Кіріспе

Жойылып кеткен кеміргіштер туысы

Мүйізді кеміргіштер – Ceratogaulus туысына жататын, жойылып кеткен Mylagaulidae кладының мүшесі. Ceratogaulus – мүйіздері бар жалғыз белгілі кеміргіштер туысы және ең кішкентай мүйізді сүтқоректі жануар. Олардың, көбінесе, жер қазған жануарлар болғандығын көрсетеді.

Қазба

Кератогаулдың мұрын мүйіздері қазба құралы ретінде қолдануға жарамсыз. Қазіргі сүтқоректілердің баспен қазғандарында, олардың мұрын ұштары субстратты қалыптастыру үшін шпатель сияқты қолданылады. Сондықтан мұрын сүйектерінің жалғыз өзгерісі – алдыңғы ұштарының сәл қалыңдауы. Теориялық тұрғыдан, кейбір сүтқоректілерде мүйіздер қазу құралы ретінде дамуы мүмкін, бірақ қазуға арналған мүйіздер орналасуы мен пішіні бойынша Кератогаул мүйіздерінен өзгеше болар еді. Кератогаул мүйіздері мұрын сүйектерінің артқы ұштарында орналасқан және тіс қанаты жазықтығына перпендикуляр, дорсальды бағытта созылады. Олардың артқы орналасуының нәтижесінде, мүйіздерді қазу үшін пайдаланғанда, мүйіздерді қысқа ғана қозғалыс жасағаннан кейін мұрынның алдыңғы ұшы субстратқа тиіп, мүйіздермен қазуды өте тиімсіз етеді. Бұл қозғалыс ұсынылғаннан да тиімсіз, себебі қопарудың алдыңғы беті ойыс, сондықтан мүйізді алдыңғы ұшы кедергісіз пайдалану мүмкін емес. Мүйіздерін алдыңғы жағынан (дорсальды емес) пайдаланатын жануарда төбе сүйегі тік немесе артқа қарай еңкейген болады. Бұл конфигурацияда, кіріс тетігі, носорог бас сүйегіндегідей, бас төмен түскенде максималды болады. Мүйіздің пішіні де қазу құралы үшін өте қолайсыз. Мүйіздер қалың және кең, алдыңғы және артқы беттері үлкен және тегіс. Мұндай кең құралды топыраққа сүйрегенде субстратқа ұсынылған үлкен бетке пропорционалды үлкен қарсылық туады. Соңында, Кератогаул мүйізінің орны уақыт өте келе артқа қарай жылжиды, сондықтан эволюциялық үрдіс қазуға жақсырақ емес, нашар бейімделген мүйізге қарай бағытталған. Осылайша, мүйіздер қазуда қолданылған деген аргумент морфологиялық ерекшеліктерімен немесе эволюциялық прогресімен расталмайды.

Жұптау көрінісі немесе ұрыс

Көптеген қарсылықтар, мүйізді қазу құралы ретінде қолдануға қатысты, жыныстық күресте мүйізді пайдалануға да қатысты. Олардың бағыты, орналасуы және бас сүйегінің қалған бөлігінің морфологиясы оларды ұқсас өлшемдегі қарсыласқа тигізуді өте қиын жасайды. Барлық милагулидтерде (бас қазған милагулидтерден Ceratogaulus-қа мұра болған ерекшелік) мойын омыртқалары алдыңғы-артқы жағынан қысқартылып, мойынның икемділігі мен қозғалыс диапазонын азайтады, бұл Ceratogaulus түрлеріне мүйіздерімен күресуді одан да қиындатады. Жыныстық күреске жарамсыз мүйіздері бар көптеген тікұлақты жануарлар оларды соғысқа немесе жыныстық демонстрацияға пайдаланады. Дегенмен, Ceratogaulus-та мүйіздерді жыныстық таңдау арқылы пайдалану ықтимал емес, себебі оптикалық тесік өте кішкентай, шамамен тау бобры Aplodontia rufa-ның оптикалық тесігінің жартысынан үштен екісіне тең, ал оның өзі нашар көреді. Оптикалық тесіктің кішігірім мөлшері өте нашар көру қабілетін көрсетеді, яғни аналықтары еркектердің жыныстық демонстрацияларында немесе жыныстық күрестерінде жеңімпазды көзбен тануы мүмкін емес.

Қорғау

Мүйізді сүтқоректілердің көбі жыртқыштардан қорғану үшін мүйіздерін пайдаланады. Жануарлар жыртқышпен күресу үшін барлық қолда бар қаруды қолданады, ал Сератогаулдың мүйіздері қорғануға өте ыңғайлы. Мүйіздері кең және берік, олардың жоғарыға қарай бағыты және артқа қарай орналасуы көздер мен мойын сияқты осал жерлерді қорғауға жақсы бейімделген. Басын жоғары көтеріп, мүйіздер артқа қарай иіліп, жыртқыштардың шабуылдайтын аймақтарын қорғайды. Ұқсас posterodorsal мүйіздерді пайдалану мүйізді кесірткелерде жыртқыштықтан қорғануды арттыруға көмектеседі деп көрсетілген. Мүйіздер эволюция барысында биіктеген сайын, олар артқа қарай орналасып, төбе сүйегінің биіктігі артады, оларды көтеруге қажетті күшті арттырады. Мүйіздерді артқа қарай орналастыру арқылы күш түсірілетін тұтқаша қысқарады, ал бас сүйегін бұратын бұлшық еттер төбе сүйегінің жоғарғы бөлігіне бекітілгендіктен, күш берілетін тұтқаша ұзарады. Осылайша, мүйіздермен соққы беру күші артады, өйткені күш түсірілетін және күш берілетін тұтқашалардың арақатынасы жоғарылайды. Жыртқыштық көптеген кішкентай сүтқоректілерде өлімнің басты себебі болып табылады, сондықтан жыртқыштықтан қорғану механизмын ұсынудың пайдасы, топырақ қазғыш сүтқоректілерде мүйіздердің эволюциялық құнын өтеуі мүмкін.