Кіріспе

Пакистандық жазушы, суретші және белсенді (1953 жылы туған)

Техмина Дуррани (; 18 ақпан 1953 жылы туған) – өзінің «Менің феодалдық қожайыным» атты бестселлер кітабымен, суретші және әйелдер мен балалар құқықтарын қорғайтын белсенді ретінде танымал пакистандық автор. 2024 жылдың 4 наурызынан бері ол Пакистан Премьер-Министрі Шехбаз Шарифтің әйелі ретінде оның қазіргі жұбайы болып табылады, бұрын 2022 жылдың 10 сәуірінен 2023 жылдың 13 тамызына дейін осы қызметті атқарған. Абдул Сатар Эдхимен бірге үш жыл қызмет еткен кезеңі өмірін түбегейлі өзгертіп, жаңа мүмкіндіктер ашты. Сондай-ақ, ол оның (өз сөзімен айтылған) «Соқырларға арналған айна» (1996) атты автобиографиясын жазды. Эдхидің ықпалы оны қоғамдық жұмысқа баулуға және «Техмина Дуррани қоры» құруға түрткі болды. Қордың мақсаты – Эдхидің «адамгершілік» жолын және Пәкістанды әлеуметтік мемлекет ретінде көру арманын ілгерілету. 2003 жылы ол Шехбаз Шарифке үйленді.

Өмір

Техмина Дуррани Лондонда, Пәкістанда, пуштун және панджаби отбасында туып өскен. Ол Пәкістан Мемлекеттік Банкінің бұрынғы губернаторы және Пәкістан Халықаралық Авиакомпаниясының басқарушы директоры Шахкур Улла Дурранидің қызы болды. Техмина Дурранидің әкесінің әкесі – майор Мұхаммед Заман Дуррани. Техминаның анасы Самина Дуррани – бұрынғы Патияла княздығының премьер-министрі Наваб сэр Лиакат Хаят Ханның қызы. Сэр Лиакат Хаят Ханның ағасы Сэр Сикандар Хаят Хан 1947 жылға дейінгі Пенджаб премьер-министрі, мемлекет қайраткері және көшбасшы болды. Он жеті жасында Анис Ханға үйленді және олар бір қызды болды. Дуррани мен Хан 1976 жылы ажырасып кетті. Кейін Дуррани Пәкістанның бұрынғы бас министрі және губернаторы Ғұлам Мұстафа Харға тұрмысқа шықты. Хар бес рет үйленген. Дуррани мен Хардың төрт баласы болды. Бірнеше жыл Хардың зорлық-зомбылығына ұшырағаннан кейін, ол он төрт жылдық некелерін ажырасумен аяқтады. 1991 жылы Дуррани Хардың зорлық-зомбылығы туралы "Менің феодал мырзам" атты автобиографиясын жазды. Ол кітапта Хар сияқты феодалдық жер иелерінің нағыз билігі әйелдердің және қоғамның үндемеуінен қолдау табатын Исламның бұрмаланған түсінігінен туындайды деп мәлімдеді. Оның ашық кітабына жауап ретінде, оның әке және ана жағынан туыстары оны және оның бес баласын он үш жыл бойы жамандады. Екінші күйеуі Хардан кеткеннен кейін, 1993 жылы үкіметтік жемқорлыққа қарсы ашық наразылық білдіруі ерекше оқиға болды, соның нәтижесінде «есеп беру» деген жаңа термин пайда болды. Жеті күннен кейін ол ауруханаға түсті және тек Пәкістанның премьер-министрі Моин Курайши оразасын бұзу үшін келгенде ғана оразасын тоқтатты.

Абдул Саттар Эдхимен бірге өткен жылдар

Көп жылдар бойы саяси көшбасшы болған бұрынғы күйеуі Мұстафа Хар арқылы саяси ортаға қатысқаннан кейін, ол жемқорлыққа қарсы күресінде іздеген жауаптары саясаткерлерден келмейтінін түсінді. Қарапайым халықтың мәселелерін білетін және оларды шешу жолын тапқан адамды іздеп, ол Пәкістанның ең танымал гуманитарийі Абдул Саттар Эдиді табады. Ол Эди отбасымен бірге тұрып, үш жыл бойы Митадар, Сораб Гот және Карачидегі Харадардағы Эди үйлерінде қызмет етеді. Ол оның шәкірті болды және оның автобиографиясын жазуға рұқсат алды. Эди сахабамен өткен жылдар кітаптың диссертациялық жұмысы үшін негіз болды. Бұл жылдар оның өмірінде маңызды өзгерістерге әкелді, одан әрі жұмысына және шындықты рухани түрде іздеуіне жол ашты. "Тастап кетілген нәрестелерге табыт байлап, мәйіттердің үстінен секіріп, онымен бірге "халықтың" жедел жәрдем көлігінде жүріп, Пәкістанның ең құрметті және белгілі әлеуметтік реформаторының ойларын, шабыттарын, ниеттерін, байқауларын, көзқарастарын және еңбектерін жаздым". 1994 жылы Эдидің ресми "баяндалған" автобиографиясы "Соқырларға арналған айна" Эди қорымен мақұлданып, жарияланды. 2003 жылы Дуррани Пенджабтың үш рет сайланған бас министрі Шейхбаз Шарифке үйленді. Олар Дубайдағы Біріккен Араб Эмираттарында жекелеген салтанатта неке қиды. Дуррани күйеуімен, Пәкістанның премьер-министрі болған және саяси жағынан белгілі Шариф отбасының бір бөлігімен, сондай-ақ Пәкістанның бұрынғы премьер-министрі Наваз Шарифтің інісімен бірге Лахорда тұрады.

Менің феодалдық құқығым туралы дау

1991 жылғы маусымда «Мой феодал лорд» кітабы журналистер Нажам Сети мен Джугну Мохсинге тиесілі «Авангард Букс» компаниясы арқылы жарық көрді. Дуррани өзінің және өзінің мүлігінің құқықтарын емес, Мохсинге толық шетелдік құқықтарды беру туралы келісімшартқа қол қойғанын жоққа шығарды. Бұл дау 1992 жылы реттелді. 1999 жылғы 19 мамырда Дуррани Сетхиді кітаптан түскен табысты ұрлады деп айыптады. Ол: «Оның іс-әрекеттері феодалдық жүйедегі тәжірибемнен де үлкен жеңілтекшілікке толы болды» деді. Ол кезде Сетхи Ақпараттық бюро (Пәкістан) тарапынан үкіметтегі сыбайлас жемқорлық туралы британдық «BBC» телеарнасына берген сұхбаты үшін айыптаусыз ұсталып отырды. Дуррани Сетхиді психикалық қиындық тудырғаны үшін сотқа берді, ал ол оған қарақалдық жала жапқаны үшін қарсы сотқа берді. Ағылшын газеті «The Independent» кітап келісімшарттарын қарастырып, Сетхидің адал ниетпен әрекет еткенін және оның Мохсинмен бірге «зардап шеккен тарап» екенін жазды. 2001 жылы Дуррани үшінші некеден туған Билал Хардың ұлы Фахра Юнусқа көмектесті. Юнусқа күйеуі қышқыл шашып, жарақат еткен. Дуррани Юнусты шетелге алып кетуге жасаған әрекеттері бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Юнусқа Пакистаннан кетуге рұқсат берілмеді, бірақ халықтың қысымымен кейін рұқсат алды. Дуррани Юнусқа емдеу үшін итальяндық «Sant'Angelica» косметикалық фирмасымен және Италия үкіметімен келісім жасады. 2012 жылғы 17 наурызда Юнус Италияда өз-өзіне қол жұмсады және Карачиде жерленді. Дуррани Юнустың денесін итальян және пакистан туларымен орады. Юнусқа арналған жаназа Қарадардағы «Эдхи» орталығында өтті. 2012 жылы Шармин Обайд Чиной мен Дэниел Юнге түсірген, сынға ұшыраған «Saving Face» деректі фильмі Юнус өміріне арналды және бірнеше марапаттармен қатар «Үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.

Техмина Дуррани қоры

2015 жылы құрылған Техмина Дуррани қоры (www.tehminadurranifoundation.org) 2017 жылдың қаңтар айында ресми түрде қызметін бастады. Техмина Дуррани былай дейді: "Біз Эдхи қалдырған миссияны жалғастырамыз. Оның міндеті – дін мен әлеуметтік жағдайға қарамастан, адамзатқа қызмет ету еді, сондай міндет біздің де алдымызда тұр." Оның "Миссия және көзқарас" негізгі идеялары Пакистанның ең жоғары наградаға ие болған әлеуметтік қызметкерінің еңбектерінен алынған. Дуррани үш жыл бойы Эдхидің үйінде тұрып, оның сапарларына қатысты. Кітап 1996 жылы Ұлттық баспа бюросы мен Эдхи қорының бірлескен басылымы ретінде жарық көрді. Бұл – Абдул Саттар Эдхинің өмірі мен ұстанымдарының ресми құжаты. Роман мұсылман дін қызметкерлері мен рухани көшбасшыларының, пiрлердің құпия өмірін көрсетеді. Дуррани оқиғаның шындыққа негізделгенін, бірақ оқиғаның ортасындағы әйелдердің жеке басын қорғау үшін кейбір есімдер мен оқиғалар өзгертілгенін айтты. Кітап сонымен қатар Никаһ халала дәстүрі мен практикасына сынды көзқараспен қарады. Ол мұсылман әйелдерін қорлау мен азаптауға әкелген бірнеше жағдайды сипаттайды. Бұл кітап Пәкістанның ең көп сатылған кітаптарының тізіміне де енді.

Қайғылы кездерде бақытты нәрселер (2013)

Дурранидің "Қайғылы кезеңдегі қуанышты нәрселер" (2013) атты төртінші кітабы – афған қызы Рабияның балалық және жастық шағына негізделген роман. Романды пакистандық "Ferozsons" баспасы жариялаған. "Құдайға қарсы сөздер" романы үй ішіндегі зорлық-зомбылық, Пәкістанның Синд провинциясындағы дін қызметкерлерінің жеңілтектері және исламдық құндылықтардың бұрмалануы мәселелеріне арналғаннан өзгеше, бұл роман 9/11-ге дейінгі және кейінгі Ауғанстан саясатының динамикасын зерттейді. Романның оқиғасы Ауғанстан мен Пәкістанда өрбітеді. Дегенмен, романның басты кейіпкері – афған қызы. Роман Ресей мен Американың Ауғанстанға жасаған араласуларын сынап көрсетеді. Бұл Дурранидің өнер туындыларын алғаш рет пайдаланған романы.

Суретші

Техмина Дуррани - суретші де. Ол өзінің сезімдерін жазудан бөлек, сурет арқылы да жеткізудің тағы бір жолын тапқанын айтады. Оның алғашқы көрмесі "Катарсис" 1992 жылы өтті. Оның суреттерінің бірі оның үшінші кітабы "Бәдік" мұқабасына айналды. Техмина Дурранидің келесі көрмесі "Махаббат оқиғасы" 2016 жылы өтті. Ол өзінің жазу еңбектерімен суреттерін "Махаббат оқиғасы" атты альбом кітабында біріктіретін болады, онда осы суреттердің баспа нұсқасымен қатар, оның суреттеріне шабыттандырған өлеңдер мен әндер де болады.