарын көтере алмады. Аз ғана адам қашуға үлкерді. Себастьян, Траян, трибун Эквиций және отыз бес жоғары шенді офицерлер қаза тапты, ал Рикомер, Виктор және Сатурнин қашып кетті. Шығыс Рим армиясының үштен екі бөлігі далада жатты. Императордың тағдырына қатысты әртүрлі әңгімелер бар. Бірі, оның жараланғанын және кейбір әскерлері оны шаруа үйіне сүйреп әкеткенін айтады. Готтар оған жақындап, жебелермен атқан, нәтижесінде готтар үйді императормен бірге өртеп жіберді. Екінші баяндамада Валенс армиясымен бірге шайқаста қаза тапты. Қалай болғанда да, оның денесі табылған жоқ. Өте үлкен жеңісімен рухтанған готтар Адрианопольді қоршады, бірақ қала қарсылық көрсетті. Оның қабырғалары нығайтылды, үлкен тастар қақпалардың артына қойылды және жебелер, тастар, сүмбілер мен артиллерия шабуылдаушыларға төгілді. Готтар адамдарды жоғалтты, бірақ ешқандай прогресске жете алмады. Сондықтан олар алаялыққа жүгінді: олар римдік сатқындарға готтардан қашып бара жатқандай көрініп, қалаға кіруге бұйрық берді, онда олар готтар қала тұрғындары өртті сөндірумен айналысқанда қорғаусыз қабырғаларға шабуыл жасау үшін өрт қоюға тиіс болды. Жоспар жұмыс істемеді. Римдік сатқындар қалаға қосылды, бірақ олардың әңгімелері сәйкес келмегендіктен, олар түрмеге жабылып, азапталды. Олар тұраққа қатысты мойындылықтарын мойындады және басылып өлтірді. Готтар тағы бір шабуыл жасады, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Осы соңғы жеңілістен кейін готтар бас тартып, кетіп қалды. Олар кейбір гундар мен аландармен бірге алдымен Перинтусқа, содан кейін Константинопольге барды. Олар қаланың араб гарнизонының көмегімен Константинополь шайқасында жеңіліске ұшырады. Бір сәтте, тек белдемше киген араб готтарға қарсы шабуыл жасап, олардың бірінің тамағын кесіп, қанын сорып алды. Бұл готтарды қорқытып, қаланың үлкендігімен және қабырғаларымен бірге олар тағы да ауылды тонау үшін аттанды. Валент қайтыс болғаннан кейін, Шығыс Рим империясы императорсыз жұмыс істеуге мәжбүр болды. Шығыстағы әскери сардар Юлий, Шығыс Рим империясының барлық жерінде, азаматтардың арасында да, армия бөлімдерінде қызмет ететін готтардың бас көтеруінен қорқып, олар Фритигернмен одақтасып, дағдарысты тағы да көп провинцияларға таратуы мүмкін еді. Сондықтан Юлий шекараға жақын готтарды жинап алып, қырғын жасады. 379 жылға қарай, ішкі провинциялардағы готтарға қырғын туралы хабар жетті және олар, әсіресе Кіші Азияда, көтеріліс жасады. Римдіктер көтерілістерді басып, олардың кінәлі де, кінәсіз де готтарын өлтірді.

379382: Феодосий І және соғыс аяқталды

379 және 382 жылдар арасындағы Готика соғысының оқиғалары туралы деректер аз, ал есептер, әсіресе Теодосийдің жаңа Шығыс Рим императоры ретінде көтерілуі туралы, шатастырылған. Теодосий Испанияда дүниеге келген, ол табысты генералдың ұлы еді. 374 жылы ол Шығыс Балқанда сарматтарға қарсы жорық жүргізді. Батыстық Рим императоры Валентиан I-нің өлімінен кейін әкесі сарай интригаларының құрбаны болғаннан соң, Теодосий Испаниядағы өз иеліктеріне зейнетке шығуға шешім қабылдады. Оның Шығысқа қайтарылу себебі әлі де құпия. Мүмкін, оның әскери тәжірибесі және кез келген жаңа император үшін оның қажеттілігі рөл атқарған болар. Теодосий өзінің дукс Мёзия лауазымын қайта иеленді. 378 жылдың соңында готтарға қарсы жорық жүргізген болуы мүмкін. 379 жылдың 19 қаңтарында Теодосий император атанды. Бұл қалай болғаны туралы мәлімет жоқ. Теодосийдің билікке көтерілуін Грациан бастады ма, әлде Шығыстағы аман қалған әскерлер Теодосийді өзінің әріптесі ретінде қабылдауға мәжбүрледі ме, белгісіз. Себебі қандай болмасын, Грациан Теодосийді өзінің теңдесі император ретінде мойындады, бірақ дереу Батысқа кетті. Грациан Теодосийге готтармен күресуде аз көмек көрсетті, тек оған Дакия мен Македонияның Батыс императорлық провинцияларын басқару құқығын берді. Теодосий Салоникадағы бас штабында жаңа әскер жинауға кірісті. Шалбалар әскерге шақырылды, ал Дунайдан арғы жақтағы варвар жалдамалылары сатып алынды. Шалбаларды әскерге шақыру көп наразылық тудырды. Кейбіреулер өздерінің бас бармақтарын қиып тастады, бірақ көбісі жасырынды немесе жер иелерінің көмегімен дезертир болды, олар өз жұмысшыларын әскерге жоғалтуға қуанбады. Теодосий дезертирлерді жасырғандарды жазалап, оларды ұстап бергендерді марапаттаған қатал заңдармен жауап берді. Тіпті өзін-өзі мүгедек еткендер де Рим әскеріне қабылданатын. Теодосийдің генералы Модарес, өзі гот болғандықтан, Фритигернге қарсы шағын жеңіске жетті. Мұндай шағын жеңістерді де императорлық пропагандашылар зор қызығушылықпен қарсы алды; өткен жеті онжылдықтың барлығына тең жеңіс тойлау туралы жазбалар бар. Теодосийге жеңістер қажет болды және готикалық дағдарыспен күресіп жатқанын көрсету қажеттілігі туды. 380 жылы готтар екіге бөлінді. Грефунгтар Иллирияға барып, Паннония провинциясына шабуыл жасады. Не болғаны туралы пікірлер қарама-қайшы: олар Грациан әскерлерімен жеңілді ме, әлде Паннонияда бейбіт түрде қоныстанды ма, белгісіз. Тервингтер Македония мен Фессалияға қарай оңтүстікке бет бұрды. Теодосий жаңа әскерімен олардың алдынан шықты, бірақ сенімсіз варварлар мен жаңадан шақырылғандарға толы болғандықтан, әскері ыдырады. Варвар сарбаздары Фритигернге қосылды, ал көптеген римдіктер дезертир болды. Жеңіске жеткен Тервингтер жаңа аймақтағы жергілікті римдік қалаларды оларға салық төлеуге мәжбүрледі. Осыдан кейін Батыс Рим империясы ақыры көмек ұсынды. Паннониядағы готтардың шабуылына тоқтама бергеннен кейін Грациан Теодосиймен Сирмиумда кездесіп, генералдары Арбогаст пен Баутоға готтарды Фракияға қайтаруға көмектесуді тапсырды, олар мұны 381 жылдың жазында сәтті орындады. Теодосий сол уақытта Константинопольға кетіп, сонда қалды. Жылдар бойы соғыс жүріп, екі рим әскері жеңіліске ұшырап, жағдай тұрақсыз болғаннан кейін бейбіт келіссөздер басталды.

Бейбітшілік және оның салдары

Рикомер мен Сатурнин римдіктер үшін келіссөздер жүргізді және 382 жылдың 3 қазанында бейбітшілік жарияланды. Сол кезде Адрианопольдегі готтардың басшылары жоғалып кетті; Фритигерн, Алатеус және Сафракс есімдері ежелгі тарихтарда қайта еске алынбады және олардың соңғы тағдыры белгісіз. Бейбітшілік үшін төленген құн ретінде соғыста қаза табудан бастап, биліктен қулатылуға дейін түрлі болжамдар айтылды. Бейбіт келісімде римдіктер готтардың жалпы басшысын мойындамады және готтар номиналды түрде Рим империясына қосылды. Римдіктер олармен әскери одақ құрды: готтар рим армиясына қабылданып, қажет жағдайларда римдіктер үшін толық әскерлерді жинауға міндетті болды. Бұл дәстүрлі римдік тәжірибеден өзгешелік еді, себебі готтарға Рим империясының ішінде, Скифия, Мезия және мүмкін Македония провинцияларында өз билігімен жерлер берілді және олар таратылмады. Бұл оларға өздерінің ішкі заңдары мен мәдени дәстүрлерін сақтай отырып, біртұтас халық ретінде бірге қалуға мүмкіндік берді. Келісімді бекіту үшін Теодосий готтарға үлкен дастархан ұйымдастырды. Римдік шешен және императорлық пропагандист Темистий готтарды әскери жолмен жеңу мүмкін емес екенін мойындағанмен, бейбітшілікті готтарды өз жақтарына тартқан және оларды шаруалар мен одақтастарға айналдырған римдіктердің жеңісі ретінде көрсетті. Ол, уақыт өте келе, варвар готтар бұрынғы варвар галатиялықтар сияқты берік римдіктерге айналатынына сенді. Осы үміттерге қарамастан, Готика соғысы Рим империясының императорлық шекараның ішінде де, сыртында да варвар халықтарымен қарым-қатынасын өзгертті. Тервинг готтары енді Риммен өздерінің мәртебесін келіссөздер арқылы шеше алатын болды, қажет болған жағдайда күш қолданып, империя шегінде біртұтас халық ретінде өздерін вестготтарға айналдырды. Олар кейде римдіктердің достары мен одақтастары, ал кейде жаулары ретінде әрекет ететін. Римнің варварлармен қарым-қатынасындағы осы өзгеріс 410 жылы Римнің тонауға ұшырауына әкелді. Готика соғысы империяның дініне де әсер етті. Валент ариандық христиан болған және оның Адрианопольде қаза болуы Феодосийге Никея христиандығын империяның ресми діні деп жариялауға жол ашты. Көптеген варвар халықтары сияқты готтар да ариандыққа көшті.