Кіріспе

Орталық Балқан ұлттық паркі – Болгарияның жүрегінде, Балқан тауларының орталық және жоғарғы бөліктерінде орналасқан ұлттық парк. Оның биіктігі Карлово қаласына жақын жерден басталып, Балқан тау жотасының ең биік шыңы – Ботев шыңына дейін (2376 м) өзгереді. Парк 1991 жылдың 31 қазанында құрылған. Ол Болгариядағы үшінші ірі қорғалған аумақ болып табылады, ауданы 716,69 км²-ды құрайды, батыстан шығысқа қарайғы ұзындығы 85 км, ал орташа ені 10 км. Парк елдің 28 облысының 5-інің аумағында орналасқан: Ловеч, Габрово, София, Пловдив және Стара-Загора. Ұлттық парктің құрамына тоғыз табиғи қорық кіреді, олар парктің аумағының 28%-ын құрайды: Боатин, Царичина, Козя Стена, Стено, Солтүстік Джендем, Пеешти Скали, Сокольна, Джендем және Стара Река. Орталық Балқан ұлттық паркі – Еуропадағы ең ірі және ең құнды қорғалған аумақтардың бірі. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) паркті 2-санатқа жатқызған. Ұлттық парк пен тоғыз табиғи қорықтың сегізі БҰҰ-ның өкілдік қорғалатын аумақтарының тізіміне енген, ал төрт табиғи қорық ЮНЕСКО-ның «Адам және биосфера» бағдарламасы аясындағы Дүниежүзілік биосфералық резерваттар желісіне қосылған. Парк WWF жетекшілігіндегі PAN Parks қорының толық мүшесі болды. 2017 жылдан бастап барлық тоғыз парктік қорықтағы ежелгі бук ормандары «Ежелгі бук ормандары» Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілді. Парк Палеарктиканың қоңыржай жапырақты және аралас орманды аймағындағы Родоп таулық аралас ормандарының жерүсті экологиялық аймағында орналасқан. Онда сирек және жоғалу қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер түрлері, биологиялық әртүрліліктің өзін-өзі реттейтін экожүйелері, сондай-ақ әлемдік мәдени және ғылыми маңызы бар тарихи ескерткіштер кездеседі. Парктің флорасы 2340 түр және өсімдіктердің подвидін қамтиды. Ормандық жерлер жалпы аумақтың 56%-ын құрайды. Паркте 59 түрлі сүтқоректілер, 224 түрлі құстар, 14 түрлі бауырымен жорғалаушылар, 8 түрлі қосмекенділер, 6 түрлі балықтар және 2387 түрлі омыртқасыздар мекендейді.

Тарих

Орталық Балқан ұлттық паркі 1991 жылы осы аймақтың бірегей табиғи ландшафтын және мұрасын сақтау, сондай-ақ жергілікті халықтың салты мен тұрмысын қорғау мақсатында құрылған. Парк дирекциясы, Қоршаған орта және су министрлігінің аймақтық органы, Паркті басқарады. Дирекция өз мақсаттарына жету үшін жергілікті ұйымдармен, еріктілермен және тауға құмарлармен өзара іс-қимыл жасайды.

Экожүйелер

Парктің басым бөлігін ескірген, ғасырлар бойына өскен бук, шырша, қарағай, қайың және жаңғақ ағаштарынан тұратын орман алып жатыр. Болгарияның туған флорасының жартысынан астамы осы паркте анықталды, олардың ішінде 10 түрі және екі түршесі әлемнің басқа еш жерінде кездеспейді. Орталық Балқан ұлттық паркінде кездесетін 130-дан астам жоғары сатыдағы өсімдіктер мен жануарлар Болгарияның және Дүниежүзілік сирек және жойылып бара жатқан түрлердің Қызыл кітабына енгізілген. Парк шегінде 166 түрлі дәрілік өсімдік бар, олардың 12-сі заңмен қорғалады. Бұдан өзге, 229 түрлі мүк, 256 түрлі саңырауқұлақ және 208 түрлі балдыр кездеседі. Балқан тауларының орталық бөлігі Болгариядағы барлық омыртқасыз организмдердің 70% және омыртқалы жануарлардың 62% -ына мекен етеді. Паркте 224 түрлі құс бар, бұл Орталық Балқан ұлттық паркін маңызды халықаралық құс сақтағышқа айналдырады. Еуроодақ қаржылаған CORINE BIOTOPS жобасы мекендерді жіктеу әдістемесін жасады, ал CORINE жіктемесіндегі 49 мекен типі Орталық Балқан ұлттық паркінде ұсынылған. Олардың 24-і "Қауіп төндірілген мекендер тізіміне" енгізілген, оларға Еуроодақтың мекендер туралы конвенциясына сәйкес арнайы қорғау шаралары қажет.

Жер бедері

Парктің жер бедеріне кең альпійлік жайлаулар, тік жартастар, тік құламалар, терең шатқалдар мен сарқырамалар, сондай-ақ көптеген тау шыңдары кіреді, олардың шамамен 20-сы 2000 метрден жоғары билікте орналасқан. Орталық Балқан ұлттық паркі туристердің, табиғатты зерттеушілердің және ғалымдардың таңдаулы орны болып табылады.