Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қасиетті қырық шейіт шіркеуі (tsarkva "Sv. Chetirideset machenitsi") – 1230 жылы Екінші Болгар империясының бұрынғы астанасы Велико-Тырново қаласында салынған ортағасырлық шығыс православие шіркеуі. Қасиетті қырық шейіт шіркеуі – алты бағаналы, созылған базилика, онда үш жартылай дөңгелек апсида және батыстан тар нартекс бар. Шіркеудің батыс жағына кейіннен тағы бір ғимарат қосылды. Шіркеудің ішкі жағы 1230 жылы қабырға суреттерімен безендірілді. Батыс қосымшасында сыртқы әрлеудің қалдықтары сақталған, олар дәстүрлі аркалар мен қабырғаға орнатылған түрлі-түсті кішкентай керамикалық плиткаларды көрсетеді. Шіркеудің сыртқы қабырғаларында фрескалар бар-жоғы белгісіз. Шіркеуде Болгар империясының ең маңызды тарихи құжаттары сақталған, оның ішінде Омуртаг бағанасы, Асен бағанасы және Хан Крум билігі кезіндегі Родостодан келген шекара бағанасы бар. Хан Омуртаг пен Хан Крумның бағаналары грек тілінде жазылған. Крум бағанасының "Родостро бекінісі" деген жазуы кері бұрылып жазылған. Омуртагтың жазуы Дунай өзенінің жанында жаңа, сұлу сарай салу туралы айтады, бірақ оның орналасқан жері белгісіз. Жазудың екінші бөлігі – Омуртагтың ерліктерін еске алу үшін келер ұрпақтарға арналған мұра. Бұл бағаналарды Иван Асен II өзінің қуатты ата-бабаларына құрмет көрсету үшін шіркеуге орналастырды.
The Holy Forty Martyrs Church (, tsarkva "Sv. Chetirideset machenitsi") is a medieval Eastern Orthodox church constructed in 1230 in the town of Veliko Tarnovo in Bulgaria, the former capital of the Second Bulgarian Empire. The Holy Forty Martyrs Church, an elongated six columned basilica, has three semicircular apses and a narrow narthex from the west. Another building was added later to the west side of the church. The church interior was covered with mural painting probably in 1230. On the western addition some of the outer decoration survived revealing the traditional arches and coloured small ceramic plates inserted into the wall. It is not clear if the church has frescoes painted on the outer walls. The church contains some of the Bulgarian Empire's most significant historical records, including Omurtag's Column, Asen's Column and the Border Column from Rodosto from the rule of Khan Krum. The columns of Khan Omurtag and Khan Krum are written in the Greek language. The inscription of the column of Krum "Fortress of Rodostro" has been turned upside down. The inscription of Omurtag is about the building of a new glorious palace on the Danube river, but its location is unknown. The second part of the inscription is a legacy for following generations to remember the deeds of Omurtag. These columns were placed in the church by Ivan Asen II as a tribute to his mighty ancestors.
Тарих
Себастьеннің қырық шейітіне арналған шіркеу, Болгария патшасы Иван Асен II-нің бұйрығымен 1230 жылдың 9 наурызында Клокотница шайқасында Эпир деспоттығының Теодор Дукас басқарған әскеріне қарсы жеңіске құрмет көрсету үшін салынды және суреттелді. Шіркеудің аты осы шайқас Себастьеннің қасиетті қырық шейітінің мерекесі күні болғандықтан табиғи түрде пайда болды. Иван Асен II патшалық құрған кезеңде патшалық шіркеу ретінде, Янтра өзенінің сол жағалауындағы Царевецтің төменгі жағында орналасқан Ұлы Лавра монастырының басты шіркеуі болды. Серб Православие шіркеуінің ең құрметті әулиесі – Святой Сава 1235 немесе 1236 жылдың 14 қаңтарында Тарновоға келгенде қайтыс болды және алғаш рет осы шіркеуге жерленді, бірақ оның қабір қалдықтары 1237 жылдың 6 мамырында Сербияға көшірілді. Осман империясының алғашқы жылдарында шіркеу христиандық сипатын сақтап, мүмкін 18 ғасырдың бірінші жартысына дейін осылай болды. Кейіннен ол мешітке айналдырылды, қабырға суреттері, иконалар мен иконостас жойылды, ал 1853 жылы ғимараттың құрылысына өзгерістер енгізілді. Қазірге тек аз ғана суреттер сақталған, олар негізінен нартекстің батыс жағындағы солтүстік бөлігінен табылды. Шіркеутің археологиялық зерттеулері 1850 жылдардың өзінде басталды, бірақ алғашқы қазба жұмыстары 1906 және 1914 жылдары, 1913 жылғы жер сілкінісінен кейін жүргізілді. Шіркеутің жүйелі археологиялық зерттеулері 1969 жылы басталды. 1972 жылы 1,9 метр биіктігіндегі, толық киімделген адамның патшалық жерлеуі табылды, оның ішінде 61,1 грамм салмақты геральдикалық бейнесі бар алтын сақина және «Калоянов прастен» (КАЛОꙖНОВ ПРЪСТЕНЪ, «Калоян сақинасы») деген жазу бар еді (суретке қараңыз). Ауқымды қайта құру жұмыстарынан кейін, Қасиетті қырық шейіт шіркеуі 2000 жылдары толығымен жаңартылып, 2006 жылдың 14 қыркүйегінде ресми түрде ашылды. Шіркеудің қазіргі келбеті ортағасырлық құрылысына өте ұқсас. Қайта құрудан кейін, шіркеу Болгария императорлары мен ақсүйектерінің, соның ішінде Болгарияның Калоянының қабірлері үшін пайдаланылды. Қырық шейіт шіркеуі 1888 жылдың 18 мамырында Болгарияның сол кездегі премьер-министрі Стефан Стамболовтың Поликсения Костаки Станчоваға жасаған әсем тойының орны болды. Болгарияның Осман империясынан толық тәуелсіздігі 1908 жылдың 22 қыркүйегінде осы шіркеуде патша Фердинандпен жарияланды.
The church, dedicated to the Forty Martyrs of Sebaste, was built and painted on the order of Bulgarian tsar Ivan Asen II in honour of his important victory near Klokotnitsa over the Despotate of Epirus under Theodore Ducas on 9 March 1230. The name of the church came naturally as the battle took place on the day of the feast of Holy Forty Martyrs of Sebaste. A royal church during the reign of Ivan Asen II, it was the main church of the Great Lavra monastery at the foot of Tsarevets on the left bank of the Yantra River. Saint Sava, the most important saint of the Serbian Orthodox Church, was first buried at the church after he died on 14 January 1235 or 1236 during a visit to Tarnovo, but his relics were moved to Serbia shortly after that, on 6 May 1237. In the first years of Ottoman rule, the church preserved its Christian character, possibly until the first half of the 18th century. It was then converted to a mosque, with the mural paintings, the icons and the iconostasis being destroyed and alterations being made to the structure itself in 1853. Only a limited number of paintings are preserved, primarily from the northern half of the narthex's west side. Archaeological research of the church began as early as the 1850s, but excavations were first made in 1906 and 1914, after it was badly damaged by an earthquake in 1913. Systematic archaeological research of the church started in 1969. In 1972, a royal burial of a 1.9 m tall accoutred man was excavated that included a massive (61.1 gram) gold ring bearing a heraldic image and the inscription Kaloyanov prasten (КАЛОꙖНОВ ПРЪСТЕНЪ, "Kaloyan's ring") in negative (see photo). After extensive reconstruction works, the Holy Forty Martyrs Church was fully renovated in the 2000s and opened once again to the public, with an official inauguration on 14 September 2006. The church modern looks greatly resembles its medieval structure. Following the church's reconstruction, it has been used as the burial place for the remains of Bulgarian emperors and nobility, among whom Kaloyan of Bulgaria. The Forty Martyrs Church was also the location of then Prime Minister of Bulgaria Stefan Stambolov's lavish wedding to Polikseniya Kostaki Stanchova on 18 May 1888. The full independence of Bulgaria from the Ottoman Empire was proclaimed by Tsar Ferdinand on 22 September 1908 in the church.