Кіріспе
San Pietro in Ciel d'Oro (итальянша "Алтын аспандағы Әулие Петр") – Италияның Ломбардия аймағындағы Павия қаласындағы католик базиликасы (және бұрынғы кафедралық собор). Оның аты апсиданың төбесін әсемдейтін, шыны мозаикалардың астындағы алтын жапырақтан жасалған мозаикалармен байланысты. Ғимараттың сыртқы жағы кірпіштен салынған, бұрыштары мен терезелері құмтаспен әшекейленген. Шіркеу еденінің жабыны қазіргі Piazza San Pietro in Ciel d'Oro алаңының деңгейінен төмен орналасқан, ол ғимараттың қасбетінің алдында жатыр.
Тарих
604 жылы Павияда Киелі Петр шіркеуі тіркелген; оны 720 және 725 жылдар аралығында Ломбардтардың патшасы Лиутпранд жаңартып, қайта жаңартты (осында жерленген). Қазіргі роман стиліндегі шіркеуді 1132 жылы Папа Иннокентий II киеледі. Шіркеуде 430 жылы өзінің туған епархиясы Гиппо Региус қаласында қайтыс болған Гипполық Августинның сүйектері сақталған. Ол, Вандалдар билігінде болған кезде, сондағы кафедралық соборға жерленген. Беддің «Шынайы шейіттер туралы» еңбегінде айтылғандай, оның денесі католик епископтары тарапынан Сардиниядағы Кальяри қаласына көшірілген. Бедтің айтуынша, кейіннен сол жердегі саррацендерден оның сүйектерін Павия епискобы Петр, Ломбард патшасы Лиутпрандтың туысы сатып алып, шамамен 720 жылы Киелі Петр шіркеуіне орналастырған. 9 ғасырда монастырьда маңызды жазу бюросы (скрипторий) және ирландтық монах Дунгал басқарған мектеп салынды. 825 жылы император Лотарьдің Королелонадағы сарайында шығарылған Олонездік капитуляры бойынша, Милан, Брешия, Бергамо, Лоди, Новара, Верчелли, Тортона, Асти, Акки, Генуя және Комо қалаларынан келген студенттер оқуға баруы керек болды. 10 ғасырдан бастап монастырь көптеген жеңілдіктерге ие болды, соның ішінде тек Папаның билігіне бағыну құқығы да болды. 11 ғасырдан бастап Сан-Пьетро-ин-Чиель-д'Оро монахтары, кем дегенде 974 жылдан бері Сан-Дамиано-аль-Колле маңында жүзімдіктер мен шарап қысылатын орындардың иелері болды, Олтрепо-Павезеде жүзім өсіруді кеңейтіп, По және Тичино өзендерінің арқасында өндірілген шараптарды Павияға жеткізді. Монахтардың тұтынуына жұмсалмай қалған бөлігі саудаға жіберілді. 987 жылы Клунидің Мажолусы монастырьда болды және оның монастырлық әдет-ғұрыптарын реформалады, ал көп ұзамай, 1004 жылы монастырь император Генрих II-ні қабылдады. 1022 жылы базиликада Папа Бенедикт VIII төрағалық еткен маңызды кеңес өтті (онда діни қызметкерлердің бойдақ болуы туралы шешімдер қабылданды). Кеңес барысында (оған император Генрих II де қатысты) Әулие Августинның қасиетті заттарының көрмесі ұйымдастырылды, оның соңында әулиенің қолы, монастырьға жасалған үлкен сыйлықтың арқасында, Кентербери архиепискобы Этельнофқа берілді, ал Августинның сүйектерінің басқа кішкентай бөліктері Монтальчино, Пьяченца, Рагуза, Валенсия және Лиссабон сияқты басқа да дінбасыларға тиді. Монастырьдың маңыздылығын императорлар Хью, Отто I, Отто II, Отто III, Генрих II, Конрад II, Генрих III, Генрих V және Фридрих Барбароссадан алынған императорлық сыйлықтар (IX-XII ғасырлар аралығында) көрсетеді. 1327 жылдың қаңтар айында Папа Иоанн XXII Veneranda Santorum Patrum паптық бұйрығын шығарды, онда ол Августинның қабірінің (Sant'Agostino аркасы) күзетшілері ретіне августиндіктерді тағайындады. 1362 жылы қайта жаңартылған және Августинның өмірінен көріністермен әсем безенілген арканы жасаған Джованни ди Бальдуччоның еңбегімен арка қайта жасалды. 1365 жылы Галеаццо II Висконти өзінің резиденциясын Миландан Павияға, жақын маңдағы Висконтео сарайына көшірді, онда ол өзінің сотын орнатты. Висконти Павияның патшалық өткеніне сілтеме жасағысы келгендіктен, базиликаны династияның жерлеу шіркеуіне айналдыруды шешті. 1361 жылы Галеаццо II шіркеуге сыйлықтар берді және келесі жылдан бастап Августинның мәрмәр аркасын дайындауды қаржылады. Содан бері Ломбард корольдік базиликасында жерлеу құқығы Галеаццо II сотының мәртебелі белгісі болды. Антверпеннің Лионелі шіркеуде жерленді, ал 1367 жылы Константинопольде қайтыс болған Висконти кондотьеросы Лучино Дал Верменин жерлеу рәсімі сол жерде өтті. Галеаццо II өзінің өсиеті бойынша Сан-Пьетро-ин-Чиель-д'Оро қаласында жерленді. Базилика Павиядағы Висконти сотының негізгі жерлеу шіркеуі болды. Сертозаның негізі қаланғанға дейін: 1384 және 15 ғасырдың басында Франческо д'Эсте, Джан Галеаццо мен Катерина Висконтидің үлкен қызы, Виоланте Висконти және кондотьеро Фачино Кане жерленді. Сондай-ақ сол жылдары базиликаға 1378 жылы Джеффри Чосер сияқты Галеаццо II сотына келген дипломаттар мен елшілер келді. 1525 жылы Павия шайқасында қаза тапқан Ландскнехте капитаны Этель Фридрих III, Гогенцоллерн графы және Ричард де ла Поле, ағылшын тәжінің үміткері, базиликада жерленді. 1570 жылдары Трент кеңесінің талаптарына сәйкес базиликаны толтырған көптеген саркофагтар мен жерлеу ескерткіштері алынып тасталды, сонымен қатар литургиялық қызмет кезінде белгілі бір ұят тудырды. Лиутпранд патшаның сүйектерін қоспағанда, 19 ғасырдағы қалпына келтіру жұмыстары кезінде табылған өлім сүйектерінің көпшілігі бас кемеден төмен, криптаның алдындағы соңғы бағананың жанында, еденге енгізілген эпиграф арқылы еске алынды. Алайда Августинның нақты сүйектері енді анықталмады. 1695 жылдың 1 қазанында криптадағы құрбандық үстелінде жұмыс істеген сауатсыз тас шеберлері еден төсемесін алып тастап, мәрмәр жәшік тапты. Оның ішінде басқа жәшіктер болды; үшінші жәшікте ағаш сынықтары, көптеген сүйектер мен сүйек сынықтары және шыны құтылар болды. Кейбір жұмысшылар кейіннен жәшіктің үстінде көміртебізбен «Августин» деп жазылғанды көргендерін айтты. Сүйектердің түпнұсқалығын растауды қиындатқан фактор Сан-Пьетро-ин-Чиель-д'Оро екі августиндік діни ордендерінің ащы бәсекелестігіне бөлінгендігі болды. Сүйектердің түпнұсқалығына қатысты даулар жарияламаларға, памфлеттерге және кітаптарға әкелді. 1728 жылы Папа Бенедикт XIII-нің Павиядағы араласуы Сан-Пьетро-ин-Чиель-д'Оро шіркеуінде табылған Августинның сүйектерінің түпнұсқалығын бекітуіне әкелді. (Стоун, Гарольд Сэмюэл (2002). "St. Augustine's Bones: A Microhistory." 90–93 беттер)
Августиндіктер 1785 жылы Павиядан қуылды, Августинның аркасы мен қасиетті заттары 1799 жылы Павия соборында сақталды. Бұрынғы собор Павияда құлдырап кетті; ол Наполеон оккупациясы кезінде әскери қойма болды. 1870 жылдарға дейін ол қалпына келтірілмеді, кейіннен кардинал Рибольди болған Агостино Гаэтано Рибольдиның шақыруымен, 1896 жылы Августинның қасиетті заттары мен аркасы қайта орнатылып, шіркеу қайта киеленді.
Сәулет
1132 жылы аяқталған романдық қайта құрудың астында жасырылған ломбард шіркеуінің қалдықтары өте сирек. Сан-Пьетро-ин-Чиель-д'Оро сол кездегі көптеген Павия шіркеулері сияқты: кірпіштен салынған, үш кемелі, трансепті, апсидасы және криптасы бар ғимарат. Фасадты ішкі кемелерге сәйкес келетін үш аймаққа бөлетін екі тіреу белгілейді; оң жақтағы тіреуде көбінесе шатырға қадам салуға мүмкіндік беретін ішкі баспалдақ орналасқан. Оның үстінде соқыр лоджия мен өрілген аркалар мотиві орналасқан. Тас (құмтас) портал мен терезелер сияқты ең маңызды бөліктерге ғана қолданылады. Құмтастан және мәрмәрден жасалған порталда, тимпанның ішінде, ортада Сан-Микеле бейнесі, екі жағында екі дұға оқыған адамның бейнесі бейнеленген. Бұл мүсіндер бұрынғы базиликадан алынған болуы мүмкін, себебі олар 1050-1090 жылдармен даталанған. Тіреулердің бойынан шіркеуге кіреберістің алдында орналасқан ежелгі нартекс немесе, мүмкін, квадрипортик іздері табылады. Ішкі кеңістік бес аралықтан тұрады, орталық кемеде тіктөртбұрышты, ал бүйірлік дәліздерде шаршы пішіндес. Сан-Микеле-Маджоре базиликасымен салыстырғанда, орталық кеменің әртүрлі пропорцияларын – кеңірек, ұзынырақ және аз сүйір, бағаналардың қатаң тізбегін, басқа шіркеудегідей алмастырылмаған, бірдей қимадағы және матронеялардың жоқтығын бірден байқауға болады. Екінші аралықтан бесінші аралыққа дейін қабырғалы күмбезбен жабылған; алғашқы, биік, ішкі атриум (эндонартекс) немесе тіпті жалған трансепт ретінде қызмет етеді, цилиндрлі күмбезбен жабылған. Бұл фасадты қолдау ретінде де статикалық функцияларды орындайды. Оң жақ дәліздің соңғы бағанасының түбінде король Лиутпрандтың қабірі орналасқан. 2018 жылы сүйектерге биоархеологиялық және генетикалық зерттеу жүргізілді. Талдаулар көрсеткендей, сүйектер үш жоғары топқа жататын адамға тиесілі, олардың денесі мықты және қалған халықтан гөрі көбірек белок, негізінен ет пен балық жеген, Солтүстік Италияда табылған ломбард дәуіріндегі некропольдерден алынған сүйектермен салыстыру арқылы дәлелденді. Осы үш адамның екеуі (орта жастағы және жас адам) 6 ғасырға жатады, ал үшінші адам, шамамен 40-50 жасында қайтыс болған, Лиутпрандтың замандасы болды: демек, үшінші адамның сүйектері ломбард короліне тиесілі болуы мүмкін. Пресвитерийде, хордың алдында, Джованни ди Балдуччо жасаған, 14 ғасырдың мәрмәр шедеврі – Сант-Агостиноның сандығы орналасқан. Бұл готикалық жұмыс үш деңгейге бөлінген: төменгі деңгейде әулиенің қалдықтары сақталған сандық; ортаңғы деңгейде ұйықтап жатқан Сант-Августин мүсіні бар ашық деңгей және жоғарғы деңгейде кішкентай бағаналарға тіреліп, үшбұрышты күмбездермен тәжделген соңғы деңгей орналасқан. Бүкіл жұмыс періштелер, әулиелер және епископтарды бейнелейтін 150-ден астам мүсіндермен және әулиенің өмірін бейнелейтін плиткалармен әсемделген. Сандықтың ішінде ломбард дәуіріндегі зергерлік өнердің туындысы – Сант-Агостиноның реликті сандығы орналасқан. Күмістен жасалған сандық 725 жыл шамасында король Лиутпрандпен монастырға сыйға тартылған. Крипта, бір кемелі және екі дәлізі бар, алтарьдың астында орналасқан және Боэцийдің қабірін қамтиды.