Кіріспе

Америкалық бейсбол ойыншысы.

Венафро (лат. Venafrum; грек. Οὐέναφρον) – Италияның Молизе аймағындағы Изерния провинциясындағы коммуна. Халық саны 11 079 адамды құрайды, соғыстан кейінгі кезеңде қарқынды өсті.

География

Санта-Кроче тауының етегінде, теңіз деңгейінен биіктігі көрсетілген, теңіз деңгейінен биіктігінде орналасқан муниципалитеттің аумағы теңіз деңгейінен бастап биіктікке дейін өзгереді. Муниципалитет, Волтурно және Сан-Бартоломео өзендерімен кесіліп өтетін, осы аттас жазық бойында созылады, олардың бастаулары Венефро жазығының орталық бөлігінде жатыр. Басқа да маңызды таулар: Монте Самбукаро (биіктігі көрсетілген), Монте Чезима (биіктігі көрсетілген), Монте Корно (биіктігі көрсетілген), Монте Санта-Кроче немесе Серино (биіктігі көрсетілген) және Колле Сан-Доменико (биіктігі көрсетілген).

Бұрын Кампания провинциясының Терра-ди-Лаворо аймағының құрамына кірген (әлі де мәдени байланысы бар), қала қазір Молизеге кіретін есік ретінде танымал және жоғары дамыған экономикасының арқасында провинцияның әлеуметтік-экономикалық дамуына маңызды үлес қосады, сондай-ақ аймақтағы төрт негізгі өнеркәсіптік орталықтың бірі саналады.

Климат

Венафро ежелгі заманнан бері қоңыр климатымен белгілі. Қысы суық, көбінесе жаңбыр жауады, қар аз жауады және көлемді жиналмайды. Аяз жиі болады, соңғы 10 жылдағы ең төменгі температура 2005 жылы 6,4 °C (20 °F) тіркелді. Көктем мен күз жұмсақ, бірақ жиі жауын-шашын болады. Жазы өте ыстық, температура көбінесе 30 °C (86 °F) дейін жетеді, соңғы 10 жылдағы ең жоғары температура 2007 жылы шамамен 37,6 °C (100 °F) болды. Бұл қоңыр климаттың себебі – таулармен қоршалған оңтүстік жазықта орналасуы. Бірақ жоғары қысым кезеңінде температура күндіз бен түнде күрт өзгеруі мүмкін.

Ежелгі дәуір

Оның негізін грек мифологиясындағы кейіпкерлер Тидей мен Деипильдің баласы Диомед қалағанмен, Венафрумның ежелгі атауы Самнит көздерінен шыққан. Жазықта тарихқа дейінгі дәуірде адамдар қоныстанғанын көрсететін көптеген археологиялық табыстарға кездесілді. Тарихта Венафрумның маңызды рөл атқарған жалғыз оқиға – б.з.д. 88 жылғы Әлеуметтік соғыс кезінде, қала Самнит көшбасшысы Мариус Эгнатиусқа сатқындық жасады, ал гарнизонды құраған екі римдік когорта қырғынға ұшырады. Луций Корнелий Сулла қазіргі Венафроның маңындағы елді мекендерді қиратты. Б.з.д. 49 жылдың қаңтарында Теанодан келген Помпей жақын жерде орналасты. Цицерон Рим азаматтарына бөлуді ұсынған трибун Руллдың жерінің құнарлылығы туралы бірнеше рет айтқан. Бұл жоба сәтсіз аяқталды, бірақ Август тұсында Венафрумда колония (Colonia Augusta Julia Venafrum) құрылды, және қала осыдан кейін Colonia атауын сақтап, оны Пойнттың еңбектерінде де, жазуларда да кездестіруге болады. Август дәуірінде Роккета-а-Волтурнодан Вольтурно өзенінің суын жеткізетін акведукқа (Ривус Венефранус) көп көңіл бөлінді. Ақын Гораций бұл қаланы жайлылығымен әйгілі демалыс орны деп атап көрсеткен, ал Плиний Ескі де ондағы сулар туралы айтады. Рим дәуірінде экономикада танымал зәйтүн майы өндірісі дамыды, аңыз бойынша оны Лициний әкелген. Римдіктер Апеннин жазығына христиан дінін әкелгенде, 5 ғасырда Рим-католик шіркеуінің епископтығы құрылды.

Орта ғасырлар

774 және 787 жылдар аралығында Венефро жазығымен Карл Ұлының әскерлері өтіп, Беневенто княздығының ломбардтарымен шайқасты. Монте-Кассино жылнамашысы Эрхемперттың мәліметінше, 861 жылы Венефро Бари әмірлігінің әмірі Савдан басып алды. Орта ғасырлардың қараңғы дәуірінен кейін, Венефро кедейлік пен ауруларға ұшырағанмен, кейінгі ғасырларда қала кеңейіп, гүлденді. Сол дәуірде салынған көптеген шіркеулер мен сарайлар қаланың келбетін өзгертті. Венефроны билеген феодалдық әулеттер Савелли, Спинелли, Перетти және Италияның Миранда қаласынан шыққан Караччоло болды.

Қазіргі заман

1943 жылдың күзінен 1944 жылдың көктеміне дейін Венафро (Поццилли, Филигнано, Сан-Пьетро Инфанемен бірге) солтүстікке қарай тауларда бекінген неміс әскерлері мен Гюстав сызығындағы британдық, француз және америкалық әскерлер арасында Монте-Кассино шайқасы кезінде қатыгез шайқастардың ошағы болды. Монте-Кассино деп жаңылысқан Венафро 1944 жылдың 15 наурызында ауа шабуылынан ауыр зардап шекті. Венафро 1863 жылға дейін Терра ди Лаворо (қазіргі Казерта провинциясы) аумағына кірген, Кампобассо провинциясы құрылғанға дейін осы аумаққа қосылып, кейін Молизе аймағының құрамына енді. 1970 жылы ол жаңа құрылған Изерния провинциясына қосылды, бірақ Казерта провинциясының құрамында қалуды жақтаған, кейде наразылыққа ұласқан дау-дамайларға қарамастан, бұл шешім қабылданды. 1984 жылдың көктемінде қала Фрозиноне провинциясындағы Комино аңғарынан бастау алған жер сілкінісінен қатты зақым көрді. 1987 жылы қала Censis (Centro Studi Sociali Investments, әлеуметтік-экономикалық зерттеулер орталығы) тарапынан "Ұлы Кішкентай Италияның" 100 муниципалитетінің бірі деп танылды. 1994 жылдан бері ол ANCO (Ұлттық (Зәйтүн) май қалалары қауымдастығының) мүшесі. 2005 жылдың 25 сәуірінде Венафроға Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ауа шабуылына көрсеткен батылдығы үшін Республика Президенті Карло Азеглио Цямпиден азаматтық ерлік үшін алтын медаль табысталды.

Негізгі көрікті жерлер

Венефроны екі ерекше аймаққа бөлуге болады: римдік тамырлары бар, қабырғалармен қоршалған және Пандоне қамалымен биік тұрған ескі қала, сондай-ақ жаңадан салынған бірнеше ауданы бар жаңа қала. Бұл жерде шотланд суретшісі Элейн Шемильттің "Мәдени құжаттар" ұйымдастырған "Winterline" көрмесі де өткізілді (12 желтоқсан 2014 – 30 мамыр 2016). Көрме 1943 және 1944 жылдары көршілес аумақта одақтастар мен немістер арасындағы қақтығыс жолдарын сурет, гравюра, кескін және бейне түсірілім арқылы көрсетеді. 2016 жылы Шемильттің төрт туындысы ұлттық жинаққа (MiBACT – Ministero dei beni e delle attività culturali e del turismo) сатып алынды. Ромео Мусаның туындыларын көрсетуге арналған тұрақты көрме залы 2014 жылдың мамыр айында ашылды.

Верласке Рим амфитеатры

Қазіргі Венафро қаласының орталығында, қалыптасу барысында бой көтерген құрылыстарға қарамастан, Римдік эллипстік амфитеатрдың іздері әлі де көрініп тұр. Осы амфитеатрдың трибуналарына шамамен 15 мың көрермен сыйып, отыруға болатын деп саналады. Бір кезге дейін бұл құрылыс мал шаруашылығына арналған қоралар мен ауыл шаруашылығы құралдары сақталатын қойма ретінде пайдаланылған.

Жабайы табиғат қорығы

Молизе және Кампания облыстарының шекарасында, Венефро және Каприати-а-Вольтурно муниципалитеттерінде адам жасаған табиғат қорығы орналасқан. Осы аумақ World Wide Fund for Nature (WWF) Италия ұйымына тапсырылған. Молизе мен Кампанияның шекарасын белгілейтін Вольтурно өзенінің шағын бөлігі бойында орналасқан Мортин оазисі, гидроэлектр станциясы құрылысы нәтижесінде пайда болған жасанды су жолынан тұрады. Су орталары гигрофильді (талдар, қарағайлар, қарасоралар) орманмен қоршалған. Көл және орман әртүрлі су жануарлары мен су құстарына мекен етеді.

Фрациониялар

Сеппанияда 600-ге жуық тұрғын бар. Ол теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан және астанадан шақырымдай қашықтықта жатыр. Венефроның ең ірі ауылы болып табылатын Сеппания, Саммукро тауының беткейінде, Кампания шекарасына жақын орналасқан. Ежелгі заманнан бері, римдіктер мен самниттердің мекендеген жері болған Сеппанияда маңызды тарихи орындар көп. "Сеппания" атауы латын тіліндегі "cippus" сөзінен келген, ол "жазулы тас" деген мағынаны білдіреді. Вальлекупада 150-ге жуық тұрғыны бар және аты айтқандай, Италияның Онтарио шекарасындағы, Цесима тауының жанындағы кішкентай аңғарда орналасқан. Ле-Ночиде 60-қа жуық адам тұрады. Бұл тұрғын үйлі аудан Самбукаро тауының беткейінде орналасқан. Ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және астанадан 5 шақырым қашықтықта, одан салқын климатқа ие.