Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың тарихындағы жапондық жаулау: 1941–1942 жылдары Филиппиннің жаулануы

Екінші Филиппин Республикасының соңы
Филиппин Ұлттық Достастығының қайта орнатылуы
| мәртебесі =
| жауынгер1 = Филиппин Ұлттық Достастығы
Қолдауы:
| жауынгер2 = Жапония Империясы
Филиппин Республикасы
| қолбасшы1 = 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 АҚШ Дуглас Макартур 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Филиппин Ұлттық Достастығы Серджио Осмена Честер У. Нимиц Уолтер Крюгер Уильям Холси Томас К. Кинкайд Джордж К. Кенни Джон Коллинз
| қолбасшы2 = 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Жапония Империясы Томоюки Ямашита 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Екінші Филиппин Республикасы Жозе П. Лаурель Акира Муто Сосаку Судзуки Шизуо Йокояма Соэму Тоёда Такэо Курита Дзисабуро Озава Сандзи Ивабути
| күштер1 = 6-шы армия

8-ші армия
5-ші әуе күштері
201-ші эскадрилья
3-ші флот 7-ші флот 74-ші тапсырма тобы
| күштер2 = 14-ші аймақтық армия

Біріктірілген флот
2-ші флот
3-ші флот
5-ші флот
Әскери-әуе күштері
1-ші Әскери-теңіз әуе флоты
2-ші Әскери-теңіз әуе флоты
| күші1 = 1,250,000 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Филиппин Ұлттық Достастығы 30,000+ партизан 208
| күші2 = 529,802 ~6,000 ополченец
| қазалар1 = Барлығы: 220,000+ америкалық

Құрамы:
20,712 жауынгерлік қаза
50,954 тірі жаралы
52+ тірі тұтқын (Армия)
200+ есепсіз жоғалған (Армия)
140,000+ жауынгерлік емес қазалар

Материалдық шығын:
33+ батқан кеме
95+ зақымдалған кеме
485+ ұшақ

Филиппин
Белгісіз

Мексикалық
~10 (5 жауынгер емес)
| қазалар2 = Барлығы: 430,000 жапондық

Құрамы:
420,000 қаза және жоғалған
10,000 Лейте шығанағындағы қазалар. Материалдық шығын:

93+ батқан кеме 1,300 ұшақ

Мариана кампаниясындағы (1944 жылдың маусым және шілде айларында Сайпан, Гуам және Тиниан аралдарында) жеңістерімен американдық күштер Жапонияның өзіне жақындады. Мариана аралдарынан АҚШ Әскери-әуе күштерінің (USAAF) өте ұзақ қашықтықтағы B-29 Superfortress ауыр бомбалаушылары жапондық үй аралдарын жақсы жабдықталған әуе базаларынан бомбалай алады – тауарлық кемелер мен танкерлер арқылы жабдықтауға тікелей қол жеткізетін базалар. (Бұрынғы B-29 Жапонияға қарсы бомбалау науқаны Британдық Үндістан мен Британдық Бирма арқылы өте ұзақ және қиын жабдықтау желісінің соңынан басталған еді – бұл өте жеткіліксіз болып шықты. Барлық B-29 ұшақтары 1944 жылдың күзінде Мариана аралдарына көшірілді.) Жапония соғыста жеңіліп бара жатқаны анық болса да, Жапон үкіметі, Жапон императорлық армиясы мен флоты капитуляциялауға, құлауға немесе бас июге ниет білдірмеді. 1898 жылдан бері Филиппин халқы мен Америка Құрама Штаттары арасында тығыз қарым-қатынас болды, Филиппин 1935 жылы Филиппин Ұлттық Достастығына айналды және 1946 жылдың ортасында тәуелсіздікке уәде берді. Сонымен қатар, адмирал Уильям Ф. Хэлсидің басшылығымен американдық жылдам тасымалдаушы жұмыс тобының Филиппиндегі жапондық әуеайлақтары мен басқа да базаларға қарсы әуе шабуылының кең ауқымды сериясы жапондық қарсылыққа аз ұшырады, мысалы жапон армиясының ұшақтарымен қарсылық білдірді. Адмирал Халсидің ұсынысы бойынша Канадада жиналған Біріктірілген штаб басшылары Филиппиндегі алғашқы қону күнін алға жылжыту туралы шешімді ғана емес, сонымен қатар оны оңтүстік Минданао аралынан солтүстікке, Филиппиндегі Лейте аралына көшіру туралы шешімді мақұлдады. 1944 жылдың 20 қазанында Лейте аралына қонудың жаңа күні Минданао аралына қонудың бұрынғы мақсатынан екі ай бұрын белгіленді. Филиппиндіктер шабуылға дайын болды. 1942 жылдың наурыз айында генерал Макартур Филиппиннен эвакуацияланғаннан кейін, оның барлық аралдары жапондықтарға тиді. Жапондықтардың басып алуы қатал болды, қатыгездіктермен және көптеген филиппиндіктер құлдық жұмысына мәжбүр болды. 1942 жылдың ортасынан 1944 жылдың ортасына дейін Макартур мен Нимиц АҚШ Әскери-теңіз күштерінің су асты кемелері мен бірнеше парашютпен құлату арқылы филиппин партизандарын қамтамасыз етіп, жігерлендірді, соның арқасында партизандар жапон армиясын қинап, ауылдық орман мен таулы аймақтарды – архипелагтың жартысына жуығын иеленді. Филиппиндіктердің көбі Америка Құрама Штаттарына адал болып қала беріп, жапондықтардан босату оларға бостандық пен уәде етілген тәуелсіздік әкеледі деп үміттенді және сенді. Австралия үкіметі генерал Макартурға Филиппинді азат ету үшін Австралия армиясының бірінші корпусын пайдалануға ұсыныс жасады. Макартур әрқайсысы әртүрлі АҚШ армиясына қосылған екі австралиялық жаяу әскер дивизиясын қолдануды ұсынды, бірақ бұл идея АҚШ армиясының құрамына кіруден гөрі Филиппиннің белгілі бір аймағында айтарлықтай операциялық бақылауға ие болғысы келген Австралия кабинетіне ұнамады. Австралиялық министрлер кабинеті мен Макартур арасында келісімге қол жеткізілген жоқ, ол мұны осылай қалаған болуы мүмкін. Алайда, Австралияның Корольдік әуе күштері мен Австралияның Корольдік әскери-теңіз күштері, мысалы ауыр крейсері, қатысқан. Австралияның жер асты әскерлерін қабылдамаудан басқа, Макартур Филиппин кампаниясының 10 айында АҚШ-тың теңіз жауынгерлерін негізгі жер асты жауынгерлік операцияларға пайдаланудан бас тартты. Бұл науқанда АҚШ теңіз жауынгерлерінің жалғыз үлесі - бұл АҚШ армиясының сарбаздарына әуеден қорғаныш беруге көмектескен және АҚШ армиясының әуе күштері ұшақтарына және бригада генерал Томас Э. Бурк басқаратын V Amphibious Corps (VAC) Артиллериясы атты бір шағын USMC артиллерия бөлімшесіне көмектескен USMC ұшақтары мен авиаторлары. Бұл 1500 әскери артиллерияшы Филиппинде Лейте шайқасында 21 қазаннан 13 желтоқсанға дейін ғана шайқасты. Бұл шағын артиллерия корпусы 1944-45 жылдары Филиппинде қызмет еткен жалғыз АҚШ әскери-теңіз күштері жер бетіндегі жауынгерлік бөлім болды. Америка филиппинді қайта жаулап алған кезде партизандар ашық түрде жапондық күштерге шабуылдай бастады, алға жылжыған тұрақты әскерлердің алдында барлау жұмыстарын жүргізді және алға жылжыған американдық дивизиялармен бірге шайқаста өз орнын алды.

Лейте

1944 жылдың 20 қазанында АҚШ-тың алтыншы армиясы, теңіз және әуе шабуылының қолдауымен, Минданаоның солтүстік-шығысынан, Висая аралдары тобындағы Лейте аралының қолайлы шығыс жағалауына десант түсірді. Жапондықтар теңіз және әуе күштерінің күшін дұрыс бағаламады және десантты жоюға тырысты. Бұл 23-26 қазан аралығында болған Лейте шығанағы шайқасы деп аталатын шайқастардың кең ауқымды тізбегіне әкелді. АҚШ теңіз күштері, оның жылдам авианосецтер тобы, су үсті флоты және су асты кемелерінің шешуші жеңісі Императорлық жапон теңіз күштерінің (IJN) қалған бөлігін тиімді түрде жойды, ол бұған дейін барлық жедел авианосец күштерін жоғалтқан болатын. IJN төрт авианосецті (тек алдау үшін ғана қолданылған, әуе эскадрильясы таусылған кемелер), көптеген линкорлар мен ауыр крейсерлер, сондай-ақ көптеген жеңіл крейсерлер мен эсминецтерді жоғалтты. IJN енді ірі шайқасқа қатыса алмады. АҚШ-тың алтыншы армиясы шығыстан ілгерілеуді жалғастырды, ал жапондықтар аралдың батыс жағындағы Ормок шығанағы аймағына күш-қуат жіберді. Алтыншы армия үздіксіз нығайтылып тұрғанда, АҚШ-тың бесінші әуе күштері мен АҚШ-тың үшінші флотының 38-ші жедел тобы жапондықтардың әуе шабуылдарына және жаңа күштер мен жабдықтың түсірілуіне қарсы әрекеттерді тоқтатуға және 1944 жылдың 11 қарашасынан 21 желтоқсанына дейін болған Ормок шығанағы шайқасында армияның құрлық әскерлеріне үлкен көмек көрсетуге мүкіндік алды. Филиппин партизандары қоғамдық тәртіпті сақтау және жолдарды және магистральдарды кептелістен таза ұстау бойынша құнды қызмет атқарды. Американдық плацдармдар құрылғаннан кейін, Лейте партизандық топтары барлау, ақпарат жинау және жауынгерлік операцияларға көмектесу үшін тікелей алтыншы армия корпусына және дивизияларына қосылды. АҚШ-тың алтыншы армиясының Таклобан және Дулаг жағалауларына десант түсірген кезде полковник Руперто Канглионның бөлімшелері әрекетке кірісті. Олар жапондықтардың мақсатты аймаққа қарай жылжуын тоқтату үшін маңызды көпірлерді жарды; жау патрульдерін мазалады; және жабдықтау мен оқ-дәрі қоймаларын саботаж жасады. Партизандық бекеттерден Канглион штабына жіберілген жау әскерлерінің қозғалысы және орналасуы туралы ақпарат дереу алтыншы армияға жіберілді. Көптеген нөсер жаңбырлар мен қиын жерлер арқылы Лейте аралында және оның солтүстігіндегі Самар аралына қарай ілгерілеу жалғасты. 1944 жылдың 7 желтоқсанында АҚШ армиясының бөлімшелері Ормок шығанағына тағы бір десант түсірді және ірі құрлық және әуе шайқасынан кейін десанттық күш жапондықтардың Лейтедегі әскерлерін нығайту және жабдықтау мүмкіндігін тоқтатты. Лейтеде айлар бойы қатал шайқастар жалғасқанмен, АҚШ армиясы үнемі бақылауда болды.

Миндаро

АҚШ-тың 6-шы армиясының екінші маңызды нысанасы Миндаро аралы болды. Бұл үлкен арал Лусон мен Манила шығанағынан оңтүстікке қарай орналасқан. Макартурдың оны басып алудағы басты мақсаты – Лусон аралының үстінде билік ете алатын истребительдер үшін әуежайлар салу еді. Лусон – маңызды теңіз порты мен Манила астанасы бар арал. Жетінші флоттың Лейтеден Миндароға бағытталған үлкен шабуылдық конвойы камикадзелердің күшті шабуылына ұшырады, бірақ олар американдықтардың Миндароға шабуылдауын тоқтата алмады. Миндароны жапон армиясы жеңіл басып алған, ал оның көп бөлігін филиппин партизандары бақылап ұстады, сондықтан Миндаро тез басып алынды. АҚШ армиясының инженерлері Сан-Хоседе ірі әуе базасын салуға дереу кірісті. Лусонға жақын орналасқаннан басқа, Миндароның тағы бір артықшылығы бар: жылдың көбісінде жақсы ұшу ауа-райы болады, себебі бұл Филиппиннің салыстырмалы түрде құрғақ бөлігі. Бұл Лейтеден өзгеше, онда жыл бойы нөсер жаңбырлар жауады, бұл нашар ауа-райына ғана емес, сонымен қатар әуежайлар салуды қиындатады және лайлы жағдай тудырады. Миндаро сонымен қатар тағы бір үлкен жетістікке қол жеткізді: Тынық мұхитындағы соғыста USAAF эскадрильяларының жылдам және ұзақ қашықтыққа ұша алатын P-51B Mustang истребительдерін алғаш рет пайдалануы. Миндаро 6-шы армия мен USAAF үшін маңызды жеңіс болды және Макартурдың 6-шы армиясының келесі әрекеті үшін маңызды базаны қамтамасыз етті: Лусонға шабуыл жасау, әсіресе оның батыс жағалауындағы Лингаен шығанағына.

Лусон аралы

1944 жылдың 15 желтоқсанында, минималды қарсылыққа тап болып, Лингяен шығанағындағы жоспарланған операциялар үшін маңызды орын болған Миндоро аралының оңтүстік жағалауына десанттар жасалды, бұл Лусонға жоспарланған ірі десанттарды қолдау мақсатында болды. 1945 жылдың 9 қаңтарында, Лусонның батыс жағалауындағы Лингяен шығанағының оңтүстік жағалауына генерал Крюгердің 6-шы армиясының алғашқы бөлімшелері түсірілді. Бірнеше күн ішінде 175 000-нан астам адам 32 шақырымдық десант жағалауы арқылы өтті. Ауадан күшті қолдаумен армия бөлімдері Маниладан солтүстік-батысқа қарай 64 шақырым жердегі Кларк әскери базасын қаңтардың соңғы аптасында басып алды. Содан кейін екі ірі десант жасалды, біреуі Батан түбегін кесіп тастау үшін, екіншісі Маниладан оңтүстікке парашютпен түсірілді. Қалаға қамал жабылды. 1945 жылдың 3 ақпанында АҚШ-тың 1-ші кавалерия дивизиясының бөлімдері Маниланың солтүстік шетіне еніп, 8-ші кавалерия полкі (жаяу әскер ретінде ұйымдастырылған) солтүстік қала маңынан және қаланың ішіне өтті. Манилаға шабуыл солтүстік және оңтүстіктен жалғасты, ал Батан түбегі тез арада бақылауға алынды. 16 ақпанда десантшылар мен теңіз бөлімдері бірдей Corregidor аралына шабуыл жасады. Бұл бекіністі басып алу қажет болды, өйткені ондағы әскерлер Манила шығанағына кіруді бөгеуі мүмкін еді. Америкалықтар Жапонияға күтілетін шабуылды қолдау үшін Манила шығанағында ірі теңіз портын құруға мұқтаж болды, ол 1945 жылдың 1 қарашасында басталуы жоспарланған. Corregidorдағы қарсылық 27 ақпанда тоқтатылды, ал 1945 жылдың 15 тамызында Жапон империясының барлық қарсылығы аяқталды, бұл Жапон аралдарына шабуыл қажеттігін жойды. Бастапқы оптимизмге қарамастан, Манила шайқасы қатал болды. 3 наурызға дейін қаладан барлық жапондық әскерлерді тазалауға уақыт кетті, жапон теңіз жаяу әскерлері табандылықпен күресті және жапон армиясының істегені сияқты, берілуге немесе эвакуациялауға бас тартты. Fort Drum, Манила шығанағындағы Corregidor маңындағы бекінілген арал, 13 сәуірге дейін қарсылық көрсетті, содан кейін әскер тобы жағаға шығып, фортқа 3000 галлон дизель отынын құйып, жарылғыш зарядтарды орнатты. Fort Drumдағы жапондық сарбаздардың ешқайсысы жарылыс пен өрттен аман қалған жоқ. Манила шайқасы аяқталып бара жатқанда, жаңадан азат етілген қаланың алдындағы тағы бір мәселе – сумен қамтамасыз ету болды. Генерал Шидзуо Йокояма басқаратын Шимбу тобы Маниланың шығысындағы Sierra Madre тауларында өздерінің позицияларын нығайтып, Ipo бөгетін, Wawa бөгетін және оның айналасындағы аумақтарды бақылады. Нәтижесінде, үздіксіз шайқас болды, бұл 1945 жылдың 28 ақпанынан 30 мамырына дейін Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы ең ұзақ үздіксіз жауынгерлік қимыл болды. Wawa бөгетінің шайқасы мен Ipo бөгетінің шайқасы кезінде Шимбу тобына қарсы 6-шы армияның XIV корпусы күш біріктірді, кейіннен XI корпус оны алмастырды. Шайқас 3 айға созылды, бірақ америкалық күштер филиппиндік партизандардың қолдауымен, Маркос "Маркинг" Агустин басшылығымен Шимбу тобын жеңіске жеткізіп, генерал Йокояманы күштерін шығысқа қарай шегінуге мәжбүр етті. Барлығы он АҚШ дивизиясы мен бес тәуелсіз полк Лусон шайқасына қатысты, бұл Тынық мұхитындағы ең ірі американдық операция болды, онда Құрама Штаттар Солтүстік Африка, Италия немесе Оңтүстік Францияда қолданғаннан да көп әскер жұмылдырылды.

Үгіт-насихат науқанын аяқтау

28 ақпанда АҚШ-тың Сегізінші армиясы Пуэрто-Принсесаға қонды, соның нәтижесінде Борнео мен Миндоро аралы арасында орналасқан Филиппиннің бесінші ең ірі және батыс аралы – Палаванға шабуыл жасалды. Жапондықтар Палаванды тікелей қорғауға көп күш жұмсаған жоқ, бірақ жапондықтардың қарсылық көрсеткен топтарын тазалау сәуірдің соңына дейін жалғасты. Жапондықтар әдеттегі тактикасын қолданды – таулар мен ормандарға шегініп, шағын топтарға бөлініп тарады. Филиппиннің барлық аймақтарында АҚШ әскерлеріне филиппиндік партизандар көмектесіп, жаудан қалғандарды іздеп тауып жойды. Соңғысы Хиру Онода 1974 жылға дейін Минданародағы Лубанг аралының тауларында берілмеді. Одан кейін АҚШ-тың Сегізінші армиясы Филиппиннің ең соңғы ірі аралдарының бірі – Минданаоға (17 сәуір) алғашқы қонуын жасады. Минданаодан кейін Панай, Себу, Негрос және Сулу архипелагының бірнеше аралдарына шабуыл жасалып, олар басып алынды. Бұл аралдар АҚШ-тың Бесінші және Он үшінші әуе күштеріне Филиппин мен Оңтүстік Қытай теңізіндегі нысаналарға шабуыл жасау үшін база ретінде қызмет етті. Минданаоға қосымша қонулардан кейін АҚШ-тың Сегізінші армиясы қарсылықтың табандылығына қарамастан, тұрақты түрде алға жылжуын жалғастырды. Маусымның соңында жаудың қалталары Минданао мен Лусонның оқшауланған аймақтарына қысылды, онда 1945 жылдың 15 тамызында жапондықтардың капитуляциясына дейін шайқас жалғасты. Алайда, жапон армиясының бір бөлігі Токиомен радиобайланысқа шыға алмады, сондықтан олардың кейбіреулерін Жапонияның капитуляцияға берілгенін және олардың ұсталып қалуын сендіру қиын болды. Тынық мұхитының көптеген аралдарындағыдай, Жапонияның жоғары лауазымды шенеуніктері, соның ішінде Императорлық отбасының мүшелері, әскерлерді императордың бұйрығымен капитуляциялауға көндіру үшін жеке келді.

Салдары

Жапонияның капитуляциясынан кейін Филиппинде американдық билікте шамамен 45 мың жапондық соғыс тұтқыны болды. Бұл тұтқындар ел бойынша бірнеше лагерьде ұсталды және соғыс жәбірлерін өтеу жұмыстарына жұмыс күші ретінде пайдаланылды. Генерал МакАртур Филиппин соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясын құрды, ал президент Серхио Осменья Ұлттық соғыс қылмыстары жөніндегі кеңсесін құрды. Екі кеңсе де Токиодағы соғыс қылмыстарына қатысты сот процесіне, содан кейін Филиппиндегі соғыс қылмыстарына қатысты сотқа қолдау көрсетті.