Кіріспе
Ежелгі грек астрономиясы – классикалық антикалық дәуірде грек тілінде жазылған астрономия. Грек астрономиясының құрамына ежелгі грек, эллиндік, грек-рим және кейінгі антикалық дәуірлер кіреді. Ежелгі грек астрономиясын үш негізгі кезеңге бөлуге болады: б.з.б. 5 және 4 ғасырларды қамтитын классикалық грек астрономиясы, Рим империясының шамамен б.з.б. 30 жылы құрылуына дейінгі кезеңді қамтитын эллиндік астрономия және грек-рим астрономиясы, ол грек астрономиясы дәстүрін Рим әлемінде жалғастырумен байланысты. Эллинистік дәуірде және одан кейін грек астрономиясы Грекияның географиялық шегінен тысқары кеңірек тарады, себебі грек тілі Ұлы Александр құрған Македония империясының шекарасымен белгіленген эллинистік әлемде ғылымның тіліне айналды. Грек астрономиясының ең белгілі және ықпалды өкілі – Птолемей, оның "Алмагест" еңбегі қазіргі заманға дейін астрономиялық ой-пікірді қалыптастырды. Бүгінгі танымал шоқжұлдыздардың көпшілігі грек астрономиясынан алынған, бірақ латын тіліндегі терминология арқылы. Грек астрономиясына бабылдық астрономиясы, ал аз дәрежеде мысырлық астрономиясы күшті әсер еткен. Кейінгі кезеңдерде ежелгі грек астрономиялық еңбектері басқа тілдерге аударылып, таратылды, ең бастысы араб тіліне, араб мұсылман империяларының астрономдары мен математиктері арқылы.
Ancient Greek astronomy is the astronomy written in the Greek language during classical antiquity. Greek astronomy is understood to include the Ancient Greek, Hellenistic, Greco Roman, and late antique eras. Ancient Greek astronomy can be divided into three primary phases: Classical Greek Astronomy, which encompassed the 5th and 4th centuries BC, and Hellenistic Astronomy, which encompasses the subsequent period until the formation of the Roman Empire ca. 30 BC, and finally Greco Roman astronomy, which refers to the continuation of the tradition of Greek astronomy in the Roman world. During the Hellenistic era and onwards, Greek astronomy expanded beyond the geographic region of Greece as the Greek language had become the language of scholarship throughout the Hellenistic world, in large part delimited by the boundaries of the Macedonian Empire established by Alexander the Great. The most prominent and influential practitioner of Greek astronomy was Ptolemy, whose treatise Almagest shaped astronomical thinking until the modern era. Most of the most prominent constellations known today are taken from Greek astronomy, albeit via the terminology they took on in Latin. Greek astronomy was heavily influenced by Babylonian astronomy and, to a lesser extent, Egyptian astronomy. In later periods, ancient Greek astronomical works were translated and promulgated in other languages, most notably in Arabic by the astronomers and mathematicians within the various Arab Muslim empires of the Middle Ages.
Негізгі мәтіндер
Грек астрономиялық мәтіндерінің көптеген түрлері тек аттарымен және, мүмкін, сипаттамаларымен немесе цитаталармен ғана белгілі. Кейбір қарапайым жұмыстар математикалық сипаттамасы аз болғандықтан және мектептерде пайдалануға ыңғайлы болғандықтан сақталған. Осы санаттағы кітаптарға Евклидтің "Құбылыстар" еңбегі және Питандық Автоликтің екі шығармасы жатады. Птолемейден бұрын жазылған үш маңызды оқулықты Клеомед, Гемин және Смирналық Теоон жазған. Римдік авторлар, мысалы, Плиний Егде және Витрувийдің кітаптарында грек астрономиясы туралы ақпарат бар. Ең маңызды бастапқы көз – «Альмагест», себебі Птолемей өз ісінде көптеген алдыңғыларының еңбектеріне сілтеме жасайды.
Ертедегі грек космологиясы
Архаикалық грек космологиясының негізгі ерекшеліктері ежелгі Жакын Шығыс космологиясымен ортақ. Оларға (жазық) жер, күн, ай және жұлдыздар орналасқан аспан (берік күмбез), адамдар қоныстанған әлемді қоршаған сыртқы мұхит және әулеттік әлем (Тартарус) жатады, ал олардың алғашқы үшеуі Оуранос, Гайя және Океан (немесе Понт) құдайларымен сәйкес келеді.
Иониялық мектеп
Грек философиясының Иония мектебінің негізгі тұлғаларының бірі – философ Талес грек ғылымының дәстүрін бастағаны үшін әдетте есептеледі. Талес ғаламның құрамын мифологиялық емес тұрғыдан алғаш түсіндірген. Ол Гесиод пен Гомер сияқты бұрынғыларындай, Жердің жалпақ және бастапқы, шексіз мұхиттың үстінде тұратынына сенген. Бірақ ол ғаламның негізінен судан тұратынын ұсынды. Талес бастаған дәстүрдің ең белгілі жалғастырушылары Платон мен Аристотель болды. Көптеген ойлар интуицияға сүйенсе де, осы еңбектің маңызды мұрасы – ғаламның қалыпты жұмыс істеуіне қатысты табиғаттан тыс түсіндірмелер ұсынғандығы, математика (әсіресе геометрия) айтарлықтай дамып, қарастырылып жатқан мәселелерге қолданылғандығы және байқаулар әлемнің қалай жұмыс істейтіні туралы болжамдарды теріске шығаруға мүмкіндік бергендігі болды. Талестің шәкірті және Иония мектебінің тағы бір көрнекті өкілі Анаксимандр солтүстік аспанның Солтүстік жұлдыздың айналасында айналатынын байқап, Жерді қоршаған Аспан сферасы туралы түсінікке келді. Аспан кеңістігіне қарай өзгеретіндіктен, ол Жер беті де қисық болуы мүмкін деп ойлады. Алайда, Жер шар емес, цилиндр деп жаңылысты. Жердің шар тәрізді екендігі туралы идея алғаш рет пифагоршылардың арасында қолдау тапты, бірақ бұл ғылыми емес, философиялық себептерге байланысты болды: сфера – мінсіз геометриялық фигура саналды.
Планеталар
"Планета" термині грекше πλανήτης (planētēs) терминінен шыққан, "саяқы" деген мағынаны білдіреді, себебі ежелгі астрономдар аспандағы белгілі бір жарық нүктелерінің басқа жұлдыздарға қатысты қозғалысын байқаған (ол жұлдыздар тұрақты болып көрінеді). Жалпы көзбен көруге болатын бес планета бар: Меркурий, Венера, Марс, Юпитер және Сатурн, грекше сәйкес атаулары – Гермес, Афродита, Арес, Зевс және Кронос. Ежелгі грек астрономдары Венераның кешкі және таңғы көрінісін екі бөлек нысан деп есептеген, батыс жаққы кешкі аспанда пайда болғанда оны Геспер ("кешкі жұлдыз") деп, ал шығыс жаққы таңғы аспанда пайда болғанда Фосфор ("жарық сыйлаушы") деп атаған. Соңында олар екі нысанның бір планета екенін түсінді. Бұл ашылудың авторы ретінде Пифагор немесе Парменид есімдері айтылады.
Шоқжұлдыздар
Евдокс шоқжұлдыздардың атауларын қалыпқа келтірген деп саналады. Шоқжұлдыздардың ең алғашқы сипаттамасы, Аратустың «Феноменасы» (б.з.д. 270 ж.) – оның осы тақырыптағы еңбегінің негізгі көзі. «Алмагесттің» жетінші және сегізінші кітаптары Птолемейдің 48 шоқжұлдыздың дәстүрлі жіктеліміне енгізген, мыңнан астам жұлдыздың атаулары, орналасуы және шамасы туралы жұлдыз каталогын құрайды. Олардың ең маңыздысы – зодиакты анықтайтын он екі шоқжұлдыз.
Астральды денелердің өлшемдері
Аристорх "Күн мен Айдың мөлшері мен арақашықтығы туралы" атты кітап жазды, бұл оның бүгінге дейін жеткен жалғыз еңбегі. Осы еңбекте ол Күн мен Айдың мөлшерін, сондай-ақ олардың Жерден жер радиусымен өлшенген арақашықтығын есептеп шығарды. Одан немесекей Эратосфен Жердің мөлшерін есептеп, Жер радиусын 252 000 стадияға тең деп берді, бұл шамамен 39 690 километрге жуықтап, нақты 40 120 километрге өте жақын болды. Гиппарх та "Күн мен Айдың мөлшері мен арақашықтығы туралы" кітап жазды, бірақ ол сақталған жоқ. Аристорх және Гиппарх екеуі де Күннің Жерден арақашықтығын айтарлықтай аз бағалады.
Геоцентризм және гелиоцентризм
Геоцентризм, Жердің Күн жүйесінің (немесе тіпті космостың) ортасында орналасқандығы және Күн, Ай және планеталар сияқты басқа аспан денелері оның айналасында айналатыны туралы идея, ежелгі Грецияда және жалпы алғанда, ежелгі космографиялық жүйелерде үстемдік құрды. Дегенмен, әр түрлі балама пікірлер де кездесті. Мысалы, б.з.д. V ғасырда Филолай ұсынған Пифагор астрономиялық жүйесі, ғаламның басқа барлық денелері айналасында айналатын, көрінбейтін "Орталық От" (оны Күнмен шатастырмау керек) бар екенін айтты. Гераклид Понтийский Жерді айналатын Күнге және Күнді айналатын басқа барлық денелерге ие геогелиоцентрлік жүйені ұсынды. Соңында, б.з.д. III ғасырда Самосский Арристарх (кейде "Ежелгі Коперник" деп аталды) Күннің ғаламның ортасында тұратын, ал Жер емес, шын мәнінде гелиоцентрлік Күн жүйесінің моделін ұсынған алғашқы және жалғыз көне заманғы ғалым болды.
Классикалық грек астрономиясы
Платон мен Евдокс Книдтік б.з.б. IV ғасырдың бірінші жартысында астрономиялық ой-пікірде белсенділік танытып, грек астрономиясында шешуші өзгеріске алып келді. Бұл екі ғалымның еңбегі бұрынғы жұлдыздық зерттеулерден, яғни жұлдыздарды зерттеуден, планеталарды зерттеуге қарай бет бұруды білдірді. Күн жүйесінің жаңа екі шар моделі ұсынылды және алғаш рет планеталық байқаулар геометриялық теориялар арқылы түсіндірілді. Екі шар моделі бойынша, аспан мен жер концентрлі шарлардың жұбы болып есептеледі. Яғни, аспан мен жердің ортасы бірдей шар ретінде қарастырылады. Осылайша, олар (концепциялық тұрғыдан шар тәрізді) жұмыртқаның құрылысына ұқсас: сыртқы шар (аспан) ішкі шарды (жерді) қамтиды. Сыртқы, аспан шарында тұрақты жұлдыздар, сондай-ақ оның бетінде қозғалатын Күн, Ай және планеталар орналасқан. Ішкі, жер шары ортада бекітілген. Осыдан "аспан экваторы" деген түсінік туындайды, ол жер экваторымен бірдей, бірақ аспан шарына проекцияланған. "Эклиптика" термині Күннің аспан шары бойында жылдық қозғалысын білдіреді. Бұл жол аспан экваторына қатысты 23 градусқа көлбеу. Эклиптика мен аспан экваторының қиылысқан екі нүктесі күн мен түннің теңелуін (көктемгі және күзгі) көрсетеді. Эклиптика экватордан ең алыс орналасқан екі нүкте күн тоқырауын (жазғы және қысқы) білдіреді. Евдокс Книдтік б.з.б. IV ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген және астрономиямен айналысқан. Оның еңбектері жоғалып кеткендіктен, оның туралы ақпарат көне мәтіндердегі екіншілік сілтемелер арқылы бізге жеткен. Б.з.б. IV ғасырға қатысты астрономиялық фрагменттер жинағы "Евдокс папирусы" деп аталады, бірақ ол Евдокс өзінің көзқарастары туралы көп ақпаратты қамтымайды. Гиппарх Аратқа жасаған түсіндірмесінде Евдокс "Көленке" және "Құбылыстар" атты еңбектер жазғандығы айтылады, бірақ "Октаэтерис" оған теңсіз авторлықпен жатқызылады. "Жылдамдықтар туралы" атты тағы бір еңбегінде ол планеталардың сол кезде болжауға келмейтін қозғалысын түсінуге тырысты. Ол Афина мен Египетте жұмысын бастап, Кизикте мектеп ашты, онда оның атағы артты. Оның шәкірттерінің арасында конус қималарын ойлап тапқан Менахмос және Евдокс гомоцентрлік шарлар теориясын жетілдірген Полемарх бар. Ол күнтізбе және парапегма әдебиетіне де үлес қосты. Евдокс планеталық қозғалыс моделі Аристотельдің "Метафизика" (XII, 8) және 6-шы ғасырда жасалған Симплицийдің Аристотельдің "Аспан туралы" еңбегіне жасаған түсіндірмесінде сақталған. Евдокс моделі планеталардың байқалатын қозғалысын түсіндіруге бағытталған. Ол мұны тұрақты жұлдыздар бір айналмалы шар бойында қозғалатынын, ал әр планета бірнеше біріне енген айналмалы шарлар бойында, әрқайсысы өз жылдамдығымен және полюсімен қозғалатынын айту арқылы іске асырды. Евдокс жұлдыздардың көрінетін жолдарын түсіндіру үшін геометриялық модельдерді қолдануға басымдық беретін ойлау мектебін құрды. Алайда кейбіреулер Евдокс жүйесіндегі кемшіліктерді байқады. Питандық Автолик Айдың әртүрлі уақытта әртүрлі мөлшерде көрінетінін анықтады. Бірақ бұл Евдокс гомоцентрлік теориясына қайшы келді, өйткені ол Жер мен Ай арасындағы қашықтықта кез келген өзгеріске мүмкіндік бермейді.
Пергелік Аполлоний
Пергалық Аполлоний (б.з.д. шамамен 240 – б.з.д. шамамен 190 жылдары) бұрынғы астрономиялық теориялардағы, әсіресе Эвдокс теориясындағы мәселелерге эксцентриктер мен эпициклдер (және олардың деферанттары) теориясын ұсына отырып жауап берді. Бұл теорияны б.з.д. II ғасырда Гиппарх, ал кейін б.з. II ғасырда Птолемей одан әрі дамытты. Бұл модель теорияға Жер мен басқа да аспан денелері арасындағы қашықтықтың өзгеруін есепке алуға мүмкіндік берді. Дегенмен, Аполлоний осы теорияны жасаған деп жиі айтылса да, кейбіреулер бұл туралы дәлелдердің әлсіз екенін санайды. Кейбір деректер ертерек автор, Архимедтің эпициклдер мен эксцентриктер туралы білімімен байланысты болуы мүмкін, ал Антикитера механизмы да есептеулерді жасау жолымен эксцентриктер мен эпициклдерді болжайтын сияқты.
Гиппарх
Гиппарх б.з.б. II ғасырындағы грек астрономиясының маңызды тұлғасы болды. Ол жұлдыздар каталогын жасады, Плиний Ескісінің мәліметінше, ол жаңа жұлдызды (нованы) байқады және күн мен түн теңелуінің прецессиясын ашты. Ол вавилондық астрономдар туралы көп мәлімет білген сияқты; алдыңғы грек авторларында вавилондық астрономия туралы мұндай білімнің белгілері жоқ. Ол бұл мәліметтерге қалай қол жеткізгені белгісіз, және Гиппархтың кейінгі дәуірлердегі ізбасарлары, мысалы, Птолемей, вавилондық астрономия туралы білімі үшін оған сүйенген болуы мүмкін. Гиппархтың байқаулары оған тропикалық жылдың 365,25 күннен сәл кем, ал жұлдыздық жылдың 365,25 күннен сәл артық екенін анықтауға мүмкіндік берді. Гиппархтың осыған қалай келгені белгісіз болса да, оның дұрыс екені қазір белгілі.
Шолу
Клавдий Птолемей – римдік Египеттегі Александрия қаласында 2-ші ғасырда жұмыс істеген математик. Ол Жер мен басқа аспан денелерінің пішіні мен қозғалысын терең зерттеді. Птолемейдің ең маңызды еңбегі – "Алмагест" (кейде "Математикалық жинақ" деп те аталады), сонымен қатар "Гипотезалар", "Тетрабиблос", "Қолдануға ыңғайлы кестелер", "Канобикалық жазу" және басқа да шағын еңбектерді жазды.
" Алмагест "
"Алмагест" – батыс астрономиясы тарихындағы ең ықпалды кітаптардың бірі. "Алмагест" – шамамен ширек миллион грек сөзінен тұратын, 13 кітаптан құралған, сол уақытқа дейін астрономияны толыққанды қарастырып, теоремалар, модельдер және көптеген бұрынғы математиктердің байқауларын қамтитын маңызды еңбек. 13 кітапта қамтылған тақырыптар: 1-кітапта ол қолданатын алғышарттар мен құралдар түсіндіріледі. 2-кітапта шар тәрізді астрономия арқылы қол жеткізілетін негізгі нәтижелер келтірілген. 3-кітапта күн туралы теория берілген. 4-кітапта айға қатысты да осыған ұқсас түсініктер қарастырылған. 5-кітапта Птолемейдің теориясын күннің қарапайым жағдайымен салыстырғанда айға қолданудан туындайтын жаңа қиындықтар талданған. 6-кітапта күн мен ай теориялары біріктіріліп, күн және ай тұтылуларын болжауға арналған теория жасалған. 7 және 8-кітаптар жаңадан басталады; олар тұрақты жұлдыздармен жұмыс істеудегі теория мен тәжірибені баяндайды және 1022 жұлдыздың тізімімен аяқталады. 9-дан 13-кітаптарға дейін бес көзге көрінетін (сонымен қатар, сол кездегі бес белгілі) планетаға арналған. 9-кітапта барлық планеталарға арналған жалпы тәсіл, одан кейін Меркурий планетасының теориясы келтірілген. 10-кітапта Венера және Марс планеталары туралы мәліметтер бар. 11-кітапта Юпитер және Сатурн планеталары талданған. 12-кітапта планеталардың кері қозғалысы және олардың басқа да ерекшеліктері қарастырылған. 13-кітапта планеталардың эклиптикадан ауытқулары туралы айтылған.
Book 1 explains the presuppositions and tools that he is working with. Book 2 provides the basic results that one can arrive at with a spherical astronomy. Book 3 provides a theory of the sun. Book 4 provides an equivalent treatment for the moon. Book 5 deals with the new complications that arise from applying Ptolemy's theory to the moon, as opposed to the simpler case of the sun. Book 6 combines the theory of the sun and the moon to produce a theory that predicts eclipses. Books 7 and 8 start freshly; they lay out the theory and practice when working with fixed stars and conclude with a catalogue of 1,022 stars. Books 9 to 13 are dedicated to the five visible (and thus, at the time, the five known) planets. Book 9 lays out a general approach for all the planets, followed by the theory for Mercury. Book 10 deals with Venus and Mars. Book 11 deals with Jupiter and Saturn. Book 12 deals with the phenomena of retrogradation and other features of planetary motion. Book 13 deals with deviations of the planets from the ecliptic.
Эксцентриктер мен эпициклдер
Гректер аспан денелерінің ретсіз қозғалысын модель арқылы түсіндіруге тырысты. Ай және басқа да объектілер бақылау уақытына байланысты мөлшері өзгеріп көрінетіндіктен, Жердің басқа астралды денелерге дейінгі қашықтығы өзгеретіні және Евдокстың гомоцентрлік теориясындағыдай, басқа дененің Жерді айналуының қарапайым дөңгелек қозғалысы мұны түсіндіре алмайтыны түсінілді. Птолемей осы құбылысты түсіндіру үшін эксцентрикалықтар мен эпициклдер туралы ұғымды қабылдап, дамытты. Эксцентрикалық – бақылаушының айналу центрінде орналаспауы. Сондықтан, егер Жер, мысалы, Жердің айналу центрінде болмаса, Ай Жерден бақыланғанда біркелкі емес қозғалысқа ие болып көрінуі мүмкін: Ай Жерге жақындағанда оның қозғалысы жылдамдап, үлкендейіп көрінуі мүмкін (өйткені ол жақын болғандықтан); ал керісінше, баяулап, кішірейіп көрінуі мүмкін. Эпицикл туралы ұғым – Жердің айналасында айналу шеңбері бар екенін айту, бірақ айналатын дененің өзі сол шеңберге орналасқан деген идеяны қабылдамау. Оның орнына, Жерді айналып жүрген үлкен шеңбердің үстінде кішірек айналатын шеңбер орналасады, ал бұл кішірек шеңбер деференция деп аталады. Дене деференция шеңберінің бойымен айналады, ал деференцияның өзі Жерді айналады. Бұл Жердегі бақылаушыға астралды дененің ретсіз қозғалысын байқауға мүмкіндік береді. Эксцентрикалықтар мен эпициклдер – Птолемей астрономиясының екі негізгі құралы, және Птолемей олардың тығыз байланысты екенін көрсетті. Күннің қозғалысын эксцентрикалық немесе эпицикл арқылы болжауға болатыны анықталды. Күннен басқа аспан денелері, мысалы планеталар модельге енгізілгеннен кейін, ол күрделене түсті. Юпитер, Сатурн және Марс модельдерінде шеңбердің орталығы, эквант нүктесі, эпицикл және перспектива беру үшін Жерден бақылаушы болды. Бұл модельдің ашылуы – Меркурий мен Венера эпициклдерінің орталығы әрқашан Күнмен түзу сызықта болуы керек екенін көрсетті. Бұл шекті созуды қамтамасыз етеді. Шекті созу – аспан денелерінің ғаламның ортасынан бұрыштық қашықтығы. Птолемейдің ғалам туралы моделі мен оның зерттеулері оған қазіргі ғылымның дамуында маңызды орын берді. Птолемей жүйесінде Жер ғаламның ортасында болды, ал Ай, Күн және бес планета оны айналып жүрді. Белгілі жұлдыздар шеңбері ғаламның ең шеткі сферасын белгіледі, ал одан тыс – философиялық "эфир" әлемі болды. Жер ғаламның нақты ортасында орналасқан. Айды алып жүретін сфера – бұл ай астындағы бүлінуге ұшырайтын және өзгермелі әлем мен оның үстіндегі бүлінбейтін және өзгермейтін аспан арасындағы шекара ретінде сипатталады.
Птолемейдің "Алмагест"інің қабылдануы
Птолемейлік астрономия ортағасырлық Батыс Еуропа және Ислам астрономиясында қалыпты стандартқа айналды, бірақ 16 ғасырда Мараға, гелиоцентрлік және Тихоникалық жүйелермен ығыстырылды. "Алмагест" туралы алғашқы сынды талқылауды 2-3 ғасырдың соңында Артемидор жасады, бірақ ол оны толық түсінбеді. 4 ғасырда Александриялық Папп және Александриялық Тео "Алмагест" бөлімдеріне түсіндірмелер мен трактаттар жазды. Дегенмен, бұл еңбектер "Алмагестті" жақсартуға немесе одан әрі дамытуға емес, оны түсінуге бағытталған. Бұл 5 ғасырда неоплатоник философ Проклмен өзгерді. Оның "Алмагестке" жасаған түсіндірмесі, алдыңғыларынан айырмашылығы, Птолемей еңбегінің техникалық егжей-тегжейлерін толыққанды меңгергенін көрсетті. Прокл "Алмагесттің" кейбір элементтерін, мысалы, эпициклдердің болуы туралы ұсынысын сынға алғанымен, ол және болашақ неоплатониктер астрономияның теология үшін маңызды екеніне сенді және Птолемейдің еңбектерін оқуды жалғастырды. Проклтың дәстүрін жалғастырған шәкірттері мен ізбасарларының арасында Антиохиялық Илариус және Маринус болды. "Алмагестке" толыққанды түсіндірме 6 ғасырда жазылды, ал тарихшылардың назарын аударатыны – кейінгі ғасырларда мәтінді көшірген жазушылардың шеттері мен бағаналар арасындағы көптеген шәкірттері. Бірақ түпнұсқа түсіндірменің авторы белгісіз, себебі Птолемейдің астрономиясын зерттеген көптеген ықтимал үміткерлер, мысалы, Аскалондық Евтокий және Иоанн Филопон осы дәуірде өмір сүрген.
Үнді астрономиясы
Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында бірнеше грек-рим астрологиялық трактаттары Үндістанға әкелінгені белгілі. "Гректердің айтқандары" деген мағына беретін Яванаджатака трактатын Яванесвара 2-ші ғасырда Батыс сатрап патшасы Рудрадаман I-нің қолдауымен грек тілінен санскрит тіліне аударған. Рудрадаманның Уджайиндегі астанасы "Үнді астрономдарының Гринвичіне және араб және латын астрономиялық трактаттарының Аринге" айналды; себебі ол және оның ізбасарлары грек гороскопиясы мен астрономиясын Үндістанға енгізуді ынталандырды. Кейіннен, 6-шы ғасырда "Римдіктердің ілімі" деп аударылатын Ромака Сиддханта және Паулиса Сиддханта (кейде "Павлдің ілімі" немесе жалпы Паулиса мунидің ілімі деп аталады) Варахамихираның "Бес ілім" атты Панька сиддхантикасында жинақталған бес негізгі астрологиялық трактаттың екеуі саналды.