Кіріспе

Вигмор қамалы – Англияның Херефордшир аймағының солтүстік-батысындағы Вигмор ауылынан шамамен алыс орналасқан қираған қамал.

Тарих

Вигмор қамалы Нормандық жаулап алудан кейін, шамамен 1070 жылы, Уильям Фиц Осберн, 1-ші Херефорд графы және Жеңімпаз Уильямның жақын серігі салған. Ол Мерестун деп аталатын, көл немесе тоған жанындағы жерде орналасқан. Жаулап алу кезінде бұл жерді Гуннфротр немесе Гуннвартр иеленген, ол сондай-ақ Линген және Брэмптон Брайан жерлерін де иеленді. Вигмор ауылы, қамалдың төменгі жағында орналасқан, Фиц Осберн құрған болуы мүмкін, бәлкім, бұрынғы қоныстың маңында. Фиц Осберннің Вигмордағы алғашқы қамалының пішіні белгісіз, бірақ оның Чепстоу, Монмут және басқа жерлердегі бекіністерінің ауқымын ескеретін болсақ, ол айтарлықтай салынған және қазіргі қамалмен шамамен бірдей аумақты қамтыған болуы мүмкін. Әсіресе, ол моттың артында терең ор қазу үшін табиғи жарды өзгертіп жасаған болуы мүмкін. Алғашқы тас қорғаныстың қалдықтары әлі табылған жоқ, сондықтан Фиц Осберннің қамалы ағаштан салынған деген тұжырым жасалады, бірақ тығыз өсімдіктер мен қалдықтардың қалың қабаттары ерте тас мұнарасының негізін жасыруы мүмкін. Фиц Осберн 1071 жылы Фландрияда қаза тапты, ал оның ұлы Роджер де Бретейль 1075 жылы графтардың көтерілісіне қатысты. Графтар жеңілгеннен кейін Вильгельм I қамалды тартып алып, оны өзінің басқа қолдаушысы Ранулф де Мортимерге (немесе Ральф де Мортимерге) берді. Осы уақыттан бастап Вигмор Мортимерлер барониясының орталығы болды, кейін 1328 жылдан бастап Март графтарының иелігіне көшті. 1155 жылы Генрих II қамалды қоршауға алды, себебі Хью де Мортимер Бриджнорт қамалын тәжге қайтарудан бас тартты. Қамалдың шығысы мен батысындағы екі кішкентай топырақ жұмысы бүгінге дейін сақталған, және олар науқан үшін салынған қоршау құрылыстарын білдіруі мүмкін. Қабырғалардың кейбір бөліктері 12 ғасырдың соңында немесе 13 ғасырдың басында таспен салынған немесе қайта салынған, ал одан әрі жұмыстар 13 ғасырда жүргізілген, мүмкін Хью де Мортимерге (1197-1227) қамалдың гарнизоны үшін патшалық қаражат берілген. Бұл жұмыстарға қамалды қоршап тұрған қабырға кірді; ол бүгінге дейін шығыс жағында және оңтүстік мұнара мен қақпа үйі арасындағы оңтүстік жағында толық биіктігінде тұр. Қамал 13 ғасырдың соңында немесе 14 ғасырдың басында Роджер Мортимер (1231-1282), Эдмунд Мортимер (1282-1304) және Роджер Мортимер, 1-ші Март графы (1287-1330 жылдары өмір сүрген) иеленген кезде кең ауқымды жұмыстарға ие болды. Қабырғалар көтерілді, қақпа үйі қайта жаңартылды және басқа да ғимараттар салынды, оның ішінде ішкі қамаудағы үлкен блок, мүмкін, тұруға арналған бөлмелер. Роджер 1304 жылы әкесі Эдмундтың орнын басып, Мортимер отбасының беделін нығайтты, Людлоу қамалын және Ирландиядағы көптеген жерлерді мұрагер Жан де Женевиллге үйлену арқылы иеленді. Роджер 1320 жылдары Эдуард II-ге қарсы болған партияның жетекшісі болды, ал 1325 жылы Эдуардтың королевасы Францияның Изабелланың сүйіктісі болды. 1327 жылы Эдуардтың биліктен шеттетілуі мен өлімінен кейін Мортимер королеваның сүйіктісі және жас король Эдуард III-нің асыраушысы ретінде корольдіктегі ең маңызды адамға айналды. 1328 жылы Мортимер Вигмордың жанында жас патша мен Англияның барлық магнаттары қатысқан турнир өткізді. Роджер де Мортимерді 1330 жылы Эдуард III өлтірді, ал оның жерлерін патшалық иеліктен алды. 1332 жылдың жазында Эдуард III Вигморда бірнеше апта болды. Мортимердің немересі (оның аты да Роджер) 1342 жылы Вигморды және оның қалған жерлерін қайтарып алды. Оның ұлы Эдмунд Эдуард III-нің немересі Филлипаға үйленді. 1381 жылы олардың ұлы Роджер алты жасында мұрагер болды және Ричард II (Филиппаның туысы) баласыз қайтыс болса, мұрагер деп жарияланды. Роджер де Мортимер 1398 жылы Ирландиядағы шайқаста қаза тапты, ал Мортимерлердің еркек ұрпағы 1424 жылы жоқ болғанда, қамал Ричард Плантагенетке, 3-ші Йорк герцогына, оның анасы Энн Мортимерге, соңғы Роджер Мортимердің қарындасына өтті. Вигмор қамалы 1425 жылы қирап қалған деп айтылады, бірақ археологиялық қазбалар 15 ғасырдың ортасында құрылыс жұмыстары жүргізілгенін көрсетеді. Ричардтың ұлы Эдуард, Март графы, 1461 жылы Мортимердің крест шайқасында жеңіске жеткенге дейін Вигмор қамалында болған. Ол Генрих VI-ны биліктен алып тастап, сол жылы Эдуард IV болып таққа отырды. 16 ғасыр бойы қамалды Маркалар кеңесі басқарды, ішінара түрме ретінде, бірақ қамал қайтадан құрып барады. Джон Ди 1574 жылы қамалдың ішіндегі ескі шіркеуде Вигмор аббаттығының жазбаларын көрді. 1595 жылы ол сэр Гелли Мейрикке берілді. 1601 жылы Мейрик сатқын ретінде өлім жазасына кесілгеннен кейін, Елизавета I Вигмор қамалын Томас Харлиге, Брэмптон Брайаннан берді. Оның ұлы, сэр Роберт Харли, пуритан және парламентші, кейін қамалды мұраға алды. Англия азамат соғысы кезінде Харли қамалды әйелі, леди Бриллиана Харлиге тапсырды, ол қамалды роялистерге қарсы пайдалануын болдырмау үшін қорғанысын бұзды. Азамат соғысынан кейін қамал қирап қалды және ағаштар мен басқа өсімдіктермен жабылды. 20 ғасырға қарай, салдарынан және өсімдіктердің өсуі қамалдың қалдықтарын мұнаралар, қабырғалар және қақпа үйі сияқты ерекшеліктерімен көруге қиын етті. Ерекше жағдай, ол жеке қолында болғандықтан, Вигмор 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында көптеген тарихи орындарда жасалған кең ауқымды тазалау жұмыстарына ұшырамады. 1995 жылы Вигмор қамалы Англия мұрасының қорғауына өтті, ол консервациялық жұмыстар мен шағын қазба жұмыстарын жүргізіп, оны келушілерге көбірек қолжетімді етті. 2008 жылы қосымша ақпараттық тақталар орнатылды.

Құрылымы мен топографиясы

Қалашық Тем және Лугг өзендерінің арасында (әрқайсысынан шамамен 4 км қашықтықта) орналасқандықтан және олардың арасындағы кең аумақты бақылағандықтан, үлкен стратегиялық маңызға ие болды. Вигмор қамалының өзі солтүстікке қарай батпақты жермен (кейіннен кептірілген) бірге шұңғырдың оңтүстік-шығыс жиегінде орналасқан. Қалашықтың қорғанысын, қамал салынған шұңғырдың бойымен қосымша арықтар қазу арқылы күшейтті. Бұл арықтар ор қазғандай қызмет етті, солтүстік-батыс арығы да бекітілген төбеден өтетін. Бұл бекініс бастапқыда ағаш қоршау болған болуы мүмкін, бірақ кейіннен оның орнына тас қамал салынды.