Кіріспе

Құс түрлері

Темірші торғайы (Vanellus armatus) – Кениядан бастап Танзанияның орталық аймақтары арқылы Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс Африкаға дейін кең таралған торғайлардың бір түрі. Бұл құстың аты, қайталама металл дыбысымен ескертілетін "тің, тің, тің" дабыл шақыруынан шыққан, ол теміршінің балғасының есенге тигеніндей сезім береді.

Сипаттама

Қарақанат торғайлардың реңі қара, сұр және ақ түстердің өте айқын үйлесімінен тұрады, бұл, мүмкін, жыртқыштарға ескерту үшін жасалған түстер. Ол бес торғай түрінің (екі африкалық, бір азиялық және екі Неотропикалық) бірі болып табылады, олардың барлығында қызыл көздері және көзге түсетін, қара-ақ реңді қауырсыны бар, ал білек буынында қанат шұңқыры (карпаль) орналасқан; олар осы өткір қара шығыңқылықты балаларын түрлі қауіптерден агрессивті қорғау үшін пайдаланады, көбінесе басына бағытталған, үздіксіз әуе шабуылдары арқылы. Құстың қауырсыннан ашық қалған дене бөліктерінің түсі көбінесе қара болады, ал аяқтары қара немесе ақ-сұр дақтармен өрнектелген. Әйелдер әдетте еркектерден ірілеу және ауыррақ болады, бірақ екеуі де сырт көрінісі жағынан ұқсас.

Тұрғылықты жері және саны

Қойшы құс барлық өлшемдегі сулы-батпақты жерлермен байланысты кездеседі. Тіпті, су төгілгеннен пайда болған өте кішкентай ылғалды жерлер де оларды қызықтырады. Оңтүстік Африкада олар көбінесе ылғалды шөлейт аймағында көптеп таралған, бірақ жауыны көп түсетін шөлейттерде олардың саны аз. Қыш құс сияқты, бұл түр де жауын-шашын мол жылдары Замбия мен Зимбабведен ұшып кетеді және құрғақ жылдары қайта оралады. Олар кез келген таулы аймақтан қашық сақтайды. 20-шы ғасырда қойшы құстар бөгеттер салынған және қарқынды егіншілік жүргізілген жерлерде өз ареалдарын кеңейтті. Осының салдарынан, қазір олар Оңтүстік Африканың Батыс Кейп аймағында көптеп қоныстанды, онда 1930 жылға дейін кездеспеген. Бұл аймақта олар қыс айларында эстуарлық лайлы жерлерге кіріп, басқа су құстарын агрессивті түрде ығыстырады. Олар көшіп-қонып жүргенімен, іріктеліп, жүйелі көші-қонға қатыспайды.

Экология

Көбелек шағылысу маусымында, бұл түр өз мекенжайына кірген басқа лапвингтерге немесе африкалық хаканаларға қарсы агрессивті түрде реакция жасайды. Ұялары суға жақын, ашық жерде немесе қысқа шөпте жасалған, беткейі тегіс, арақашықтығы кем дегенде 400 метр болатын шағын ойыстар болып табылады. Ұя салушы қара қола құс көктемде көбейеді, бірақ ұя орнын және уақытын жағдайға қарай таңдайды. Жас балапандар ата-аналарынан біртіндеп бөлініп, кейін туған жеріне оралмайды. Бұл лапвинг су және құрлықта тіршілік ететін жұмырқасыз жануарлармен қоректенеді.