Кіріспе

Теодор Лидз (1 сәуір 1910 – 16 ақпан 2001) – американдық психиатр, шизофренияның себептері және шизофрениямен ауыратын науқастармен психотерапия туралы мақалалары мен кітаптарымен ең жақсы танылған. Психикалық аурулардың қоршаған ортаның әсерінен туындауына қатысты зерттеулерді қолдаған Лидз, биологиялық психиатрияға артық назар беріліп жатыр дегенді сынға алған белгілі ғалым болды. Лидз Йель университетінде психиатрия профессоры болды. Өмірі бойында шизофренияның адамдар арасындағы себептерін зерттеумен көп айналысты.

Өмірбаян

Нью-Йорк қаласында туып, Лонг-Айлендте өскен, Манхэттендегі түйме және жаңалықтар фирмасының президенті Израэль Исадор Лидздің және Эстер Шедлинскидің ұлы. Лидз Колумбия колледжінде және Колумбия университетінің медицина және хирургия колледжінде оқыған. Йель Нью-Хейвен ауруханасында екі жыл медициналық стажировкадан кейін ол Лондонның Куинс-сквердегі Ұлттық ауруханада неврология бойынша ассистент болды. Джонс Хопкинс университетінде психиатрия мамандығы бойынша резидентураны аяқтаған. Ол жерде Адольф Майермен бірге оқыған кезде Лидз психоз бен невроздық бұзылыстардың себептері ретінде жеке тарих пен тәжірибені зерттеуді үйренді. Резидентура кезінде 1934 жылы нацистік режимнен қашқан және 1937 жылы Джонс Хопкинске келген неміс туған психиатр Рут Мария Вильманнспен танысты. Олар 1939 жылы үйленді және 1995 жылы қайтыс болғанға дейін психиатрияға деген ортақ қызығушылықтарымен және өнерге деген сүйіспеншіліктерін бөлісті. 1942 жылдың қаңтарында Лидз армияға шақырылып, Жаңа Зеландия, Фиджи және Бирмада қызмет етті. Фиджиде аурухананың жалғыз психиатры ретінде Гуадалканалдан келген бірнеше жүз психиатриялық жарақат алғандарды жеке күтіміне алды. 1946 жылы Джонс Хопкинске оралғаннан кейін ол Медицина факультетінің психиатриялық бөлімінің бастығы болды және психосоматикалық жағдайларды зерттеуді бастады. Сонымен қатар, ол Рут Лидзбен бірге Вашингтон-Балтимор институтында психоаналитикалық оқытуды жалғастырды, онда олар Гарри Стак Салливанмен және Фрида Фромм Райхманмен бірге оқыды. Рут Лидзбен бірге шизофрениямен ауруханаға түскен науқастардың ата-аналары арасындағы психиатриялық қиындықтарды зерттеді. Нәтижесінде шыққан мақалада ата-аналар арасында шизофренияның өзі болмаса да, психикалық бұзылудың жоғары деңгейі тіркелді (төменде сілтеме келтірілген). Бұл еңбек Лидздің кейінгі зерттеулеріне бастама болды. 1951 жылы Лидз Йельге психиатрия кафедрасының профессоры және клиникалық қызметтер бөлімінің меңгерушісі болып ауысты, сондай-ақ Психиатрия факультетін құру үшін келді. Стивен Флек және басқа да әріптестерімен бірге ол шизофрениямен ауыратын 17 науқас пен олардың отбасыларын шизофрениямен ауырмайтын 17 ауруханадағы науқастармен және олардың отбасыларымен салыстыратын ұзақ мерзімді зерттеуді бастады. 1950 жылдардың аяғында зерттеу тобы жас ересектерде шизофренияның пайда болуымен байланысты ата-аналар арасындағы қарым-қатынастар туралы көптеген мақалалардың алғашқысын жариялады (төменде сілтеме келтірілген). Лидздің психиатриядағы көзқарасы қалыпты даму мен психопатология арасындағы байланысты атап көрсетті. Науқастарын жақсырақ түсіну үшін ол жеке тұлғаның дамуына және өмірлік тарихына әсер ететін отбасылық, қоғамдық және мәдени факторларға назар аударды. Оның ойынша, психикалық аурулар қиын отбасыларда болған ерте тәжірибеден туындайды. Лидз шизофренияны ауру немесе сырқат деп санамады. Ол оны ауру ұйымға реакция ретінде туындаған жеке тұлғаның бұзылуы деп қарастырды. Шизофренияның себептері туралы психиатриялық зерттеулер генетикалық мұрагерлік үлгілері мен нейротрансмиттерлердің функцияларына бет бұрған кезде Лидз отбасылық тәсілдер емдеуге көбірек көмектесетінін және шизофренияны емделмейтін, өмір бойына созылатын жағдай ретінде жіктеумен күресті. Ол көптеген суретшілердің, діни көшбасшылардың және тіпті шизофрениямен өмірінің бір кезеңінде ауырған ғалымдардың шығармашылығын зерттеді. Ол қазіргі заманғы дәрі-дәрмектер шизофренияның кейбір белгілерін жеңілдететінін мойындағанмен, өзі де, басқалар да психотерапия арқылы қол жеткізген табыстарға тоқталды. Ол шизофрениямен ауыратын науқастарға ұзақ мерзімді психотерапияны ұсынбауды сатқындық деп қарастырды. Бір сұхбатта Лидз шизофрениялық реакциялардың төменгі әлеуметтік-экономикалық сыныптарда жиі кездесетіндігі туралы екі гипотезаны түсіндірді. Бір гипотеза бойынша шизофренияның пайда болуы үй-бүленің бұзылуына ұқсас немесе отбасылық өмірдің бұзылуына ұқсас, бұл көптеген түрлі формаларды алады. Екінші гипотеза бойынша, оның себебі белгісіз, бұл - білімді отбасыларда ойлау қабілеті, онда осы отбасылардың балалары шизофрениялық реакцияларға бейім болуы мүмкін. "Шизофрения және отбасы" (1965) атты кітабында Лидз, Флек және Элис Корнелисон шизофрениямен ауыратын науқастар мен олардың отбасыларының клиникалық зерттеулерінің ең егжей-тегжейлі зерттеуін жинақтады. 1970 жылы Фиджиге, Гуадалканал мен Жаңа Гвинеядағы шайқас алаңдарына сапар шеккен Лидз түбегейлі түрлі мәдени ортадан келген науқастарды зерттеді және жергілікті жәдігерлерді жинады. Одан кейін қара магияға сеніммен байланысты паранойяның маңыздылығы және Жаңа Гвинея мәдениетінің аясында жеке тұлғаның дамуы туралы жарияланымдар жарық көрді. Кейіннен Лидздер Жаңа Гвинея жәдігерлерінің жинағын Йельдегі Табиғат тарихы мұражайына сыйға берді. 1978 жылы формалды түрде зейнетке шыққанмен, Лидз науқастарды емдеуді, дәріс оқуды және 1990 жылдардың ортасына дейін жарияланымдар жасауды жалғастырды. Өмірінің соңғы жылдарында ол қазіргі психиатриядағы биологиялық зерттеулер мен оқытудың "бұрыс ағашқа шығып бара жатқанына" өкініш білдірді. Оның оқулығы "Тұлға" медицина, медбикелік және әлеуметтік жұмыс мектептерінде, сондай-ақ психология бакалавриатында кеңінен қолданылды. Теодор Лидз 2001 жылы 90 жасында Коннектикут штатының Хэмден қаласындағы үйінде қайтыс болды.