Кіріспе

2006 жылғы Чадтағы төңкеріс әрекеті – 2006 жылғы 14 наурыз күні түнде Чад президенті Идрис Дебиге қарсы жасалған, сәтті болмаған төңкеріс әрекеті.

Сюжет

Төңкеріске 2004 жылы Дебиді құлатуға тырысқан Том мен Тиман Эрдми ағайындары және бұрынғы генерал Себи Агуид бастаған Чад әскерінің мүшелері қатысты. Байланыс және мәдениет министрі, үкімет өкілі Хурмаджи Муса Думнор Эрдми ағайындарының ұсталғанын, ал қалған көтерілісшілердің қашқанын мәлімдеді. Қауіпсіздік министрі Рутуанг Йома Голом журналистерге: "Осы төңкеріске қатысы бар шамамен 100 әскери қызметкер ұсталды. Олар сотқа тартылады. Жағдай толық бақылауда және тыныштық орнады. Мемлекет басшысы тәртіпті қалпына келтіру үшін бірнеше рет әскери лагерьлерге барды" деді. Голом әскери соттың оларды алдағы бір-екі айда жазалайтынын, ал басқа заговоршылар Шығыс Чадта іздестіріліп жатқанын айтты. Дебидің ұшағы Экваториалдық Гвинеяның Бата қаласынан, Орталық Африка елдерінің басшыларымен CEMAC саммитіне қатысып, Нджаменаға (Чад) бағыт алды. Думнордың сөзіне қарағанда, президентке адал әскерлердің олардың әрекеттерін тоқтатуынан кейін көтерілісшілер жеті көлікпен қашып кеткен. Екі көлігі тоқтатылып, "ішіндегілер залалсыздандырылды". Қалған көліктер елдің шығыс бөлігіне қашып, Чад әскерлері тарапынан қуылды. Думнор төңкерісті ұйымдастырғандардың Буркина-Фасо, Камерун, Судан және АҚШ-та тұратын бұрынғы әскери немесе азаматтық қызметкерлер екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, 14 және 15 наурызда Нджаменадағы екі ұялы байланыс желісі тоқтатылғаны хабарланды. Үкімет әдетте қауіпсіздік операциялары кезінде байланысқа кедергі келтіреді. Чад көтерілісшілері 3 мамырдағы сайлауды өткізбеуге тырысатындарын мәлімдеді. Доумгор сайлаудың кейінге жылдырылмайтынын жауап ретінде айтты.

Реакция

Франция Сыртқы істер министрлігінің өкілі Жан Батист Маттей француздар "Чад Дарфур дағдарысынан қиын жағдайға түскенін ескере отырып, жағдайды ең жоғары сақтықпен қадағалап отырғанын" айтты. "Өзгеріс, бірлік және демократия платформасы" партиясының мүшесі Яя Дило Джеру UFDC-нің "президентті Нджаменадан ығыстыруға тырысқанын, бірақ біздің жоспарымыз кейбір құпия агенттерге белгілі болды, содан кейін біздің адамдар жоспарды тоқтатып, қаладан шығуға мәжбүр болды" деді. Джеру шығыс Чадта сөйледі. Халықаралық дағдарыс тобының Африка бағдарламасының директоры Сулиман Балдо "оқиғалардың дамуы сайлауға дейін жете бермейін деп қарулы топтар президентті құлатуға тырысып жатыр" деді. Африка Одағы мәлімдеме жасады: "Африка Одағының (АҰ) төрағасы 2006 жылғы 14-15 наурыз күндері Чадтың Нджамена қаласында жасалған төңкеріс әрекетіне қатысты қатты наразылық білдірді. 1999 жылғы шілдедегі Алжир шешімі мен 2000 жылғы шілдедегі Ломе декларациясына сәйкес, конституцияға қайшы жолмен үкіметті ауыстыруға қатысты Комиссия төрағасы, АУ билікті күшпен басып алудың барлық түрлеріне қарсы екенін қайта мәлімдеді. Комиссия төрағасы Чад саясаткерлеріне тараптардың келіспеушіліктерін шешу үшін диалогты пайдалануға және елдерінде демократиялық процесті дамытуға шақырды".

Дебидің уәдесі

18 наурызда Ливия басшысы Муамар Каддафи президент Дебиге телефон соғып, "Чадтағы жағдай бақылауда" екенін жеткізді.