Үнді субконтинентінің тарихи-мифологиялық тайпалары: Кираталар
Kirata
Кірата/Кірати: ежелгі үнді-тибеттік тайпалар, тарихы Ведалармен байланысты. Непал, Солтүстік Үндістандағы мәдениеті, әскери өнері дамыған халықтар. Кірата атауының шығу тегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан субконтинентіндегі тарихи және мифологиялық халық тобы.
Historical and mythological group of people from the Indian subcontinent
Кирата немесе Кирати – санскрит әдебиетінде таулы аймақтарда, әсіресе Непал және Солтүстік Үндістанда жері болған, шығу тегі сино-тибеттік деп есептелетін халықтарды белгілейтін жалпы атау.
The Kirata or Kirati is a generic term in Sanskrit literature for people who had territory in the mountains, particularly in the Nepal and North India and who are believed to have been Sino Tibetan in origin.
Тарихи атаулар мен мифология
Кирати халықтары жиі циналармен (қытайлықтармен) бірге еске алынады және нишадалардан сәл өзгеше, алғаш рет Яджурведада (Шукла XXX.16; Кришна III.4,12,1) және Атхарваведада (X.4,14) кездеседі. Сунити Кумар Чаттерджидің сөзіне сәйкес, «Кирата» атауы арий емес кез келген халыққа қолданылған, Чаттерджи бұл терминді әскери немесе өркениеттік жағынан дамыған халықтарды білдіретін термин деп түсіндіреді. Бұл атау шығыс Непалдағы Кирант немесе Киранти сияқты Тибет-Бирма тайпасының санскриттелген түрі болуы мүмкін. Олар Плинийдің скириттерімен және Элианның скираталарымен бірдей халық, ал Птолемей оларды тікелей атамаса да, олардың Кирадия деп аталатын жерін еске алады. Олар жолбарысқа ұқсас сыртқы келбетке ие, Тибет-Бирма тілінде сөйлейді және жабайы мінезді деп сипатталады. Сесатайлар (Птолемей мен Плиний Ақсақалға Saesadai немесе Sosaeadae ретінде белгілі), хош иісті малабатхрум өсімдігімен сауда жасаған, Кирадай сипаттамаларына ұқсас түрде бойлары аласа, беттері жалпақ, сонымен қатар шашы ұзын және ақ болған. Ежелгі үнділік мәтіндер олардың географиялық орналасуы туралы мәлімет береді. Махабхарапта Бхима Видеханың шығысында Кираталармен кездеседі, сол жерде оның ұлы Гатоткача дүниеге келеді; жалпы алғанда, Гималайдың, әсіресе Шығыс Гималайдың тұрғындары Кирата деп аталған. Олар көбінесе «алтынға ұқсас» немесе сары түсті болған, нишадалар мен дасалардан айырмашылығы, олар қараңғы австриялық халықтар еді. Йога-Васишта 1.15.5-те Рама «киратенава вагура» деп айтады, яғни «Кираталар қойған тұзақ», демек шамамен б.з.д. 10 ғасырда оларды орман тұзақтары, шабысқан аңдарды ұстау үшін шұңқыр қазғандар деп есептеген. Осы мәтінде Персия патшасы Паригханың досы, Кираталардың басшысы Сурагху патша туралы да айтылады. «Кират» сөзі кейде «елеусіз, таулы тайпа» деген мағынаны білдірсе, басқа ғалымдар бұл терминге құрметті мағыналар береді, ол арыстан сипаты бар адамдарды немесе тау тұрғындарын білдіреді дейді.
The Kirati peoples often mentioned along with Cinas (Chinese), and slightly different from the Nishadas, are first mentioned in the Yajurveda (Shukla XXX.16; Krisha III.4,12,1), and in the Atharvaveda (X.4,14). According to Suniti Kumar Chatterji, the name Kirata seems to be used for any non Aryan, which Chatterji infers to be a term for people who were advanced in military or civilization. It is speculated that the term is a Sanskritization of a Tibeto Burman tribal name, like that of Kirant or Kiranti of eastern Nepal. who are the same people as the Pliny's Scyrites and Aelian's Skiratai; though Ptolemy does not name them, he does mention their land which is called Kirradia. They are characterized as barbaric in their ways, Mongoloid in appearance speaking a Tibeto Burmese language. The Sesatai (known to Ptolemy and Pliny the Elder as Saesadai or Sosaeadae), who traded the aromatic plant malabathrum, were described – in terms similar to descriptions of the Kirradai – as short and flat faced, but also shaggy and white. Ancient Indian texts gives an indication of their geographical position. In the Mahabharata, Bhima meets the Kiratas to the east of Videha, where his son Ghatotkacha is born; and in general, the dwellers of the Himalayas, especially the eastern Himalayas, were called Kiratas. In general they are mentioned as "gold like", or yellow, unlike the Nishadas or the Dasas, who were dark Austric people. In Yoga Vasistha 1.15.5 Rama speaks of kirateneva vagura, "a trap [laid] by Kiratas", so about 10th century BCE, they were thought of as jungle trappers, the ones who dug pits to capture roving deer. The same text also speaks of King Suraghu, the head of the Kiratas who is a friend of the Persian King, Parigha. The meaning of 'Kirat' as is sometime referred as 'degraded, mountainous tribe' while other scholars attribute more respectable meanings to this term and say that it denotes people with the lion's character, or mountain dwellers.
Қазіргі заманғы ғылым
Сильвен Леви (1985) Киратаның жазықтардағы индустардың Гималай және Солтүстік-Шығыс аймақтарының тибет-бирман тілдерінде сөйлейтін топтарын атау үшін қолданған жалпы термин екеніне қорытынды жасады.
Sylvain Lévi (1985) concluded that Kirata was a general term used by the Hindus of the plains to designate the Tibeto Burman speaking groups of the Himalayas and Northeast.