Кіріспе
Уэльстегі ауыл Bwlchgwyn (Bwlch gwyn) – Врексам округінде, A525 тас жолында орналасқан, Врексам қаласынан 8 шақырым (5 миль) батысқа және Рутин қаласынан 16 шақырым (10 миль) оңтүстік-шығысқа қарай жатқан ауыл. Бюльчгвин – Бримбо қауымының бір бөлігі. 2011 жылғы халық санағы бойынша ауылдың халқы 855 адамды құрады.
Bwlchgwyn (Bwlch gwyn) is a village in Wrexham County Borough, Wales, on the A525 road, 5 mile (8 km) west of the city of Wrexham and 10 mile (16 km) south east of the town of Ruthin. Bwlchgwyn is part of the community of Brymbo. In the 2011 Census the population of the village was 855.
Этимология
Бұл жердің аты Бұлчгвин бұрын "Ақ Өткел" деп аударылған, бұл аймақтағы ақ әктас жартастарға сілтеме болуы мүмкін. Бұл әктас шөкейлері, кеніштер ашылғанға дейін, ауылдың солтүстігінде, Фронхейлогтың биік жерінде және Гвинфринге дейін көбірек көзге түсетін. Сонымен қатар, бастапқы атауы Bwlchgwynt болған деген болжам бар; gwynt сөзі "жел" дегенді білдіреді. Дегенмен, "өткел" аудармасы Уэльстегі жер атауларындағы bwlch сөзінің әдеттегі қолданысына толық сәйкес келмейді. Bwlch сөзі ойыс, тереңдік, аралық, апертура немесе тілік мағынасын білдіреді және Валлста басқа жерлерде қолданылса, тік жарды сипаттайтын сөздің алдынан қосылады. Басқа мысалдар: Bwlch y Saethau, Bwlch Tryfan, Bwlch Main және Bwlch Eryl Farchog; мұндай жағдайлардың барлығы өте тік беткейлі жарлармен сипатталады. Бұлчгвиннің шетінде терең жақты Нант-и-Ффрит шатқалы бар, бұл көзге түсетін географиялық ерекшелік. Орман шаруашылығы комиссиясы құрылғанға дейін Бұлчгвиннің шаруалар қауымы тік аңғардың көп бөліктерін қамтыған. Бұлчгвиндегі gwyn сөзінің "ақ" деген мағынасы, аймақ аймақта қардың бірінші және соңғы орны болғанын көрсетеді. Сол сияқты, жақын маңдағы Гвинфрин сөзбе-сөз "ақ төбе" дегенді білдіреді. Гвин, сөзбе-сөз ақ, валлий тілінде бір нәрсенің әділ немесе әдемі екенін білдіру үшін де қолданылады. Гвин сонымен қатар өзеннің таяз жерлері немесе сарқырамалары бар жерлерде қолданылады, сондықтан "gwyn" (Нант-и-Ффрит) шатқалындағы көптеген сарқырамаларға сілтеме болуы мүмкін. 1903 жылы Бұлчгвин Эйстеддфодының жас ұйымдастырушылары өздерін "Gwyr Ieuainc y Bwlch" (шатқалдың жас жігіттері) деп атады, бұл көрнекті ерекшелікпен мақтан тұтуын көрсетеді.
География
Теңіз деңгейінен 1090 фут (333 м) биіктікте орналасқан бұл ауыл 2015 жылдың желтоқсанына дейін Уэльстегі ең биік ауыл деп есептелді, бірақ кейіннен Ordnance Survey мәліметтері бойынша Бленау Гвенттегі Трефилдің шынымен ең биік екені анықталды. Осыған байланысты, ауылдағы ең биік ауыл екенін көрсететін тақтайшалар алынып тасталады. Ауылдың биік орналасқандығының арқасында Пик аймағы, Фродшам төбесі және Чешир жазығы жақсы көрінеді, ал ашық күндері Жодрелл Банкі де көрініс тапқан. Екі өзеннің бастауы осы ауылға жақын жерде: Гвенфро өзені ауылдың оңтүстігінде басталады, ал Нант-и-Ффрит солтүстікке қарай орманды аңғар арқылы ағып өтеді. Ауыл Көмiртегi кезеңіне жататын мылтық тас түрінің Cefn y fedw құмтасынан салынған. Онда қорғасын кенінің және түрлі басқа минералдардың кендері бар.
Тарих
Бюльчгвинде кем дегенде қола дәуірінен бері адамдар тұрып келген, онда төбедегі бекініс салынған (қазір карьерлер салдарынан жойылған). Алғашқы бритондықтар, содан кейін римдіктер Эстеддфодтың беткейлік қорғасын кендерін өңдеген деп саналады, ал кішкентай бекініс осы операциялар үшін база болып қызмет етуі мүмкін. Иван Маргари (Римдік жолдардың белгілі тарихшысы) Гласкоедтен және Нант-и-Ффриттің үстінен өтетін ежелгі жолдың римдік кезеңде салынғанын болжайды: Бюльчгвинден басталып, бүгінгі негізгі жолмен Лландегла маңындағы Пен-и-стрит (“жолдың соңы”) деген атпен белгілі ауылға дейін созылады, содан кейін жазықтарға қарай жалғасады. Осы кезеңге дейін сақталған ежелгі тірі қоршауларды Джордж Эдвардс пен ұлының автобус депосының қарама-қарсы жағынан табуға болады. 19 ғасырға дейін бұл аймақ мал жаюға арналған жалпы жер болып келген, онда небары бірнеше үй болған. 1809 жылдың шілдесінде Минера елді мекеніне қарасты «Бюльч Гвим» деген жалпы жер 5 бөлікке бөлініп, аукционда сатылды. Коэдпоет, Гвинфрин және Минера сияқты осы аймақтағы басқа ауылдармен бірге, Бюльчгвин де ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік революция кезеңінде өркендеп, жер астындағы бай кремний қышқылынан пайда тапты. Жергілікті карьерлер мен көмір шахталары жұмыспен қамтамасыз етті, ал ауыл өсті. Жақын орналасқан Минера әктас зауыты 1970 жылдарға дейін аймақтағы ең ірі жұмыс беруші болып келді. 1954 жылы «Oughtibridge Silica Firebrick Co» компаниясының үш акционерлік директоры басқаратын «Bwlchgwyn Silica Company» еншілес компаниясы, Англияның Шеффилд қаласының жанында орналасқан, тіпті Бюльчгвиннің барлық жерін тау-кен қазбалары үшін сатып алып, тұрғындарды көшіруге мәжбүрлеуді ұсынды. Ауылдың бір бөлігін қазуға рұқсат берілді, соның ішінде Фроделуг төбесіндегі Бюльчгвиннің темір дәуіріне жататын төбе бекінісін және Нант-и-Ффрит жергілікті табиғат көркінің ауыл жағын бұзуға рұқсат берілді. Бірақ жергілікті тұрғындар мен кеңесші мырза Хукердің қарсылығынан кейін ауылды толығымен жою жоспары тоқтатылды. Науқан Лордтар палатасына дейін жетті, ауылды толығымен жою жоспары қабылданбады, ал еншілес компания кейіннен жұмысын тоқтатты. Аймақта бірнеше паб ашылды, олардың бірі – «Корольдің басы» пабы әлі күнге дейін сақталып қалған. Ауылда төрт шіркеу салынды: Рутун жолының орталық бөлігінде орналасқан Капель Небо, ол алғаш рет 1852 жылы салынды және ең көп келушілер саны 150 адамды құрады. Капель Бетел Веслиан (халық арасында «Капель и Гат» деп аталды) ауылдың солтүстігіндегі басты жолда салынды. Шіркеудің жанында аяқталатын Фуст Уэсли жолы осы шіркеуге байланысты аталды. Капель Салем кальвинистік методист шіркеуі Бримбо жолында, ал Капель Пениел ауылдың шетіндегі Ескі жолда/Хенффордта орналасқан. Бюльчгвин мектебі 1875 жылы ашылды, ол 100 жылдан астам уақыт бойы тұрды, содан кейін жаңа мектеппен алмастырылды. Уэльс тіліндегі жазушы Эдвард Тегла Дэвис бұл мектепте оқыды және кейін мұғалім болып жұмыс істеді, ол Уэсли жолындағы Бринтонфада тұрды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Фронхейлог төбесінде готикалық зал орналасқан, ол Фронхейлог залы деп аталды. Бір кезде ол қыздар мектебі, ал кейін таза ауасының емдік қасиеттерімен танымал қонақ үй болды. Кейіннен Силика компаниясы жүргізген тау-кен жұмыстарына байланысты, темір дәуіріне жататын төбе бекінісімен бірге бұл зал да қиратылды.
Бүгінгі күндегі Бюльчгвин
Бүгінде ауылдың өз бастауыш мектебі бар, ал орта білім беру Врексемде жүзеге асырылады. Джордж Эдвардс және Ұлы автобус компаниясы Бюльчгвин қаласында орналасқан. Бұрын ауыл ішінде автобус қызметін атқарған, бірақ қазір тек экскурсиялық сапарларды жүзеге асырады. Ауылдан өтетін басты жол – Ньюкасл-андер-Лайм мен Рил қалалары арасындағы A525 тас жолы. Бұл ауыл арқылы жоғары трафик көлемін тудырады, бірақ ауылды айналатын жаңа балама жолдың салынуымен бұл мәселе шешілді. Ауылда жақсы жабдықталған қоғамдық орталық бар, онда жергілікті кішкентай балалар тобы, жабық боулинг клубы, Әйелдер институты (WI), қолөнер клубы, скауттар мен бобёрлар үйірмелері жұмыс істейді. Қоғамдық орталық саябақтың ішінде орналасқан, сыртында ойын алаңы, серуендеуге арналған құрылғылар мен екі теннис корты бар, оларды кез келген адам тегін пайдалана алады. Жақында Бюльчгвин қаласындағы Силика карьерінде моторлы сафари паркі ашылды. Атап айтарлықтай, бұл сафариге Top Gear командасы да қатысқан.