Кіріспе

13 ғасырдағы императорлық жарлық, Тевтон орденінің аумақтық иеленуін ресімдеген. Риминидің Алтын бұғысы – 1226 жылдың наурыз айында Риминиде император Фредерик II шығарған жарлық. Ол Пруссиядағы Тевтон орденіне аумақтарды жаулап алу және иелену құқығын берді және бекітті. Тарихшы Томаш Ясинскийдің сөзіне сәйкес, бұл жарлық кері күшке енгізіліп, шындығында 1235 жылы шығарылған. Бұл 1230 жылғы Крушвиц шарты және 1234 жылғы Риетидегі Папаның Алтын бұғысы сияқты үш құжаттың біріншісі болып табылады.

Өмірбаян

1209 жылдан бері Пьяст әулетінен шыққан Конрад I Мазовиялық пұтқа табынушы ескі пруссиялықтарға қарсы бірнеше әскери науқандар жүргізді. 1217 жылы папа Онорий III епископ Кристиан Оливаға осы жаулауларды Пруссия крест жорығы деп жариялауға рұхсат берді. 1222/23 жылдары Конрад Висла өзенінің шығысындағы Кулмер жерін, пруссиялық аймақтарды бағындыруға тырысты. Польшалық туыстары Лешек I Ақ және Генрих I Сақалды қолдаған ол бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ ақырында пруссиялықтардың үздірілмейтін қарсы шабуылдарымен және олардың Мазовия жерлеріне жасаған шекарадан тыс шабуылдарымен күресті. 1225 (немесе 1228) жылы епископ Кристиан құрған Добрынь әскери орденінің пруссиялықтарды тоқтатуға жеткілікті күші мен әскер саны болмады және ол көп ұзамай жойылды. Пруссиялық әскерлер Конрадтың герцогтығының тұтастығына қауіп төндіріп, оның Плоцк қалың қамалындағы резиденциясына шабуыл жасады. Конрад 1226 жылы Тевтон орденімен келіссөздер жүргізіп, олардың күштеріне қосылып, жағдайды тұрақтандыруды сұрады. Тевтон ордені, Салзалық Германның басшылығымен, 1211 жылдан бері Трансильванияның Бурзенланд аймағында науқан жүргізіп келді. Орденнің рыцарьларын Венгрия королі Андрей II елдің шығыс шекарасын қорғау және кумандардан сақтау үшін шақырған еді. 1225 жылы король Андрей орденді, олардың Венгрия аумағында тек папа Онорий III-ге бағынышты тәуелсіз монахтар княздығын құруға тырысқаннан кейін елден қуды. Сол кезде фон Салза орденнің иеліктері қасиетті Рим императорымен расталғаннан кейін ғана Пруссияға аттануды күтті.

Крушвица келісім-шарты

Герцог Конрад шындығында Чельмен жерін беруді жоспарламаған және бастапқыда епископ Кристиан Оливаның Добрынь орденін (Fratres Militiae Christi) құруын қолдады. Конрад аз ғана ағайындарға Добрынь жерін берді, бірақ олар Мазовияның шекарасын қамтамасыз ете алмады. Тевтон ордені тек герцогтің кепілдігін алғаннан кейін және папалық бұйрық қамтамасыз етілген соң ғана Конрадқа қосылды. 16 маусымда 1230 жылы Крушвица шарты жасалды, оған сәйкес герцог Конрад Чельмен жерлерін, сондай-ақ Пруссиядағы барлық басқа жаулап алынған жерлерді Тевтон орденіне, яғни үлкен магистр Герман фон Салзаның өкілі ретінде берді. Ливониялық Қылышбастар ордені мен Добрынь ордені 1237 жылы Тевтон орденіне қосылды. Құжаттың мәтіні тек кейінгі сілтемелер арқылы ғана белгілі, өйткені түпнұсқасы сақталмаған. Тарихшы Макс Перльбахтың (1848-1921) пікірінше, Тевтон ордені бұл құжатты өздері жасаған, осылайша өздерінің дүниелік иеліктерінің құқықтық негізін нығайтқан.

Риети биігі

1234 жылы Рим папасы Григорий IX Риетидің алтын бұйырын (Pietati proximum) жариялады, ол 1230 жылдың тамызы мен қыркүйегінде Крушвица шартынан кейін берілген барлық ауызша келісімдердің жазбаша мақұлдауын береді және барлық алдыңғы келісімдерді растайды. Ол Тевтон орденінің Висла өзенінің төменгі ағысындағы Хелмно жеріне және Пруссияда Тевтон ордені басып алған кез келген басқа да аумаққа ("мәңгі және толық меншікке") билігін бекітеді. Бұл аумақтар ешқандай басқа дүниелік немесе рухани билікке қарастырылмауы керек. Рим Куриясы орденнің тек папалық билікке ғана есеп беретінін бұрыннан жариялаған, алайда фон Салза жазбаша жарлық шығаруды талап еткен. Бұл бұйрық 1257 жылы Папа Александр IV тарапынан қайта бекітілді.