Кіріспе

Barcelona Traction, Light and Power Company (BTLP) (жергілікті испан тілінде La canadiense және каталан тілінде La canadenca, "Канадалық" деп белгілі) – Испанияның Каталония аймағында жарық және электр қуатын қамтамасыз ететін канадалық коммуналдық компания. Ол 1911 жылдың 12 қыркүйегінде Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласында Фредерик Старк Пирсон құрған. Компанияны бельгиялық-американдық инженер Дэни Хайнеман дамытқан. Ол Испанияда жұмыс істеді, бірақ басым бөлігі бельгиялық SOFINA және SIDRO холдинг компанияларына тиесілі болды және 1970 жылғы Бельгия мен Испания арасындағы Халықаралық сот ісіне айналды. Пирсон 1915 жылы "Лузитания" кемесінің қазасына ұшырады.

1919 жылғы ереуіл

1919 жылы BTLP еншілес компаниясы Riegos y fuerzas del Ebro мен сегіз кеңсе қызметкері арасындағы қақтығыс 44 күндік жалпы ереуілге ұласты, оны Anarcho Syndicalist National Confederation of Labour ұйымдастырды. Бұл ереуіл Барселонаны және Каталония индустриясының 70% тоқтатты. Еңбектегі табысқа жеткен бұл ереуіл Испанияның барлық аймақтары үшін 8 сағаттық жұмыс күнін белгілейтін заңмен аяқталды, сот процесі күтіп тұрған тұтқындалған жұмысшылар босатылды, La Canadiense жұмысшыларының жалақысы көтерілді және ереуілге қатысқан ай үшін жалақының жартысы төленді.

Хуан Марш

Хуан Марч – Балеар аралдарындағы Майоркадан шыққан испандық, ол мансабын контрабандист ретінде бастап, кейін өнеркәсіпші және банкир болды. Екінші испан республикасының үкіметі оны тұтқындауға тырысқаннан кейін Испаниядан кетуге мәжбүр болды. 1936 жылы ол оңшыл және әскери төңкерісті қаржыландырды, ол үш жылдық Испания азамат соғысымен аяқталды. Марч табысты, заңсыз қызметтерге қатысқаны, пара алуы, саяси ықпал етуі және пайда көру үшін заңды бұрмалағаны үшін кеңінен танымал болды. Бұл 1948 жылы Барселона тракция, жарық және электр компаниясын (BTLP) оның нақты құнынан әлдеқайда арзанға сатып алғандығымен көрсетілді. BTLP – Барселонада электр қуаты мен трамвай қызметтерін ұсынған коммуналдық компания; бастапқыда Канадада тіркелген, оның көп бөлігі бельгиялық инвесторларға тиесілі болды. BTLP азамат соғысынан көбінесе зардап көрмей шықты және өте табысты болды. Оның активтері шамамен 10 миллион фунт стерлинг (2010 жылы шамамен 500 миллион доллар) құрады. Бірақ, кейбір шетелдік инвесторлардың ыңғайлылығы үшін BTLP фунт стерлингпен номиналдалған облигациялар шығарды, ал осы облигациялар бойынша сыйақы фунт стерлингпен төленуі керек еді. Испания үкіметі валюталық шектеулер енгізді: BTLP испан песетасын фунтқа айырбастай алмады, демек сыйақы төлей алмады. Бұл облигация иелері үшін үлкен алаңдау тудырмады, себебі BTLP-де жеткілікті песета болды және валюталық шектеулер жеңілдетілген кезде сыйақыны төлейтін еді. Алайда Марч мүмкіндікті сезді. Оның атынан құпия жұмыс істейтін агенттер облигациялардың көп бөлігін (шамамен 500 000 фунт стерлинг) тыныш түрде сатып алды. Содан кейін 1948 жылдың ақпан айында олар испан сотына жүгініп, BTLP облигациялар бойынша төлемді кешіктіргенін мәлімдеді және дереу шара қабылдауды талап етті. Судья келісіп, оларға BTLP-нің барлық активтерінің меншігін (де-факто Марчқа) берді. BTLP-нің шетелдік инвесторлары апелляция жасады, бірақ испан соттарынан ешқандай көмек алмады. Бельгия үкіметі Халықаралық сотқа шағымданды, бірақ нәтижесіз болды: соңғы шешім 1970 жылы, Марч қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң шықты.

Сот ісі

Франконың 1960 жылдардағы Испания үкіметі Испанияда шетелдіктердің бизнес жүргізуіне шектеулер қойды. Барселона Тракшен акционерлерінің бельгиялық үлескерлері ақшаларын жоғалтып, Халықаралық сотқа талап асуға ниеттенді, бірақ сот судьясы Форнье Испания жағынан шешім шығарып, корпорация тіркелген мемлекет (Канада) ғана талап асуға құқылы деп қарар берді. «Бельгияға қарсы Испания» ісі халықаралық қоғамдық құқықта маңызды, себебі ол номиналды (қағаздағы) корпоративтік ұлттықты қорғаудың, меншік иесінің нақты орналасқан жеріне (siège social) қарағанда, маңыздылығын көрсетеді. Егер заң қағидасы мемлекетке өз азаматының талабын Халықаралық сотта қорғауға рұқсат бермесе, онда талап асу мүмкін емес. Бұл іс сондай-ақ халықаралық құқық бойынша дипломатиялық қорғау ұғымының жеке тұлғаларға де, корпорацияларға да бірдей қолданылуын көрсететін маңызды мысал. Бұдан бөлек, ол халықаралық қауымдастықтағы erga omnes (баршаға қатысты) міндеттемелер туралы түсінікті кеңейтті.