Генри Литтон: Ұлыбританиялық актер және әншінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Британдық актер және әнші (1865–1936)

Сэр Генри Литон (туған Генри Альфред Джонс; 3 қаңтар 1865 – 15 тамыз 1936) – ағылшын актері және әншісі, 1909 жылдан 1934 жылға дейін Гилберт пен Салливан операларындағы басты комикалық баритон рөлдерін шебер орындаған. Ол музыкалық комедияларда да ойнады. Оның D'Oyly Carte Opera Company компаниясындағы мансабы 50 жылға созылды, және ол Гилберт пен Салливан рөлдеріндегі жетістіктері үшін рыцарь атағын алған жалғыз орындаушы. Литон Лондонда дүниеге келді; ол суретшімен оқыды, бірақ кейін отбасының қарсылығына қарамастан сахнаға шықты. 19 жасында ол актриса және әнші Луи Анриге үйленді, ол оған 1884 жылы D'Oyly Carte гастрольдік труппасына қабылдануына көмектесті. Басқа труппаларда қысқа ғана ойнағаннан кейін, ол әйелімен бірге D'Oyly Carte-ке қайта оралды. Ол 1887 жылы Савой театрының жұлдызы Джордж Гроссмит ауырғанда үлкен жетістікке жетті, ал 22 жастағы Литон оның орнына «Руддигор» операсында ойнады. Литон 1887 жылдан 1897 жылға дейін D'Oyly Carte гастрольдік труппаларында ойнады, көбінесе Гилберт пен Салливан (және басқа) операларындағы комикалық рөлдерді сомдады. 1897 жылдан 1903 жылға дейін ол компаниямен Савой театрында үздіксіз өнер көрсетіп, романтикалық басты рөлдерден бастап, жаңа опералар мен қайта қойылымдардағы кейіпкерлерге дейін түрлі баритон рөлдерін ойнады. Осы кезеңде Лондонда театрлық қойылымды ұйымдастыруға жасаған қысқа және қымбат әрекеті импресарио болу туралы ойларынан бас тартуына әкелді. D'Oyly Carte труппасы 1903 жылы Савой театрын тастап кетті, ал Литон келесі төрт жылда «Эрл мен қыз», «Жазғы тауық» және «Шағын Михус» сияқты бірнеше Вест-Энд музыкалық комедияларында ойнады. Ол музыкалық залдар үшін де жазды және өнер көрсетті, сондай-ақ либретто жазды. 1906 және 1909 жылдар аралығында Савойда өткен екі D'Oyly Carte репертуарлық маусымында Литон қайтадан труппаға қосылды, тағы да түрлі баритон рөлдерін ойнады, бірақ көбінесе басты комикалық рөлдерді емес. 1909 жылдан бастап 1934 жылға дейін ол Лондондағы және гастрольдегі D'Oyly Carte Opera Company-нің басты комедиялық актері болды.

Sir Henry Lytton (born Henry Alfred Jones; 3 January 1865 – 15 August 1936) was an English actor and singer who was the leading exponent of the starring comic patter baritone roles in Gilbert and Sullivan operas from 1909 to 1934. He also starred in musical comedies. His career with the D'Oyly Carte Opera Company spanned 50 years, and he is the only performer ever knighted for achievements in Gilbert and Sullivan roles. Lytton was born in London; he studied there with a painter but then went on the stage in defiance of his family's wishes. At the age of 19 he married Louie Henri, an actress and singer who helped him gain a place in a D'Oyly Carte touring company in 1884. After briefly playing in other companies, he and his wife rejoined D'Oyly Carte. He had an early breakthrough in 1887 when the Savoy Theatre star George Grossmith fell ill, and the 22 year old Lytton went on for him in Ruddigore. Lytton starred in D'Oyly Carte touring companies from 1887 to 1897, playing mostly the comic patter roles in the Gilbert and Sullivan (and other) operas. From 1897 to 1903 he appeared with the company continuously at the Savoy Theatre, playing a range of baritone parts, from romantic leads to character parts in new operas and revivals. During this time his brief and costly attempt at theatrical production in London led to his abandoning thoughts of being an impresario. The D'Oyly Carte company left the Savoy Theatre in 1903, and Lytton appeared in half a dozen West End musical comedies over the next four years, including The Earl and the Girl, The Spring Chicken and The Little Michus. He also wrote for, and performed in, music hall and wrote a libretto. During the two D'Oyly Carte repertory seasons at the Savoy between 1906 and 1909, Lytton rejoined the company, again playing a variety of baritone roles, but mostly not the principal comedian patter roles. Beginning in 1909, and continuously to 1934, he was the principal comedian of the D'Oyly Carte Opera Company in London and on tour.

Алғашқы жылдар

Литон Генри Альфред Джонс ретінде 1865 жылдың 3 қаңтарында Лондонның Кенсингтон ауданындағы Пемброк скверінде дүниеге келді. Ол Генри Джонстың (1829–1893), зергердің, және оның екінші әйелі Марта Лавинияның, тумасы Харристің ұлы болды. Өзінің өте сенімсіз естеліктеріне сәйкес, ол Челсидегі Сент-Марк мектебінде білім алған, онда әуесқой театрлық қойылымдар мен бокспен айналысқан. Ол суретші В. Х. Трудтан өнер сабақтарын алды. Оқудың толық немесе жартылай күнді болғаны, мектепте оқыған кезінде мекенжайланғаны немесе кейінірек болғаны белгісіз. 1881 жылы Литон Филармониялық театрында, Ислингтондағы «Қытайға саяхат, немесе қатал бретондықтар» комедиялық операсындағы кәсіби сахнада алғаш рет өнер көрсетті. Оның болашақ әйелі Луи Анри, Лондондық Уильям Веббердің қызы, актерлік құрамында болды. Олар 1884 жылдың басында, екеуі де 19 жаста, Кенсингтондағы Сент-Мэри Эбботтар шіркеуінде үйленді. Генри Литонның театрлық мансабының алғашқы кезеңінде маңызды рөл атқарды, оны актерлік өнерге баптады және музыкалық бөліктерін жаттауға көмектесу үшін фортепианода ойнады. 1884 жылдың ақпан айында екеуі импресарио Ричард Д’Ойли Карттың гастрольдік труппасына қосылды. Ол Гилберт пен Салливанның «Принцесса Ида» турының алғашқы провинциялық қойылымында Аданың кішкентай рөлін ойнады; ол хорда ән шырқады және Король Гаманың басты комедиялық рөлін оқыды. Оның естеліктеріне сәйкес, Анри Карте труппасында үйленген жұбайларға рұқсат берілмейді деген қате түсінікпен оны өзінің інісі ретінде – «Х. А. Анри» деп таныстырып, оған кастингке мүмкіндік алды. Кез келген алдамшылық тез арада тоқтатылды, бірақ Литон 1887 жылға дейін «Анри» сахналық есімін сақтап қалды. Генри мен Литон 1885 жылдың ақпан айында қайта басталган D’Oyly Carte гастроліне қайта қосылды, ол мамырға дейін жалғасты. Гастроль желтоқсан айында аяқталды, ал келесі айда олардың бірінші баласы Ида Луиза дүниеге келді. Осыдан кейін олар басқа жұмыссыз актерлермен бірігіп, Суррейдің қалаларынан қалаларға екі айдан астам уақыт бойы саяхаттап, «Оның бәрі» драмасын, «Мырзалар мен қызметшілер» комедиясын және Чарльз Дибдиннің баллада операсы «Кемешіні» қойды. Литонның естеліктерінде олар аз ақша тапқаны және күресіп жүрген жас актерлер кейде аш қалғаны жазылған. Театрлық жұмыстардың арасында Литон кездейсоқ жұмыстар істеді, оның ішінде көркемдік дағдыларын пайдаланып, сәндік тақталарды бояды. Ол 1885 жылдың қыркүйегінен желтоқсан айына дейін Карттың тағы бір гастрольдік труппасында болды, содан кейін ол және Анри Манчестердегі Корольдік театрда 1885 жылғы Рождество пантомимінде ойнады. 1886 жылдың мамырында олар Бирмингемде «Леовилль лилиясы» хорында, содан кейін Лондондағы Комедия театрында «Эрминие» хорында болды. 1886 жылдың соңында Литонды Карт Савой театрында өнер көрсетуге шақырды. 1882 жылдан бері Джордж Гроссмиттың басты комедиялық рөлін ойнап келген Эрик Льюис D’Oyly Carte труппасынан кетіп қалды. Литон оның орнына тағайындалды, ол жаңа Савой операсындағы Робин Окаппл рөлін оқыды, «Рудигор».

Lytton was born as Henry Alfred Jones on 3 January 1865 in Pembroke Square, Kensington, London, the son of Henry Jones (1829–1893), a jeweller, and his second wife Martha Lavinia, née Harris. According to his highly unreliable memoirs he was educated at St Mark's School, Chelsea, and took part there in amateur theatricals and boxing. He studied art with the painter W. H. Trood. It is unclear whether the studies were part time or full time, or during his schooldays or later. In 1881 Lytton made his first appearance on the professional stage at the Philharmonic Theatre, Islington, in the comic opera A Trip to China, or The Obstinate Bretons, in the cast of which was his future wife, Louie Henri, daughter of William Webber, of London.|group=n They married in early 1884, both aged 19, at St Mary Abbots church, Kensington. Henri played an important part in Lytton's early theatrical career, coaching him in acting, and playing the piano to help him learn his musical parts. In February 1884 the two joined one of the impresario Richard D'Oyly Carte's touring companies. She played the small role of Ada in the first provincial tour of Gilbert and Sullivan's Princess Ida; he sang in the chorus and understudied the principal comic role of King Gama. According to his memoirs, Henri had obtained an audition for him, passing him off as her brother – "H. A. Henri" – in the mistaken belief that married couples were not welcome in Carte's companies. Any pretence was quickly abandoned, but Lytton kept the stage name Henri until 1887. Henri and Lytton rejoined the D'Oyly Carte tour when it resumed in February 1885, continuing until May. The tour ended in December, and the following month the couple's first child, Ida Louise, was born. After this, they joined with other out of work actors and travelled from town to town in Surrey for just over two months, performing a drama (All of Her), a comedy (Masters and Servants), and Charles Dibdin's ballad opera The Waterman. Lytton's memoirs record that they made little money, and the struggling young actors sometimes went hungry. Between theatrical engagements Lytton took odd jobs, including putting his artistic training to use by painting decorative plaques. He was taken on by another of Carte's touring companies from September to December 1885, after which he and Henri were in the 1885 Christmas pantomime at the Theatre Royal, Manchester. In May 1886 they were in the chorus of The Lily of Leoville in Birmingham, and then of Erminie at the Comedy Theatre, London. At the end of 1886 Lytton was engaged by Carte to appear at the Savoy Theatre. Eric Lewis, who had been understudying George Grossmith in the starring comic patter roles since 1882, left the D'Oyly Carte company. Lytton was appointed to replace him, understudying the role of Robin Oakapple in the new Savoy opera, Ruddigore,

Жазбалар, фильмдер және хабар тарату

Литон граммофонның алғашқы жазбаларында маңызды рөл атқарды. 1902–03 жылдары «Граммофон компаниясы» (HMV) оны Энрико Карузо, Эдвард Григ және Джозеф Йоахим, Дэн Лено, Мари Ллойд және Джордж Роби сияқты орындаушылармен қатар өз жұлдыздарының бірі ретінде насихаттады. Оның 1901 және 1905 жылдар аралығындағы жазбаларының ішінде «The Earl and the Girl» («Эрл мен қыз») спектаклінен «My Cosy Corner Girl» («Жылы бұрышымдағы қыз») әні, біршама бестселлер болды. Оның жиырма бес жазбасы 1982 жылы «The Art of Henry Lytton» атты LP жинағында топтастырылды. Онда Гилберт пен Салливанның бес операсынан сегіз номер, сондай-ақ ол қатысқан үш спектакльден – «Merrie England» («Мери Англия»), «A Princess of Kensington» («Кенсингтон ханшайымы») және «The Earl and the Girl» («Эрл мен қыз») – әндері бар. Сондай-ақ, ол қатыспаған үш спектакльден – «A Country Girl» («Ауыл қызы»), «The Toreador» («Торреадор») және «The Girl from Kay's» («Кейден келген қыз») – әндері де кірген. Жинақта төрт спектакльге жатпайтын ән де бар, оның ішінде оның өзінің шығармасы да бар. refn|Гилберт пен Салливан тректері: «Сүйіспеншілік пен мен жақсы танысқан кездер болды» («The Sorcerer» – «Сорсерер»); «Бізді ешкім айырмайды» («Iolanthe» – «Иоланте», Луи Анримен бірге); «Егер сіз маған назар бөлсеңіз» және «Мен әзіл айтқанда» («Princess Ida» – «Принцесса Ида»); «Бір күні солай болуы мүмкін» және «Өзен бойындағы ағашқа» («The Mikado» – «Микадо»); «Жауынгерлік іс-қимылдарында» («The Gondoliers» – «Гондолиерлер»); және «Мен жігіт болғанда» («H. M. S. Pinafore» – «H. M. S. Пинафор»). Басқа тректер: «Қиял» және «Англияның жас сарбаздары» («Merrie England» – «Мери Англия»); «Төрт қуанышты теңізші» («A Princess of Kensington» – «Кенсингтон ханшайымы»); «Екі кішкентай тауық», «Мен және миссис Браун», «Дау» және «Бейбітшілік, бейбітшілік» («A Country Girl» – «Ауыл қызы»); «Барлығы маған өте жақсы» , «Мен Амелияға үйленгенде» және «Арчи, Арчи» («The Toreador» – «Торреадор»); «Жерорта теңізінің жағасында» және «Менің жылы бұрышымдағы қызым» («The Earl and the Girl» – «Эрл мен қыз»); «Жасайық» («The Girl from Kay's» – «Кейден келген қыз») және төрт жеке ән: «Ол теңізші болды» (авторы белгісіз), «Көзімнің нұры» (музыкасы Иоганн Штраус II), «Маған сұраған дұрыс» (Германн Лохрдың әні) және Литонның өзінің «Күлкі әні». 1920 жылдардың ортасында HMV Савой операларын жазғанда D'Oyly Carte труппасының негізгі актерлерін пайдалана бастағанда, Литонның дауысы граммофонға қолайлы деп есептелмеді, сондықтан ол 1924 жылы «Princess Ida» («Принцесса Ида») (акустикалық) және 1932 жылы (электрлік), 1926 жылы «The Mikado» («Микадо»), 1927 жылы «The Gondoliers» («Гондолиерлер») және 1930 жылы «H. M. S. Pinafore» («H. M. S. Пинафор») спектакльдеріне ғана қатысты, ал оның басқа рөлдерін Бейкер орындады. 1930 жылы «H. M. S. Pinafore» («H. M. S. Пинафор») шыққан кезде Кардус «The Manchester Guardian» газетінде былай деп жазды: «Гилберт пен Салливанның ең ұлы суретшісінің талантын ұрпаққа жеткізу үшін бірдеңе жасаудың уақыты келді. [1930] «Iolanthe» («Иоланте») спектаклінен Литонның дауысын алып тастау – өте ірі қателік болды, Литонның акцентін, ескі мейірімді, бірақ өткір үнін жаңылыстыру мүмкін емес». Литон 1926 жылы BBC радиосында «Микадо» («The Mikado») спектаклінен екі жарты сағаттық үзіндіні орындады, сондай-ақ сол жылы D'Oyly Carte өндірісі үшін төрт минуттық үнсіз жарнамалық фильмде сол рөлде пайда болды. 1933 жылдың қаңтарында BBC D'Oyly Carte Лондон маусымының соңғы кешін эфирге шығарды, бұл Литонның Вест-Эндтегі соңғы өнері болды. Ол «Микадо» («The Mikado») спектаклінің 1-ші әрекетінде «Ко-Ко» әнін орындады.

Lytton featured prominently in early gramophone recordings. As early as 1902–03 the Gramophone Company (HMV) was promoting him as one of its stars along with performers ranging from Enrico Caruso, Edvard Grieg and Joseph Joachim to Dan Leno, Marie Lloyd and George Robey. His recordings between 1901 and 1905 include "My Cosy Corner Girl" from The Earl and the Girl, which was something of a best seller. Twenty five of his recordings were collected on the 1982 LP set "The Art of Henry Lytton". It contains eight Gilbert and Sullivan numbers from five operas, and songs from three other shows in which he appeared – Merrie England, A Princess of Kensington and The Earl and the Girl – and three he did not appear in – A Country Girl, The Toreador and The Girl from Kay's. The set also contains four non show songs, including one of his own composition. refn|The Gilbert and Sullivan tracks are: "Time was when love and I were well acquainted" (The Sorcerer); "None shall part us" (Iolanthe, with Louie Henri); "If you give me your attention" and "Whene'er I spoke sarcastic joke" (Princess Ida); "As some day it may happen" and "On a tree by a river" (The Mikado); "In enterprise of martial kind" (The Gondoliers); and "When I was a lad" (H. M. S. Pinafore). The other tracks are "Imagination" and "The Yeomen of England" (Merrie England); "Four jolly sailormen" (A Princess of Kensington) "Two little chicks", "Me and Mrs Brown", "Quarrelling" and "Peace, peace" (A Country Girl); "Everybody's awfully good to me", "When I marry Amelia" and "Archie, Archie" (The Toreador); "By the shore of the Mediterranean" and "My cosy corner girl" (The Earl and the Girl); "Make it up" (The Girl from Kay's) and four stand alone songs: "He was a sailor" (anon), "The dotlet of my eye" (music by Johann Strauss II), "You'd better ask me" (by Hermann Lohr) and Lytton's own "The laughing song". By the time HMV began using D'Oyly Carte principals in its recordings of the Savoy operas in the mid 1920s, Lytton's voice was not thought suitable for the gramophone, and he was included in only Princess Ida in 1924 (acoustic) and 1932 (electrical), The Mikado in 1926, The Gondoliers in 1927, and H. M. S. Pinafore in 1930, his other roles being sung by Baker. When the 1930 H. M. S. Pinafore was released, Cardus wrote in The Manchester Guardian, "It was high time something was done to send down to posterity the genius of the greatest of all surviving artists in Gilbert and Sullivan. The omission of Lytton's voice from the [1930] Iolanthe was a blunder of the first importance there is no mistaking the Lytton accent, the old kindly yet pungent tones". Lytton sang Ko Ko in a 1926 BBC radio broadcast of two half hour excerpts from The Mikado, and appeared in the same role in a four minute long silent promotional film for the D'Oyly Carte production in the same year. In January 1933 the BBC broadcast the last night of the D'Oyly Carte London season, which marked Lytton's last appearance in the West End. He sang Ko Ko in Act 1 of The Mikado.