Кіріспе

Жұлдыздар каталогы

Астрономияда Durchmusterung немесе Bonner Durchmusterung (BD) – 1859-1863 жылдары Германиядағы Бонн обсерваториясы жариялаған, ал 1886 жылы Боннда толықтырылған, бүкіл аспан кеңістігін қамтитын астрометриялық жұлдыздар каталогы. Атауы «Durchmusterung» («көріп шығу, зерделеу») – неміс тілінде объектілер мен деректерді жүйелі түрде зерттеу үшін қолданылатын сөзден алынған. Бұл термин кейде басқа астрономиялық зерттеулерді де білдіреді, олар жұлдыздар ғана емес, сонымен қатар басқа аспан денелерін іздеуді де қамтиды. Арнайы міндеттерге электромагниттік толқындардың көзбен көруге мүмкін жарық толқындарынан қысқа немесе ұзын ұзындықтарында аспан сканерлеуі кіреді.

Түпнұсқа каталогы

Боннер Дюрмастерунг (қысқаша BD) Фридрих Аргеландер бастаған және оның көмекшілері негізінен жүргізген байқаулардың нәтижесінде 342 198 жұлдыздың орналасуы мен шағылысқан шамасы 9,5 шамасына дейін және аспанның 90° солтүстік ендігінен 2° оңтүстік ендігіне дейін қамтылған каталог құрастырылды. Үш бөлімнен тұратын каталогта жұлдыздардың орналасуын көрсететін карталар да бар, ол 20-шы ғасырдағы Astronomische Gesellschaft Katalog (AGK) және Смитсон астрофизикалық обсерваториясының жұлдыз каталогының (SAO) негізі болды. 1886 жылы Эдуард Шенфельд, сондай-ақ Бонн қаласында, 2° оңтүстік ендігінен 23° оңтүстік ендігіне дейін деклинация бойынша кеңейтім жариялады. (Аргентинаның Кордова қаласындағы обсерваторияда жасалған қосымша кеңейтім 1892 және 1932 жылдар аралығында оңтүстік аспанның 22° оңтүстік ендігінен 90° оңтүстік ендігіне дейін қамтитын бес бөлімде жарияланды.) BD жұлдыз нөмірлері әлі де қолданылуда және бұл жұмысты қазіргі заманғы жобалармен байланыстыруға мүмкіндік береді. BD нөмірінің форматы "BD−16 1591" мысалында көрсетілген, бұл Сириус жұлдызының BD нөмірі. Бұл сан каталогта Сириус жұлдызының −16 және −17 градус арасындағы деклинация аймағында, 0 сағаттік оң көтерілуден бастап санағандағы 1591-ші жұлдыз екенін білдіреді. Жұлдыздық орналасулар мен аймақ шекаралары B1855.0 эпохасы үшін күн мен түннің теңесуін пайдаланады.

Ұзарту

Көптеген астрономиялық зерттеу жобалары – аспан механикасы мен Күн жүйесін зерттеуден бастап, астрофизиканың жаңа саласына дейін – атлас пен Bonner Durchmusterung деректерінің жариялануы арқылы мүмкін болды. Дегенмен, BD-нің кемшілігі – ол бүкіл аспанды қамтымады, себебі алыс оңтүстік жұлдыздар Германиядан көрінбейді. Бұл ғылыми қауымдастықты БД-ны Оңтүстік жарты шарда орналасқан обсерваториялар жүргізген екі қосымша астрометриялық зерттеумен толықтыруға итермеледі: Аргентинаның Кордоба қаласы мен Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласы. Кордобалық Durchmusterung (қысқаша CD, немесе, сирек кездесетін, CoD) визуалды түрде жасалды (BD сияқты), бірақ Кейп фотографиялық Durchmusterung (CP немесе CPD) сол кездегі жаңа фотографиялық техникамен жүргізілді, оның жеткілікті дәлдігі дәлелденген болатын. Оңтүстік жұлдыздар CD және CPD нөмірлерімен BD нөмірлеу жүйесіне ұқсас тәртіппен анықталады. Бірнеше онжылдықтан кейін Durchmusterung каталогтарының координаттық дәлдігі көптеген жобалар үшін жеткіліксіз бола бастады. Боннер Дюрмастерунг үшін толыққанды анықтама жүйесін құру мақсатында астрономдар мен геодезистер 19 ғасырдың соңында Жердің айналу осі, көктемгі күн мен түн теңдеуі және эклиптикалық жазықтыққа негізделген негізгі аспандық координаттар жүйесі бойынша жұмыс істей бастады. Бұл астрометриялық жоба Берлин обсерваториясының Негізгі жұлдыздар каталогтарына әкелді және BD және AGK үшін нақты координаттар жүйесі ретінде қолданылды. Ол 1920 жылдары (FK3, орташа дәлдік ±1″) және 2000 жылы (FK6, дәлдік 0.1″) ғарыштық геодезияның кезекті қадамдары ретінде жаңартылды. Радиоастрономиялық өлшемдермен бірге FK6 дәлдігі ±0.1″-тан жоғары болды.

Қазіргі замандағы аналогтары

Hipparcos спутнигі 1989 және 1993 жылдар аралығында жұмыс істеді және бүкіл аспанда шамамен 118 000 жұлдызды бақылады. Оның деректері бойынша үш жұлдыз каталогы жарияланды:
Hipparcos каталогы (118 000 жұлдыз, орташа дәлдік ±0.001″)
Tycho каталогы (шамамен 1 050 000 жұлдыз, дәлдік ±0.03″)
Tycho 2 каталогы (шамамен 2 500 000 жұлдыз), ол Astrographic Catalogue байқауларын пайдалана отырып, екі жұлдыздың әсері және өздік қозғалыстар бойынша жақсартылды. 2013 жылдың желтоқсанында ұшырылған Gaia ғарыш обсерваториясы 20 микроарксекундқа (0,00002″) дейінгі дәлдікпен миллиард жұлдызды каталогтады.