Саяхатшы: Тағдыр мен технология арасындағы күрес

Кіріспе

Voyager (Homo Faber) – 1991 жылы түсірілген ағылшын тіліндегі драмалық фильм. Режиссері – Волкер Шлёндорф, басты рөлдерді Сэм Шепард, Джули Дельпи және Барбара Сукова сомдаған. Руди Вурлицер Макс Фриштің 1957 жылғы «Homo Faber» романы негізінде сценарий жазған. Фильмде Еуропа мен Американы аралап саяхаттайтын, логикаға, ықтималдыққа және технологияға сүйенетін дүниетанымына ие табысты инженердің тағдыр немесе бірқатар керемет оқиғалардың салдарынан күйреуі бейнеленеді. «Voyager» Бавария киносының «Үздік туынды» сыйлығын (Эберхард Юнкерсдорф), Германия киносының «Художествен фильмді жасау» сыйлығын және Германияның авторлық кинотеатрлары гильдиясының «Үздік неміс фильмі» сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, фильм «Еуропалық кино сыйлығы» иегері болу үшін «Үздік фильм», «Үздік әйел актрисасы» (Джули Дельпи) және «Үздік әйел қосалқы актрисасы» (Барбара Сукова) номинацияларына, ал Германия киносының «Тамаша көркем фильм» сыйлығына ұсынылды.

Сюжет

1957 жылдың сәуір айында инженер Уолтер Фабер Венесуэланың Каракасынан Нью-Йоркке ұшатын ұшаққа отыруды күтіп отырғанда, ол ескі досын еске түсіретін германиялық Герберт Хенкке кездеседі. Ұшу алдында Уолтер ұшаққа отырмауға шешім қабылдайды, бірақ стюардесса оны терминалдан әлі де табады, ол оны ұшаққа шығарады. Ұшу кезінде ұшақтың қозғалтқышында ақау пайда болып, Сиерра-Мадре-Ориентал тауларының маңында шөлге құлайды. Жолаушылар мен экипаж құтқарылуын күтіп тұрған кезде, Уолтер Герберт Хенктің өзінің ескі досы Иоахимнің ағасы екенін біледі. Ол сондай-ақ Жоахимнің Уолтердің бұрынғы қыз досы Ханнаға үйленгенін, олардың бірге бала болғанын және қазір ажырасып кеткенін біледі. Қазіргі әйелі Айвиге хат жазып, қарым-қатынасын тоқтатқаннан кейін, Уолтер Цюрихте Ханнаға ғашық болған күндерін еске алады. Ол жүкті екенін айтып, оған үйлену туралы ұсыныс жасаған, бірақ ол жүктілікті тоқтатамын деп, бас тартқан. Жүргізушілер мен экипаж Мексика қаласына жеткізіледі, онда Герберт ағасы Жоахиммен Гватемаладағы темекі фермасында кездесуге дайындалады. Ол Гербертпен бірге бұрынғы досын көруге барады. Жол ұзақ әрі қиын. Екеуі темекі өсіретін фермаға келгенде, Жоахим өзін-өзі асып тастағанын көреді. Нью-Йоркте Уолтер пәтеріне оралғанда, Айви оны күтіп отырғанын көреді. Ол Уолтердің қарым-қатынасын тоқтататын хатын алды, бірақ оны мойындамайды. Қашуға мұқтаж болған ол Парижге іссапарға бір апта бұрын кетіп, ұшақпен емес, мұхитпен жүзуді шешті. Кемеде "жаңа өмір бастады" деп ойлаған Уолтер Елизавета Пайпер деген сұлу қызды кездестіреді. Олар бірге уақыт өткізеді, пинг-понг ойнайды, кемені зерттейді және ғашық болады. Саяхаттың соңғы түні Уолтер оған үйленуге ұсыныс жасайды, бірақ ол қалай жауап беру керектігін білмейді, олар қоштаспай бөліседі. Парижде Уолтер Луврден Сабетты іздейді және олар қайта қосылады. Ол оны жоспарлағандай автостоппен Римге апаруды ұсынды, ол келісті. Олар Франция арқылы оңтүстікке қарай жүзіп, Авиньон маңындағы қонақ үйде түнеп қалады. Кешке қарай Сэбет Уолтердің бөлмесіне келіп, екеуі махаббат жасайды. Олар Франция мен Италия арқылы сапарларын жалғастырып, Римге жету алдында Флоренция мен Орвиетода аялдама жасады. Палатин тауында Уолтер ұйықтап жатқан қыздың басын бейнелейтін мүсінге таңғалады. Уолтер Сэбет өзінің бұрынғы қыз досы Ханнаның қызы екенін біледі. Ол алыстап, Сабетке күдіктісін айтудан бас тартады; Сабеттің Уолтердің кенеттен түсініксіз мінез-құлқынан ренжіді. Ақырында Уолтер Сабетке оның әке-шешесін 1930 жылдары Цюрихте танығанын айтады. Уолтер мен Сабета Грекияға жол тартады, бірақ Сабетаның оның қызы болуы мүмкін деген ой Уолтерді мазалайды. Олар Жерорта теңізінің маңындағы төбеде жұлдыздар астында ұйықтайды, ал күн шыққанда Уолтер суға жүзуге шығады. Ұйқыда Сабетті жылан шағып, қорқып, секіріп түсіп, басымен тасқа соғылады. Уолтер оны Афинадағы ауруханаға апарады. Ханна қызымен күтім жасауға келеді. Сэбет ауруханада емделіп жатқанда, Уолтер Ханнаның үйінде қалады, ол Сэбетпен кемеде қалай танысқанын және Еуропаны бірге қалай саяхаттағанын баяндайды. Ханна Сабет оның қызы екенін айтып: "Уолтер, баламен қаншалықты алыс бардың?" - деп сұрайды. Ол қатты күйзеліп, қызбен жыныстық қатынаста болғанын мойындайды. Сабит жыланның шағылысынан айығып, күш-қуатқа ие болып жатқан көрінеді, бірақ кенеттен бас жарақаттан қайтыс болады. 1957 жылдың маусым айында Афина әуежайында Ханна мен Уолтер құшақтасып, қоштасады. Уолтер әуежайдың терминалында күйзеліске ұшырап отыр. Ұшу туралы хабарласа, ол өз тағдырын, өмірін ойлап отырады.

In April 1957, engineer Walter Faber is waiting to board a flight from Caracas, Venezuela to New York City when he meets a German, Herbert Hencke, who reminds him of an old friend. Before takeoff, Walter decides not to board the airplane, but when a flight attendant discovers him still in the terminal, she escorts him aboard. During the flight, the airplane develops engine trouble and crash lands in the desert near the Sierra Madre Oriental mountains. While the passengers and crew wait to be rescued, Walter discovers that Herbert Hencke is the brother of his old friend, Joachim, whom Walter has not seen since he left Zürich, Switzerland, twenty years ago. He also learns that Joachim married Walter's former girlfriend Hannah, that they had a child together, and that they are now divorced. After writing a letter to his current married girlfriend, Ivy, ending their relationship, Walter thinks back on his days in Zurich falling in love with Hannah. He remembers proposing marriage to her after she revealed she was pregnant, and that she refused, saying she would terminate the pregnancy. The passengers and crew are rescued and brought to Mexico City, where Herbert prepares to continue on to see his brother Joachim at his tobacco farm in Guatemala. Walter decides to accompany Herbert to see his old friend again. The journey is long and difficult. When the two finally arrive at the tobacco farm, they find Joachim has hanged himself. Back in New York City, Walter returns to his apartment, only to find Ivy waiting for him. She received Walter's letter ending their relationship, but simply does not acknowledge it. Needing to escape, he decides to leave for his Paris business trip a week early and take an ocean liner rather than fly. Feeling he has "started a new life" aboard the ship, Walter meets a beautiful young woman, Elisabeth Piper, whom he begins to call Sabeth. They spend time together, playing ping pong, exploring the ship, and falling in love. On the last night of the voyage, Walter asks her to marry him, but she does not know how to respond, and they part without saying goodbye. In Paris, Walter looks for Sabeth at the Louvre and they reunite. He offers to drive her to Rome, rather than have her hitchhike as she's planned, and she agrees. They drive south through France and stop for the night at a hotel near Avignon. Late in the evening, Sabeth comes to Walter's room and they make love. They continue on their way through France and Italy, stopping at Florence and Orvieto before arriving in Rome. At Palatine Hill, Walter is captivated by the sculpture, Head of a Sleeping Girl. Walter learns that Sabeth is the daughter of his former girlfriend, Hannah—and possibly his own daughter. He becomes distant and refuses to tell Sabeth of what he suspects; Sabeth is upset with Walter's sudden unexplained strange behavior. Walter finally reveals to Sabeth that he knew her mother and father in Zurich in the 1930s. Walter and Sabeth make their way to Greece, but Walter is troubled by the possibility that Sabeth may be his daughter. They sleep under the stars on a hill overlooking the Mediterranean Sea, and at sunrise Walter goes for a swim. While sleeping, Sabeth is bitten by a snake, jumps up in alarm, and falls, hitting her head on a rock. Walter rushes her to a hospital in Athens. Hannah arrives to look after her daughter. While Sabeth is treated at the hospital, Walter stays with Hannah at her house, recounting how he met Sabeth on the ship and how they travelled through Europe together. Hannah reveals that Sabeth is his daughter and asks him, "Walter, how far did you go with the child?" Devastated, Walter acknowledges he had sexual relations with her. Sabeth recovers from the snake bite and appears to be gaining strength, but suddenly dies from the head injury. In June 1957, at the Athens Airport, Hannah and Walter embrace and say goodbye. Walter sits dejected in the airport terminal. When his flight is called, he remains seated, pondering his fate and existence.

Сыни жауап

Фильм жалпы алғанда оң пікірлер алды, бірақ кейбір ескертулермен. The New York Times газетінде Винсент Канби бұл оқиғаны «Эдип мифінің қазіргі заманғы нұсқасы» деп атады және фильмге қарама-қайшы пікір білдірді. «Вояджер әр түрлі экзотикалық жерлерде тамаша түсірілген. Мистер Шепард пен Мисс Дельпи жақсы рөл сомдады, және фильмде сенімге шақыратын ерекше әрі қызық сәттер көп. Дегенмен, тағдыр мен алдын ала белгілеу туралы әңгімесі, ақыры, мәңгілік емес, абсурд болып көрінеді». Chicago Sun Times газетінде жазған рецензиясында Роджер Эберт оған үш жұлдыз берді және аралас пікір білдірді: «Вояджердің соңы бізді көп нәрсемен қалдырмайды. Еске алғанда, біз қызықты адамдармен танысып, жақсы әңгімелер естігенімізді түсінеміз, және осының бәрін туысқандық туралы ойдан шығарылған сюжет бұзғаны өкінішті. Бұл фильм өзінің мазмұнына қарамастан жақсы». The Washington Post газетінде жазған рецензиясында Дессон Хоу да аралас пікір білдіріп, былай деп жазды: «Вояджерді көру – [1950-ші жылдардағы] еуропалық фильмдердің ескі элементтерін, сол кездегі Антониони мен Феллинидің қызықты жұмыстарын еске түсіру. Дельпидің ішкі мистикасы (оның актерлік шеберлігі емес) «La Dolce Vita» сияқты ескі көркем фильмдердің құпия қаһармандарын еске салады. Көрерменнің ықыласымен және көркемдік артықшылықтарға көз жұмып қараса, мұнда ізгі ниетпен жасалған және коммерциялық емес нәрсені тойлауға болады». Spirituality & Practice журналында Фредерик пен Мэри Энн Брюссат «Вояджерді» «Макс Фриш романының әсерлі экрандық бейімделуі» деп атады, ал Сэм Шепард «бірнеше жылдан бері ең жақсы рөлін сомдады» деді. Бруссаттар: «Вояджер жоғары деңгейдегі актерлік шеберлігімен, әлемді шарлаудың күрделілігімен және тағдырдың әдеби тұрғыдан қарастырылуымен таң қалдырады». Гленн Эриксон DVD Talk журналындағы DVD Savant Review-інде Макс Фриш романының «компромиссіз бейімделуіне» «Тамаша» деген баға берді. «Шлендорф Голливудтық элементтерсіз 1957 жылғы атмосфераны жасаудың жақсы жұмысын жасады. Туындыру тобы фильмге құлай бастаған Constellation "Connie" ұшағын қайта жаңғыртуға көмектесті және арнайы эффектілерсіз шөлдегі әсерлі апатты сахналады. Нью-Йорк көшелерінің көрінісі 1950-ші жылдардың аяғындағы көліктердің әсерін береді, ал қалғандарын бірнеше костюмдер толықтырады». Джули Дельпидің рөлі туралы Эриксон: «Фильм 20 жасар Джули Дельпидің қатысуының арқасында жарқырайды, ол фильмге өмірдің тынысын және махаббаттың жылуын сыйлайды. Көпшілік назарынан тыс қалған, бірақ өте жағымды тәжірибе». Гари В. Туз DVD Beaver журналында оны «өте құнды фильм» деп атады.

The film received generally positive reviews with some qualifications. In his review in The New York Times, Vincent Canby called the story "a modern variation on the Oedipus myth" and had a mixed reaction to the film, writing, "Voyager has been handsomely photographed in all sorts of exotic locations It is well acted by Mr. Shepard and Miss Delpy, and is full of moments so particular and odd that they invite belief. Yet its tale of fate and predestination seems, at last, to be not timeless but absurd." In his review in the Chicago Sun Times, Roger Ebert gave it three stars and offered a mixed response, writing, "The end of Voyager does not leave us with very much Thinking back, we realize we've met some interesting people and heard some good talk, and that it's a shame all those contrived plot points about incest got in the way of what was otherwise a perfectly stimulating relationship. This is a movie that is good in spite of what it thinks it's about." In his review in The Washington Post, Desson Howe also offered a mixed response, writing, "To watch Voyager is to remember old fashioned elements from the European films of [the 1950s], the then exciting work of the Antonionis and Fellinis. Delpy's intrinsic mystique (not her acting) suggests the mystery heroines of old art films such as La Dolce Vita With a healthy dose of viewer indulgence, and the occasional blind eye to arty excess, there's something well intentioned and uncommercial to celebrate." In their review in Spirituality & Practice, Frederic and Mary Ann Brussat called Voyager a "mesmerizing screen interpretation of a Max Frisch novel" with Sam Shepard delivering "his best performance in years." The Brussats conclude, "Voyager impresses with its top drawer performances, its globe trotting sophistication, and its literary treatment of fate." In his DVD Savant Review in DVD Talk, Glenn Erickson gave the "uncompromised adaptation" of Max Frisch's novel an "Excellent" rating, writing, "Schlöndorff does a fine job of creating a 1957 ambience without Hollywood trappings The production helped revive an extinct Constellation "Connie" prop airliner for the movie, and staged an impressive desert crash without special effects. Glimpses of New York streets give an impression of late 50s cars, and a few costumes do the rest." Regarding Julie Delpy's performance, Erickson noted, "The film positively glows thanks to the presence of 20 year old Julie Delpy, who single handedly gives the film the breath of life and the warmth of love. An overlooked commercial non performer, Voyager is a very pleasurable experience." In his review in DVD Beaver, Gary W. Tooze called it "a very worthy film."

Марапаттар мен ұсыныстар

Фильм Бавариялық кино сыйлығын (Эберхард Юнкерсдорф), Германия киносының көркем фильмін жасау жөніндегі сыйлығын және Германияның авторлық кинотеатрлары гильдиясының үздік неміс фильмі сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, ол «Ең үздік фильм» (Эберхард Юнкерсдорф), «Ең үздік актриса» (Жули Дельпи) және «Ең үздік қосалқы актриса» (Барбара Сукова) номинациялары бойынша үш Еуропалық кино сыйлығына ие болды, сондай-ақ «Ең үздік көркем фильм» үшін Германия кино сыйлығына ұсынылды.