Кіріспе
Халықаралық еңбек ұйымының конвенциясы
1990 жылғы Химиялық заттар жөніндегі конвенция – Халықаралық еңбек ұйымының конвенциясы.
Мазмұны
Конвенция 1990 жылы 6 маусымда Женевада Халықаралық еңбек конвенциясының 77-ші сессиясында қабылданды. Конвенцияда қоршаған ортаны, жалпы халықты және барлық жұмысшыларды химиялық заттардың зиянды әсерінен қорғаудың маңыздылығы баса айтылған. Ол 1964 жылғы Еңбекке байланысты жарақаттарға жәрдемақы төлеу туралы конвенцияның, 1971 жылғы Бензол туралы конвенция мен ұсынымның, 1974 жылғы Кәсіптік рак туралы конвенция мен ұсынымның, 1977 жылғы Жұмыс ортасы (ауаның ластануы, шу және діріл) туралы конвенцияның, 1980 жылы жаңартылған кәсіптік аурулар тізімінің, 1981 жылғы Еңбек қауіпсіздігі мен денсаулықты қорғау туралы конвенция мен ұсынымның, 1985 жылғы Кәсіптік денсаулық сақтау қызметтері туралы конвенция мен ұсынымның және 1986 жылғы Асбест туралы конвенция мен ұсынымның маңыздылығын атап көрсетеді. Жұмысшылар қолданылатын химиялық заттар туралы хабардар етуге тиіс, ал жұмыс орындарында аурулар мен жарақаттардың алдын алуға барынша күш жұмсалуы керек.
Қолданылу аясы мен анықтамалар
Бірінші екі бапта осы конвенцияда қолданылатын түрлі терминдердің анықтамалары және олардың қолданылу саласы немесе қолданылу шеңбері қарастырылады.
1-бап
Бұл конвенция химиялық заттар қолданылатын экономиканың барлық салаларына қатысты. Қауіптерді бағалау және қолданылатын қорғау шараларын анықтағаннан кейін, мүше мемлекеттің құзыретті органы егер арнайы мәселелер туындаса, жеткілікті қорғау қамтамасыз етілсе немесе құпия ақпаратты қорғау шаралары жұмысшылардың қауіпсіздігіне кедерес келтірмесе, ұйымды конвенциядан босатуға құқылы. Бұл конвенция жұмысшыларды қауіпті химиялық заттарға тікелей ұшыратпайтын заттарға қолданылмайды. Ол тірі организмдерге қолданылмайды, бірақ организмдерден алынған химиялық заттарға қолданылады.
2-бап
Химиялық заттар термині осы конвенция үшін табиғи немесе синтетикалық элементтер мен қосылыстар деп анықталады. Қауіпті химиялық зат термині 6-бап бойынша қауіпті деп жіктелген немесе оның қауіпті екенін көрсететін ақпарат бар кез келген химиялық затты білдіреді. Жұмыста химиялық заттарды пайдалану термині химиялық заттарды өндіру, тасымалдау, сақтау және қолдану барысында жұмысшылардың химиялық заттарға қаушатыр болуы мүмкін кез келген әрекетті білдіреді. Бұған қоса, бұл термин химиялық қалдықтарды өңдеуді, химиялық талдау нәтижелерін беруді, сондай-ақ химиялық заттарға арналған жабдықтар мен ыдыстарды күтіп-ұстауды, жөндеуді және тазалауды қамтиды. Экономикалық қызмет салалары – мемлекеттік қызметтерді қоса алғанда, барлық салаларды білдіреді. "Зат" термині өндірілген кезде нақты пішіні немесе бейнесі бар, немесе табиғи күйде кездесетін және оның қолданылуы пішініне немесе бейнесіне толық немесе ішінара байланысты объектіні білдіреді. Жұмысшылар өкілдері – 1971 жылғы Жұмысшылар өкілдері конвенциясына сәйкес ұлттық заңнамада немесе тәжірибеде мойындалған адамдар.
3-бап
Тиісті жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің ең өкілдік етуші ұйымдары іске асыру шаралары туралы кеңесуге тартылуы керек.
4-бап
Әрбір мүше жұмыс орнында химиялық заттарды қолдану қауіпсіздігі бойынша тұжырымды саясатты жасауға, іске асыруға және оны мерзімді түрде қарап шығуға міндетті.
5-бап
Құзыретті орган қауіпсіздік негіздерімен белгілі бір қауіпті химиялық заттарды пайдалануға тыйым салуға немесе оларды пайдалану алдында мақұлдау талап етуге құқылы.
Жіктеу және оған байланысты шаралар
6-дан 9-ға дейінгі баптар барлық химиялық заттарды жіктеу, оларды қамтамасыз ету, қауіпсіздік шаралары және Біріккен Ұлттар Ұйымының ұсыныстарын қамтиды. Бұл шаралар бейімделген қауіпсіздік деректер кестелерінде тіркеледі.
6-бап
Құзыретті орган немесе құзыретті орган бекіткен немесе мойындаған орган барлық химиялық заттарды жіктеу жүйелерін құруға тиіс. Қоспалардың қауіпті қасиеттері жеке компоненттердің қауіптілігіне сүйеніп анықталуы мүмкін. Қауіпті тауарларды тасымалдау кезінде Біріккен Ұлттар Ұйымының ұсынымдарын ескеруге болады. Жіктеу жүйелері және олардың қолданылу аясы біртіндеп кеңейтілуде.
7-бап
Барлық химиялық заттар таңбалануға тиіс. Қауіпті химиялық заттар ерекше түрде белгіленуі керек. Мұндай белгілеуді тиісті орган өзі жасауы тиіс немесе тиісті орган белгілеуге рұқсат беруі керек. Қауіпті жүктерді тасымалдағанда Біріккен Ұлттар Ұйымының ұсынымдарын ескеру міндетті.
8-бап
Жұмыс берушілерге қауіпті химиялық заттардың қауіптері, жеткізушілер, қауіпсіздік шаралары және төтенше жағдайлардағы іс-қимылдар туралы ақпаратты қамтитын материалдар қағаздары (мәліметтер парақтары) берілуі керек. Материалдар қағаздары (мәліметтер парақтары) құзыретті орган немесе мойындалған ұйымдар белгілеген талаптарға сәйкес болуы тиіс. Материалдар қағаздарында (мәліметтер парақтарында) көрсетілген атау, таңбадағы атаумен толық сәйкес келуі керек.
9-бап
Химиялық заттардың барлық жеткізушілері химиялық заттардың 6-бапқа сәйкес жіктелуін, 7-бапқа сәйкес таңбалануын және 8-бапқа сәйкес қауіпсіздік деректер жадынамаларын ұсынуын қамтамасыз етуге тиіс. Химиялық заттар туралы денсаулық және қауіпсіздік туралы жаңа ақпарат пайда болған жағдайда, қауіпті химиялық заттардың жеткізушісі ұлттық заңнамаға сәйкес жаңа таңбалар мен қауіпсіздік деректер жадынамаларын беруін қамтамасыз етуге тиіс. 6-бап бойынша жіктелмеген химиялық заттардың жеткізушілері оның қауіпті емеуін бағалау үшін қолда бар ақпаратты іздеуге тиіс.
Жұмыс берушілердің міндеттері
10-нан 16-ға дейінгі баптар жұмыс берушілердің жұмыс орнында химиялық заттарды пайдаланумен байланысты туындауы мүмкін қауіптер туралы қызметкерлерді хабардар ету міндеттерін қарастырады. Жұмыс берушілер мен қызметкерлер қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін бірлесіп жұмыс істеуі керек.
10-бап
Жұмыс берушілер барлық химиялық заттардың 7-бапқа сәйкес таңбалануын және 8-бапқа сәйкес жұмысшылар мен олардың өкілдеріне химиялық қауіпсіздік туралы мәліметтер парақтарының қолжетімді болуын қамтамасыз етуі тиіс. Егер жұмыс берушілер 7-бапқа сәйкес таңбаланбаған немесе 8-бапқа сәйкес қауіпсіздік парақтары қоса берілмеген химиялық заттарды алса, олар жеткізушіден немесе басқа да сенімді көздерден ақпарат алуға тиіс. Осыған дейін химиялық заттарды пайдалануға болмайды. Жұмыс беруші пайдаланылатын химиялық заттардың 6-бапқа сәйкес жіктелуін, 9-бапқа сәйкес сәйкестендірілуін, 7-бапқа сәйкес таңбалануын және барлық қажетті сақтық шараларының қабылдануын қамтамасыз етеді. Жұмыс берушілер жұмыс орнында қолданылатын барлық қауіпті химиялық заттардың тізімін жүргізуі және олардың химиялық қауіпсіздік туралы мәліметтер парақтарына сілтемелермен барлық жұмысшыларға қолжетімді етуі тиіс.
11-бап
Жұмыс беруші химиялық заттарды тасымалдаған кезде қызметкерлерге қауіпсіздік шаралары және химиялық заттардың танымдамасы туралы жеткілікті ақпарат беруі керек.
12-бап
Жұмыс берушілер қызметкерлердің қауіпті химиялық заттарға белгіленген нормадан артық уақытқа ұшырамауын қамтамасыз етуі керек, қызметкерлердің қауіпті химиялық заттарға ұшырау деңгейін бағалауы керек, қауіпсіздік және денсаулықты сақтау үшін қауіпті химиялық заттармен жұмысты қадағалауы және тіркеуі керек, сондай-ақ осы тіркемелердің дұрыс жүргізілуін қамтамасыз етуі керек.
13-бап
Жұмыс беруші жұмында химиялық заттарды қолданудан туындайтын тәуекелдерді бағалауы тиіс және тиісті шаралар қабылдау арқылы қызметкерлерді қорғауы керек. Жұмыс берушілер қызметкерлердің денсаулығы мен қауіпсіздігін сақтау үшін химиялық заттарға ұшырауды шектеуге, алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге және төтенше жағдайларға дайындалуға міндетті.
14-бап
Қауіпті химиялық заттар және қауіпті химиялық заттардың қалдықтары бар бос контейнерлер қауіпсіздікке, денсаулыққа және қоршаған ортаға зиян тигізу қаупін азайтатындай етіп жойылуы тиіс.
15-бап
Жұмыс берушілер қызметкерлерге жұмыс орнындағы қауіп-қатерлер туралы, сондай-ақ химиялық заттардың таңбалары мен қауіпсіздік деректер кестелері туралы мәлімдеуге міндетті. Олар жұмыс нұсқауларын жасау үшін қауіпсіздік деректер кестелерін пайдалануы керек және қызметкерлерге химиялық заттарды қолдану бойынша үнемі оқыту жүргізуі тиіс.
16-бап
Жұмыс берушілер мен қызметкерлер жұмыс орнындағы химиялық заттарды қолдану қауіпсіздігі мәселесінде бірлесіп жұмыс істеуге тиіс.
Жұмысшылардың міндеттері
17-бап жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің жұмындағы тәуекелдерді азайту үшін өзара ынтымақтастығы туралы.
17-бап
Жұмысшылар жұмыс берушілермен тығыз байланыста болып, жұмындағы химиялық заттарды қолданудағы барлық процедураларды орындау арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз етуі керек. Жұмысшылар химиялық заттарды қолданумен байланысты тәуекелді азайту үшін барлық мүмкін шараларды қолдануға тиіс.
Жұмысшылар мен олардың өкілдерінің құқықтары
18-бапта қызметкерлерге денсаулықтарына қауіп туғызатын жағдайлардан қашқандары үшін негізсіз салдарға ұшырамауға құқық беріледі.
18-бап
Егер қызметкерлердің денсаулығы мен қауіпсіздігіне тікелей қауіп туса, олар химиялық заттармен жұмыс істеуден бас тартуға құқылы. Осы баптың талаптарына сәйкес қауіптен шығып кеткен қызметкерлерді негіссіз жазалауға болмайды. Зардап шеккен жұмысшылар қолданылатын химиялық заттардың қасиеттері мен атауы, таңбалары және қауіпсіздік туралы мәліметтерге құқылы. Егер химиялық заттың атауын бәсекелеске беру жұмыс берушінің бизнесіне зиян келтіретін болса, жұмыс беруші осы бап бойынша қажетті ақпаратты ұсынғанда, атауын 1-бапқа сәйкес қорғай алады.
Экспорттаушы мемлекеттердің жауапкершілігі
19-дан 27-ге дейінгі баптар қауіпті химиялық заттарды экспорттаушы мемлекеттердің міндеттемелерімен және бақылау міндеттемелерімен айналысады. Олар сонымен қатар осы Конвенцияның күшіне енуі және қолданылу саласын қарастырады.
19-бап
Егер экспорттаушы мемлекет еңбек қауіпсіздігі мен денсаулық сақтау мақсатында белгілі бір немесе барлық қауіпті химиялық заттарды қолдануға тыйым салса, осы факті және оның себептері барлық импорттаушы елдерге жеткізілуі тиіс.
20-бап
Осы конвенцияның ратификациясы Халықаралық еңбек ұйымының Бас директорына тіркеу үшін жіберуі керек.
21-бап
Осы конвенция тек ратификациялары Бас директорда тіркелген мүшелер үшін ғана міндетті болады. Ол, алғашқы екі мүшенің ратификациялары Бас директорда тіркелген күннен бастап он екі ай өткен соң күшіне енеді. Одан кейін, әрбір қосымша мүше үшін конвенция оның ратификацияланған күнінен бастап он екі ай өткен соң күшіне енеді.
22-бап
Ратификациялаған мүше Конвенция күшіне енгеннен кейін он жыл өткен соң Бас директорға жолдаған хат арқылы осы Конвенцияны тоқтатуға құқылы. Тоқтату тіркелген күнінен бастап бір жыл өткен соң күшіне енеді. Егер ратификациялаған мүше осы он жылдық мерзім ішінде тоқтату құқығын пайдаланбаса, онда тағы да он жыл өткен соң ғана, аталған шарттар бойынша тоқтатуға құқылы болады.
23-бап
Бас директор барлық хабарланған мүшелердің ратификациялауын және денонсациялауын тіркеуге тиіс. Екінші ратификация туралы мүшелерге хабарлағанда Бас директор конвенцияның күшіне кіретін күнін көрсетеді.
24-бап
ХЕҰ Бас директоры БҰҰ Жарғысының 102-бабы бойынша тіркеу үшін БҰҰ Бас хатшысына барлық ратификациялар мен денонсациялар туралы мәліметтерді жібереді.
25-бап
МЕҰ Басқарушы органы осы конвенцияның іске асырылуы туралы есепті, қашан қажет деп сақса, ұсынады және оны қайта қарау қажеттігін қарастырады.
26-бап
Егер конференция осы Конвенцияны өзгертетін жаңа конвенцияны қабылдаса, жаңа конвенцияны ратификациялау, 22-бапқа зиян келтірмей, осы Конвенцияның дереу тоқтатылуына (денонсациялануына) әкеледі. Жаңа конвенция күшіне енген күні осы Конвенция күшін жояды. Дегенмен, осы Конвенция оны ратификациялаған, бірақ жаңа конвенцияны ратификацияламаған мүшелер үшін қазіргі күйінде күшінде болады.
27-бап
Осы Конвенция мәтінінің ағылшын және француз тілдеріндегі нұсқалары теңдей заңдық күшке ие.