Кіріспе

Клейхангер отбасы — Арнольд Беннеттің 1910 және 1918 жылдар аралығында жарық көрген романдар сериясы. Бұл серия көбінесе «трилогия» деп аталғанымен, алғашқы үш роман 1925 жылы «Клейхангер отбасы» деген атпен бір томдық жинақта жарияланса да, іс жүзінде төрт кітап бар. Төрт кітаптың барлығы «Бес қала» деген жерде өтеді, бұл Беннеттің Стаффордшир гончарлық өнеркәсібінің алты қаласын аздап өзгерткен нұсқасы.

Клейхангер (1910)

Викториялық Англияның орталық аймағындағы оқиға Эдвин Клейхангердің мектепті бітіріп, отбасы бизнесін жалға алып, ғашық болу жолын баяндайды. Эдвин Клейхангердің әкесі, Дариус, өте кедей отбасыдан шығып, Беннеттің қайта-қайта сонау өткеніне оралатын, Беннеттің "Бес қаласының" бірі – Стаффордшир гончарлық өнер ошақтарының алты қаласының көркемделген нұсқасы Бёрслидегі белгілі баспагерге айналды. Эдвин әкесінің тарихынан хабарсыз, отбасының әулеттік байлығын әдеттегідей қабылдайды. Ол архитектор болу арманына әкесінің қарсылығына келісіп, оның орнына әкесінің бизнесіндегі кеңсе қызметкері болады. Ол Викториялық Англияның көптеген екіжүзділіктерін көреді, бірақ әкесінің соңғы ауруы мен қайтысынан кейін ғана оларға қарсы тұрып, дербес болады. Содан кейін ол кедей, бірақ ерекше Хилда Лессвейспен қарым-қатынасын жаңадан бастайды.

Хильда Лессвейс (1911)

Сериядағы екінші роман Эдвин Клейхангердің оқиғасын оның болашақ әйелі Хилданың көзқарасынан баяндайды, оның ересек өмірге қадам басуы, Лондон мен Брайтондағы стенографияшы және пансион басқарушысы ретіндегі жұмыс тәжірибесі, Джордж Кэннонмен арадағы қарым-қатынасы, оның апатты екі некесі мен жүктілігі және Эдвин Клейхангермен қайта табысуы туралы айтады. Беннет алғашқы кітаптан Хилданың көзқарасымен қайта баяндалған кейбір эпизодтарды да қосады. The Smart Set журналында жазған Х. Л. Менкен бұл тәсілді, яғни оқиғаны басқа кейіпкердің көзімен қайта баяндауды "менің білуімше, Беннет мырзаның өнертапқыштығы. Әлемде жалғастар көп, бірақ мұндай параллельді жалғас – жаңалық" деп атады.

Бұл Твен (1915)

Серияның үшінші романы 1915 жылдың қазан және қараша айларында «Мунси» журналында бөлім-бөлім жарияланды, сондай-ақ сол жылы Нью-Йоркте және 1916 жылы Лондонда бір томдық кітап ретінде жарық көрді. Онда Эдвин мен Хилданың отбасылық өмірі суреттеледі. Әкесінің ықпалынан құтылған Эдвин өз бизнесін және өмірін өз қалауынша басқара алады, бірақ оның бостандығы әйелінің еркелігімен шектеледі. Хилда бағынышты әйел рөліне сай келмейді, Эдвиннің оған үйленуінің себебі де осы, және Эдвиннің бизнесі сияқты мәселелерде өз пікірін білдіреді, ал олардың заманында мұндай нәрселер еркектердің құзырында деп есептелген. Эдвин некелеріне күмәнданады және әйелінен, әкесінен болғандай, көбінесе күшсіз ашуға толады.

"Тіркеу тізімі" (1918)

Серияның төртінші романы Эдвин Клейхангердің өгей ұлы Джорджтың ерте өміріне арналған, ол Джордж Кэннон атымен қалуға жанып, өгей әкесінің тегін қабылдаудан бас тартады. Джордж – сәулетші, осылайша ол Эдвин Клейхангердің бір кезде болуді армандаған нәрсені бейнелейді. (Эдвин, қазір Бёрсли қаласының кеңесшісі, осы романның ішінде тек шамалы ғана көрінеді.) Анасы мен өгей әкесінен өзгеше, Джордж ешқашан кедейлік көрмеген және тым оңай өмірге үйреніп, жаман мінезді болған (Беннет осы тақырыпты бұрын "Кәрі әйелдердің әңгімесіндегі" басқа кейіпкерлер арқылы зерттеген).

Қабылдау

"Оксфорд компаньоны ХХ ғасыр әдебиетінің ағылшын тіліндегі" кітабында Клейхангер туралы былай делінген: "Провинциялық методистік орта, Дариустың кедей балалық шағы және жұмыс үйінен құтқарылуы, сондай-ақ отбасының өсіп келе жатқан жай-күлі мен мәдени талаптары егжей-тегжейлі, назарлы тұрғысынан сипатталған. Роман аймақтың әдет-ғұрыптары мен өнеркәсібі туралы мол және нақты деректер ұсынады". "The Observer" журналы оны "әйел өмірінің мұқият талдауы, бірақ құмарлыққа қарағанда ғылыми" деп атады. "The Observer" "These Twain" романын "Клейхангер трилогиясының қанағаттандырмайтын аяқталуы" деп санайды. Онда алғашқы екі томдағыдай біртілдік жоқ. Оқиғалар ренжсіз, және бір томдық материал жасау үшін оқиғаны созуға ұмтылыс байқалады. "English Review" журналында былай делінген: "Бәрі өте қызықты, шеберлікпен жазылған, дәл байқалған; бұл, әрине, өмірдің өзі, ал ол қандай да бір алдамшылықсыз немесе ақымақтықсыз бейнеленген, бірақ біз оның жалғасы болмайды деп үміттенейік". "The Roll Call" романы әдетте алғашқы үш кітаптан нашар деп есептелді. 1974 жылғы Беннетт туралы зерттемесінде Маргарет Драббл кітапта "бір-екі жақсы тұсы бар" дегенмен, ол "өте сәтті емес: романның өзінде ерекше көңілсіздік сезіледі, оны талдау қиын".

Теледидар нұсқалары

Hilda Lessways, теледидарлық драмалық сериал, 1959 жылы BBC арнасында Джуди Денчтің Хилда рөлінде ойнауымен көрсетілді. Алғашқы үш роман ATV студиясымен 26 бөлімдік сериал ретінде бейімделді және 1976 жылы ITV британдық телеарнасында көрсетілді. Актерлік құрамға Джанет Сузман (Хилда Лессвейс), Питер МакЭнери (Эдвин Клейхангер), Гарри Эндрюс (Дариус Клейхангер), Брюс Пурчэйз (Биг Джеймс) және Денхолм Эллиот (Тертиус Ингпен) кірді. Сериал 2010 жылы DVD форматында шықты.