Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кнут Хаукелид (17 мамыр 1911 – 8 наурыз 1994) – норвегиялық әскери офицер. Ол нацистік Норвегияға шабуылға қарсы норвегиялық қарсылық қозғалысының мүшесі болды және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияның ауыр суды саботаждау операциясына қатысқандығымен ең белгілі.
Officer in the Norwegian resistance against the Nazi invasion of Norway
Knut Haukelid (May 17, 1911 March 8, 1994) was a Norwegian military officer. He was a Norwegian resistance movement soldier during World War II, most notable for participating in the Norwegian heavy water sabotage.
Ерте өмір
Кнут Андерс Хаукелид Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Бьёрульф Кнутсон Хаукелид (1878–1944) және Сигрид Йоханна Кристоферсен (1877–1969) болды, олар сол кезде Норвегиядан Бруклинде тұрып жатқан жұбайлар еді. Оның әкесі – Нью-Йорк метросының бір бөлігін бұрын басқарған, қазір жұмыс істемейтін Interborough Rapid Transit Company компаниясында инженер-құрылысшы болып жұмыс істеді (1902–1912). Кнут Хаукелид норвегиялық-американдық киноактриса Сигрид Гуридің (1911–1969) егіз бауыры болды. Хаукелид пен оның егіз әпкесі Америкада туғандықтан, олар Норвегия-Америка азаматтығын иеленді. 1914 жылы отбасы Норвегияға қайтып оралды. Хаукелид Ослода өсті, онда оның әкесі Осло метросының жоспарын жасауға көмектесетін инженер болып жұмыс істеді. 1929 жылы Хаукелид Массачусетс штатының колледжінде оқу үшін Америкаға қайта келді. Ол Норвегияға оралып, кейін Дрезден технологиялық мектебінде және Берлин университетінде (1937–38) білімін аяқтады. Норвегияға оралғаннан кейін ол әкесінің "Haukelid og Five" атты инженерлік фирмасында жұмыс істеді.
Knut Anders Haukelid was born in Brooklyn, New York. His parents were Bjørulf Knutson Haukelid (1878–1944) and Sigrid Johanne Christophersen (1877–1969), a couple from Norway who were living in Brooklyn at that time. His father was civil engineer working for the Interborough Rapid Transit Company, a now defunct operator of part of the New York City Subway (1902–1912). Knut Haukelid was the twin brother of Norwegian American motion picture actress Sigrid Gurie (1911–1969). Since Haukelid and his twin sister were born in America, the twins held dual Norwegian American citizenship. In 1914, the family returned to Norway. Haukelid subsequently grew up in Oslo, where his father worked as an engineer helping to lay out the Oslo Metro. In 1929, Haukelid came back to America to attend Massachusetts State College. He returned to Norway and later completed his education at the Dresden School of Technology and the University of Berlin (1937–38). Returning to Norway, he worked for his father's engineering firm, Haukelid og Five.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияны неміс әскерлері басып алғаннан кейін, ол 1941 жылы Норвегияның тәуелсіз 1-ші ротасына (Kompani Linge) қосылды. Ұлыбританияда кең ауқымды арнайы дайындықтан өткен соң, ол "Ганнерсайд" тобының орынбасар командирі болып таңдалып, 1943 жылы Норвегияға қайта жіберілді. Кнут Хаукелид және "Компани Линге" ротасының мүшелері Англиядағы әуежайдан басталган ұзақ қашықтықтағы шабуылда Риукан қаласындағы нацистік Германия бақылауындағы ауыр су өндіретін "Веморк" зауытын саботаж жасады. 1943 жылдың 28 ақпанында диверсиялық топ "Норск Гидро" зауытына кіріп, жарылғыш заттар орнатты. Басқыншылық астындағы Норвегияда өндірілген ауыр су үшінші рейхтің ядролық қару жасау жарысына қатысуы үшін маңызды болды. Британдық соғыс кабинеті кейіннен Хаукелидке "SF Hydro" норвегиялық паромды батыруды бұйырды, себебі ол Тинн көлі арқылы ауыр су контейнерлерін тасымалдап жүрген. Паром 1944 жылдың 20 ақпанында жасырын жарылғыш заттармен батырылды, нәтижесінде 4 неміс және 14 норвегиялық азамат қаза тапты.
Following the German occupation of Norway during World War II, he joined the Norwegian Independent Company 1 (Kompani Linge) in 1941. After extensive special training in Great Britain, he was selected as deputy commander of the Gunnerside group and sent back to Norway in 1943. Knut Haukelid and members of the Kompani Linge sabotaged the Nazi Germany controlled heavy water Vemork plant in Rjukan in a long range raid which began at an airfield in England. On February 28, 1943, the demolition team entered the Norsk Hydro plant and set explosive charges. The heavy water produced at a facility in occupied Norway was vital for the Third Reich's participation in the nuclear bomb race. The British War Cabinet subsequently ordered Haukelid to sink the Norwegian ferry SF Hydro as she transported containers of heavy water across Lake Tinn. The ferry was sunk with hidden explosives on February 20, 1944, killing 4 Germans and 14 Norwegian civilians.
Соғыстан кейінгі өмір
Осы шабуылдарға қатысқаны үшін Кнут Хаукелид Норвегияның әскери ерлігі үшін ең жоғары наградасы – семсері бар Соғыс кресі орденімен марапатталды. Ол 1944 және 1947 жылдары осы орденді екі рет алды: екі семсері бар Соғыс кресі. Сонымен қатар, Хаукелидті британдықтар Ұлыбританияның Еңбек орденімен, кейіннен Әскери крест орденімен марапаттады. Хаукелид 1948 жылы Норвегия әскери академиясын бітірді. Ол Телемарк пехоталық полкінде майор болып қызмет етті, кейіннен Үлкен Ослоның Ұлттық гвардиясының басшысы болып тағайындалды. 1959 жылы Хаукелид армия жаяу әскерінің подполковнигі болды және 1966 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін Үлкен Осло Ұлттық гвардиясының полковнигі және округтік қолбасшысы болды. 1974 жылы подполковник болып зейнетке шықты. 1984 жылдың көктемінде Веморк зауытындағы ауыр суға жасалған саботаж акциясының 40 жылдығына орай, акцияға қатысқан "Компани Линге" тобының аман қалғандары Ослодағы АҚШ елшісі Марк Эванс Остадтың резиденциясында өткен қабылдауда құрметке бөленді. 1985 жылдың 18 қазанында Кнут Хаукелид Солтүстік Дакота штатының Минот қаласында өткен екінші жылдық Скандинавиялық-Америкалық Даңқ залы банкетінде құрметке бөленді. Кнут Хаукелид 1994 жылдың 8 наурызында Ослодағы Det Norsk Diakonhjemmet-те 83 жасында қайтыс болды. Ол Vår Frelsers зиратында жерленген.
For his participation in these raids, Knut Haukelid received multiple awards including Norway's highest decoration for military gallantry, the War Cross with sword. He was awarded this decoration twice, in 1944 and 1947: the War Cross with two swords. In addition, Haukelid was decorated by the British with the Distinguished Service Order and later with the Military Cross. Haukelid graduated from the Norwegian Military Academy in 1948. He served as major in the Telemark Infantry Regiment, and was later appointed head of the Home guard of Greater Oslo. Haukelid became a lieutenant colonel in the Army Infantry in 1959 and served as colonel and district commander of Greater Oslo Homeguard from 1966 until his retirement. He retired as a lieutenant colonel in 1974. In the spring of 1984, on the 40th anniversary of the sabotage action against the heavy water plant at Vemork, the survivors of the Kompani Linge group who participated in the action were honored at a reception at the residence Mark Evans Austad, American Ambassador in Oslo. On October 18, 1985, Knut Haukelid was honored at the Second Annual Scandinavian American Hall of Fame Banquet in Minot, North Dakota. Knut Haukelid died at the age of 83 on March 8, 1994 at Det Norsk Diakonhjemmet in Oslo. He was buried at Vår Frelsers gravlund.
Мәдени сілтемелер
Кнут Хаукелид 1947 жылы Det demrer en dag атты автобиографиясын жазды (Кампен ом тунгтваннет деген атпен 1953 жылы қайта жаңартылған басылым). Кнут Хаукелидтің "Атомға қарсы шаңғы" (1953) атты еңбегінде нацистердің ауыр сумен жабдықталуын саботаждаудың сәтті болуы туралы айтылған. Томас Галлахердің "Норвегияға шабуыл: нацистік ядролық бағдарламаны саботаждау" кітабы Норвегияға жасалған шабуылдар мен Хаукелидтің қатысуы туралы мәліметтер береді. Веморк зауытына қарсы саботаж әрекеті 1948 жылғы классикалық норвегиялық "Кампен ом тунгтваннет" фильмінде бейнеленген. Хаукелид өзінің және саботаж тобының көп бөлігінің рөлін ойнады. Фильм халықаралық аренада "Салаңдау операциясы: ауыр су үшін күрес" деген атпен таралды. "Телемарк батырлары" (1965) саботаж туралы көбінесе қияли әңгіме болып табылады, онда Кнут Штрауд рөлін Ричард Харрис ойнады. 2015 жылы Норвегия телерадиокорпорациясы түсірген "Ауыр су соғысы" атты телесериалында норвегиялық театр және кино актері Франк Кёссос Хаукелидтің ауыр су операцияларындағы рөлін сомдады.
Knut Haukelid wrote his autobiography, Det demrer en dag in 1947 (revised edition 1953 under the name Kampen om tungtvannet). Knut Haukelid's Skis Against the Atom (1953) told of the successful sabotaging of the Nazis' supply of heavy water. Thomas Gallagher's Assault in Norway: Sabotaging the Nazi Nuclear Program provide accounts of the Norway raid and Haukelid's participation. The sabotage action against the Vemork plant was portrayed in the classic Norwegian 1948 film Kampen om tungtvannet. Haukelid played himself, as did most of the sabotage group. The film was released internationally as Operation Swallow: The Battle for Heavy Water. The Heroes of Telemark (1965) was a largely fictional account of the sabotage, starred Richard Harris as Knut Straud. In the 2015 TV mini series The Heavy Water War produced by the Norwegian Broadcasting Corporation, Norwegian theatre and film actor Frank Kjosås portrays Haukelid's role in the heavy water operations.
Қосымша көздер
Хаукелид, Кнут (1989) Атомға қарсы шаңғы: Норвегияның нацистік оккупациясы кезіндегі ерлік пен батыл саботаж туралы қызықты, куәгердің баяны (Солтүстік Америка мұрасы баспасы. Минот, Солтүстік Дакота).
Haukelid, Knut (1989) Skis Against the Atom: The Exciting, First Hand Account of Heroism and Daring Sabotage During the Nazi Occupation of Norway (North American Heritage Press. Minot, North Dakota)