Кіріспе

1938 жылы жазылған Рекс Стоуттың романы. "Көп аспазшы қазанды бүлдіреді" – американдық детектив жазушы Рекс Стоуттың Неро Вольф туралы бесінші романы. Бұл әңгіме 1938 жылы "The American Magazine" журналында (наурыз-тамыз айлары аралығында) бөлім-бөліммен жарияланған, ал кейін 1938 жылы "Farrar & Rinehart, Inc." баспасында кітап түрінде жарық көрді. Роман 1969 жылы "Viking Press" баспасында жарық көрген "Kings Full of Aces" жинағына енді.

Сюжетке кіріспе

Вулф, білімді гурман және детектив ретінде, Батыс Вирджиниядағы курорттағы Les Quinze Maîtres атақты аспаздардың жиынына қатысады, бірақ олардың арасындағы қызғаныш тез жанжалға ұласады; одан кейін аспаздардың бірі өлтіріледі. Кінәліні табу процесінде Вулф жарақат алады, сонымен қатар ол соусс-минуиттің құпия рецептін қолға түсіреді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Неро Вольф "Он бес шебер" ("Les Quinze Maîtres") халықаралық шебер аспазшылар тобының шақыруын қабылдап, американдық ас өнерінің жетістіктері туралы лекция оқуға келіседі. Топ Батыс Вирджиниядағы Канахва Спа курортында бас қосады (мүмкін, әйгілі Гринбриер курортының үлгісімен салынған). Бұл үшін Вольф Нью-Йорк қаласынан 14 сағаттық пойыз сапарына шыдауы керек, саяхат пен пойызға деген жек көрушілігін басып тастауы тиіс. Вольфқа деген құрметтің белгісі ретінде, Арчиді Вольфпен бірге бару үшін Вольфтың ең жақын досы және "Les Quinze Maîtres" мүшесі Марко Вукчич шақырады. Сапар барысында Вукчич Вольфты "Les Quinze Maîtres" тобының тағы бір мүшесі, соусис-минуиттің авторы Жером Беринмен таныстырады. Вольф бұл шұжықты бір рет татып, Бериннің құпия рецептін көп жылдан бері іздеп келеді. Берин қуанғанмен, рецептті жеке пайдалану үшін 3000 доллар ұсынысын қабылдамайды. Әңгіме барысында Берин өзінің мейрамханасында соусис-минуиттің сапасыз көшірмесін ұсынатын Филипп Ласционы ашумен айыптайды. Ласцио сондай-ақ Вукчичтің бұрынғы әйелі Динаны тартып алып, Нью-Йорктегі "Черчилль" қонақ үйінің бас аспазы лауазымын Леон Бланктен ұрлаған. Оның ықыласымен Берин Ласционы өлтірумен қорқытады. Келесі күні кешке "Les Quinze Maîtres" үшін ұйымдастырылған қарсы алу кешінде Филипп Ласцио қонақ үй иесі Луи Серванды және бас аспазды тамақ дайындағаны үшін қорлайды. Жағдай одан әрі шиеленіседі, өйткені Бланк Ласционың жанында болуға төзбейді, ал Вукчич өзін азғырып жатқан бұрынғы әйеліне бой ұсына бастайды. Кештен кейін Ласциоға қойылған сынақ негізінде дәм тату сынағы өтеді. Ласцио "Сос-Принтемп" соусының тоғыз түрлі нұсқасын дайындайды, әрбір нұсқада маңызды ингредиент жоқ. Қалған тоғыз шебер аспаз бен Вольф әрбір тағамды татып, жетіспейтін ингредиенттерді анықтауға шақырылады. Вольф соңғы болып тағамдарды татып көреді, бірақ ортасынан Арчиді жеке тамақ бөлмесіне шақырып алады, онда дәм тату өтіп жатыр; Филипп Ласцио өлтірілген, арқасынан пышақталған және бөлмені бөлетін экранның артына жасырылған. Барри Толман бастаған жергілікті прокурор, Вольф пен Гудвинмен бірге пойызбен келген. Вольфтың ұсынысымен Толман дәм тату сынағының нәтижелерін зерттейді, теория бойынша, кісі өлтіруші, қылмыс жасамас бұрын немесе одан кейін шаршағандықтан, жетіспейтін ингредиенттерді дұрыс анықтай алмайды. Жером Берин ең төмен балл жинаған, және Вольфтың теориясына сүйене отырып, ол кісі өлтірумен айыпталады. Бұл Толман мен Джеромның қызы Констанца Бериннің арасындағы қарым-қатынастың уытылуына себеп болады. Келесі күні таңертең Вольфке Ласционың "Черчилль" қонақ үйіндегі жұмыс берушісі Реймонд Лиггет және Ласционың көмекшісі Альберто Малфи келеді. Олар Вольфтың Ласционың орнын басатын адамды табуға көмектесуін сұрайды. Вольф Лиггеттің өтінішіне немқұрайлылықпен қарап, оның қызметін қабылдамайды, бірақ Берин тұтқындалғанда, ол Бериннің кісі өлтіруші болуына күмән келтіреді және шебер аспазды өз қарызында ұстау мүмкіндігін көреді. Вольф Ласционың өлімін тергеп, Беринді ақтауға шешім қабылдайды. Вольф қонақтардың бірінің әйелі Лио Койннен естігеніне сүйене отырып, кісі өлтіру кезінде асханада официант киімінде екі адамды көргенін біледі, олардың бірі екіншісін тыныштандырған. Осыған байланысты Вольф афроамерикандық ас үй және қызметкерлерді жинап, оларға сұрақтар қояды. Жергілікті биліктің нәсілшіл және қарапайым көзқарасынан айырмашылығы, Вольф ер адамдарға сыпайы, құрметпен және әдептілікпен қарайды, бірақ олар оның әділдік пен теңдік сезіміне шақырғанға дейін күмәнмен және ынтымақтастықсыз болады. Ол егер олар қылмыскерді тек терісінің түсі үшін қорғаса, онда олар "өз нәсілдеріне үлкен зиян келтіреді" және "сіздерді дұрыс түсінбейтін жағдайды одан әрі ушықтырады". Сөзіне таң қалған Пол Уиппл - официант және колледж студенті - сол түні асханада болған ер адамдардың бірі болғанын мойындайды. Бірақ екіншісі афроамерикан емес, қара жүзді болған. Сондай-ақ, Ласционың өзі Беринді қорлау үшін, Берин кезегі келгенге дейін соус ыдыстарын ауыстырғаны белгілі болды; бұл Бериннің төмен балл жинауының себебін түсіндіреді. Бұл ақпарат Беринді қамақтан босату үшін жеткілікті. Өз мақсатына жетіп, Беринді қарызға батырып алғаннан кейін, Вольф өзінің сөйлеуіне назар аударады. Алайда, бөлмесінде сөйлеуін жаттыға отырып, ашық терезе арқылы оққа түседі. Вольф оқтан жарақат алады, бірақ ашуға толады. Ол Ласционың өліміне қайта оралады: Ласционы өлтірген адам, әрине, Вольфты да өлтіруге тырысқан, және Вольф қылмыскерді Толманға тапсыруға ниеттенді. Ол Саул Панцер мен инспектор Крамердің қатысуымен Нью-Йоркте қосымша тергеулер жүргізеді, содан кейін "Les Quinze Maîtres" тобының қалған мүшелері үшін тамақ дайындауға қатысады, онда тек американдық тағамдар ұсынылады. Шебер аспазшылар тамақтың сапасына қатты әсерленеді, және Вольф дайындаған аспазшыларды шақырып, қонақтардың алдында мақтауға ие етеді - олардың барлығы қара нәсілді ер адамдар. Тамақтан кейін, Вольф американдық ас өнері туралы лекциясын оқып, жиналған шеберлердің таң қалуын тудыра отырып, Ласционың кісі өлтірушісін және өзіне жасалған қастандықтың куәлігін жариялайды. Ол кісі өлтірушінің Реймонд Лиггет екенін айтады, ол кісі өлтіру кешінде құпия түрде Батыс Вирджинияға ұшып келген, официант киімімен киініп, Ласционы өлтірген. Ол Вольфты өз іздерін жабуға және оның араласуына кедері келтіру үшін сыбайлап алуға тырысқан. Вольф Беринді босатып алғанда, ол үрейленді және оны атып өлтірді. Лиггеттің бұрынғы әйелі Дина Ласцио көмектескен, ол қамаудан құтылу үшін өз рөлін мойындайды. Сол күні кешке Вольф пен Арчи Нью-Йоркке қайта оралады, Берин, Констанца және Толманмен бірге пойызға отырады. Арчи Констанца мен Толманның бұзылған қарым-қатынасын жасарғанда, Вольф Беринге оның қарызын еске салады, соусис-минуит рецептін төлемақы ретінде талап етеді. Берин ашуға толады, бірақ ақырында рецептті беруге мәжбүр болады.

Бейтаныс сөз

"Неру Вулф жер бетіндегі ешбір адам айтпағандай сөйлейді, мүмкін Рекс Стоут джин-тоник ішкеннен кейін ғана сондай сөйлеген шығар", - деді A&E телеарнасының "Неру Вулфтың құпиясы" сериалының атқарушы продюсері Майкл Джафф. Неро Вулфтың бай сөздік қоры – оның ең басты ерекшеліктерінің бірі. Корпуста, әсіресе Вулф пен Арчидің әңгімелерінде, бұрын естімеген сөздерге немесе таныс сөздердің беймәлім қолданылуына жиі кездесесіз. Мысалдар "Тым көп аспаз" кітабында кездеседі:
Таң қалдыру. 1-тарау. Бұл контексте өте сирек кездеседі, бірақ Random House сөздігінде рұқсат етілген. Кокин. 2-тарау. Синюозитетер. 4-тарау. Верованец. 5-тарау. Живс. 5-тарау. Гиббозиттік. 13-тарау.