Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Итальян иезуиті (1793–1862)
Italian Jesuit (1793–1862)
Луиджи Тапарелли (туған Просперо Тапарелли д’Азеглио; 24 қараша 1793 – 2 қыркүйек 1862) – Иса қоғамының итальяндық ғалымы және контрреволюционер, «әлеуметтік әділдік» терминін қалыптастырған және оның әділ әлеуметтік тәртіптің табиғи құқық теориясының бір бөлігі ретінде бағыныштылық принциптерін жаңартқан адам. Ол итальян мемлекет қайраткері Массимо д’Азеглионың бауыры болған.
Luigi Taparelli (born Prospero Taparelli d'Azeglio; November 24, 1793September 2, 1862) was an Italian scholar of the Society of Jesus and counter revolutionary who coined the term social justice and elaborated the principles of subsidiarity as part of his natural law theory of just social order. He was the brother of the Italian statesman Massimo d'Azeglio.
Өмірбаян
Оның әкесі Чезаре бір кезде Сардинияның Виктор Эммануэль I-нің Ватикан елшісі болған, ал інісі Массимо Италия мемлекеттік министрлерінің бірі болған. Ол Сиенадағы пиарлар мектебінде және Турин Афинеумда білім алған. Бірнеше ай бойы Париждегі Сен-Сир әскери мектебінде оқыды, бірақ оның тағдыры әскерде болу емес еді. 1814 жылдың 12 қарашасында Римде Иса қоғамына кірді. Лео XII иезуиттерге Рим колледжін қайтарғаннан кейін, ол колледждің алғашқы ректоры болды. Палермода он алты жыл бойы философия пәнін оқытты. Тапарелли 1850 жылы «Civiltà Cattolica» журналын құрды және он екі жыл бойы оған материалдар жазды. Ол ең алдымен өнеркәсіптік революцияның салдарынан туындаған мәселелерге ден қойды. Ол томизм философиялық мектебін жаңғыртуды жақтады, ал оның әлеуметтік тұжырымдары 1891 жылғы Рим папасы Лео XIII-нің «Rerum novarum» (Жұмысшы табының жағдайы туралы) энцикликасына ықпал етті. 1825 жылы Рене Декарттың субъективтік философиясы мораль мен саясаттағы қателіктерге алып келеді деп ойлап, Томас Аквиннің философиясын қайта жаңғырту қажеттігіне көз жеткізді. Ол, табиғат ғылымдарындағы түрлі пікірлер табиғатқа әсер етпесе, адам және қоғам туралы тұманды метафизикалық идеялар әлеуметтік хаосқа ұшыратуы мүмкін екенін айтты. Католик шіркеуі он тоғызыншы ғасырдың басында Еуропада пайда болған үлкен әлеуметтік өзгерістерге қатысты нақты философиялық көзқарас қалыптастыра алмады, бұл шіркеу иерархиясы мен мирян арасында шатасу тудырды. Осы мәселеге жауап ретінде Тапарелли томизм әдістерін осы әлеуметтік мәселелерге жүйелі түрде қолданды. Оның маңызды идеялары – әлеуметтік әділдік және бағыныштылық принципі. Ол қоғамды жеке тұлғалардың біртұтас тобы ретінде емес, түрлі деңгейдегі қоғамдық құрылымдар жиынтығы ретінде қарастырды, ал жеке тұлғалар осы құрылымдардың мүшелері болды. Қоғамның әр деңгейінің құқықтары мен міндеттері болады, оларды мойындап, қолдау көрсету керек. Қоғамның барлық деңгейлері бәсекелестікке және қақтығысқа бармай, ақылға қонымды ынтымақтасуы тиіс.
His father, Cesare, was at one time ambassador of Victor Emmanuel I of Sardinia to the Holy See, and his brother, Massimo, was one of the Italian ministers of State. He was educated under the Piarists at Siena and in the Atheneo of Turin. He attended the military School of St Cyr at Paris for some months, but he was not destined to be a soldier. He entered the Society of Jesus at Rome, 12 Nov., 1814. He was the first rector of the Roman College after its restoration to the Jesuits by Leo XII. He taught philosophy for sixteen years at Palermo. Taparelli cofounded the journal Civiltà Cattolica in 1850 and wrote for it for twelve years. He was particularly concerned with the problems arising from the industrial revolution. He was a proponent of reviving the philosophical school of Thomism, and his social teachings influenced Pope Leo XIII's 1891 encyclical, Rerum novarum (On the Condition of the Working Classes). In 1825, he became convinced that the philosophy of Thomas Aquinas needed to be revived, thinking that the subjective philosophy of René Descartes leads to dramatic errors in morality and politics. He reasoned that whereas different opinions on the natural sciences have no effect on nature, unclear metaphysical ideas about humanity and society can lead to social chaos. The Catholic Church had not yet developed a clear philosophical view regarding the great social changes that were appearing in the early nineteenth century in Europe, which led to much confusion among the ecclesiastical hierarchy and laity. In response to this problem, Taparelli applied the methods of Thomism to these social problems in a coherent manner. His major ideas include social justice and subsidiarity. He viewed society as not a monolithic group of individuals, but of various levels of sub societies, with individuals being members of these. Each level of society has both rights and duties which should be recognized and supported. All levels of society should cooperate rationally and not resort to competition and conflict.
Шығармалары
Оның басты еңбегі "Saggio teoretico di diritto naturale appogiato sul fatto", яғни "Тарихи тұрғыдан табиғи құқық туралы теориялық эссе" (2 томдық, 7-ші басылым, Рим, 1883) – белгілі бір жағынан қазіргі заманғы социологияның бастауы болды. Ол неміс тіліне (Ратисбон, 1845) және екі рет француз тіліне (Турне, 1851; Париж, 1896) аударылды. Онда Континенттегі консервативті айналымдарда бірден қабылданған мынадай пікір қалыптасты: азаматтық үкіметтің нормативтік бастауы – отбасылар тобының патриархалды басшысы арқылы әкелік биліктің кеңеюі. Бұл эссе кейіннен "Табиғи құқық бойынша бастауыш курс" (6-шы басылым, Неаполь, 1860; сондай-ақ француз тілінде, Турне, 1864; және испан тілінде, Париж, 1875) түрінде қысқартылды және Модена университетінде оқулық ретінде пайдаланылды. Одан кейін маңыздылығы бойынша "Заманауи қоғамдағы өкілдік биліктің сындық талдауы" (2 томдық, Рим, 1854; испан тілінде, Мадрид, 1867) еңбегі келеді. "Ұлтшылдық" (Рим, 1847), "Халықтың билігі" (Палермо, 1848; Флоренция, 1849) және "Соғыстың негіздері" (Генуя, 1847) атты ерекше монографияларынан өзге, ол "Civiltà Cattolica" журналында саяси экономика және әлеуметтік құқықтар тақырыбында көптеген мақалалар жариялады, сондай-ақ осы саладағы кітаптарға жазған өткір және терең рецензияларының да көптеген тізімі бар.
His chief work, “Saggio teoretico di diritto naturale appogiato sul fatto”, i. e. “A Theoretical Essay on Natural Right from an Historical Standpoint” (2 vols., 7th ed., Rome, 1883), was in a way the beginning of modern sociology. It was translated into German (Ratisbon, 1845) and twice into French (Tournai, 1851; Paris, 1896). Herein was developed the position, at once widely accepted in conservative circles on the Continent, that the normal origin of civil government was by extension of paternal power through the patriarchal head of a group of families. This essay was later abridged into “An Elementary Course in Natural Right” (6th ed., Naples, 1860; also in French, Tournai, 1864; and in Spanish, Paris, 1875), which was in use as a text book in the University of Modena. Next in importance is his “Esame critico degli ordini rappresentativi nella società moderna”, i. e. “Critical Examination of Representative Government in Modern Society” (2 vols., Rome, 1854; in Spanish, Madrid, 1867). Besides his striking monographs on “Nationality” (Rome, 1847), “Sovereignty of the People” (Palermo, 1848; Florence, 1849), and “The Grounds of War” (Genoa, 1847) he left a long list of articles in the Civiltà Cattolica chiefly on subjects in political economy and social rights, as well as an equally long list of book reviews on kindred topics, which were acute and penetrating essays.