Кіріспе

14 ғасырдағы Аучинлек қолжазбасы, NLS Adv. MS 19.2.1 – Лондон қаласында 14 ғасырда пергаментке көшірілген әсем суреттелген қолжазба. Бұл қолжазба Англиядағы саяси шиеленіс пен әлеуметтік өзгерістердің дәуіріне бір көрінеді. Англиялықтар өз тілдерін және ұлттық ерекшеліктерін қайтаруды жалғастырды, сондай-ақ 300 жыл бұрын Гастингс шайқасынан кейін елді жаулап алған нормандардан өзгешеленуге тырысты. Қазіргі таңда Шотландия Ұлттық кітапханасының қорында сақтаулы.

Иесі болу тарихы

Қолжазбаға Александр Босвеллдің есімі берілген, ол Шотландияның Эдинбург қаласында заңгер және жоғары сот судьясы болған. Лорд Очинлек 1706 жылдан 1782 жылға дейін өмір сүрді және "Сэмюэл Джонсонның өмірі" атты кітапты жазған Джеймс Босвеллдің әкесі болды. Лорд Очинлек қолжазбаны қалай алғаны белгісіз, бірақ ол оны 1740 жылы сатып алып, 1744 жылы Эдинбургтегі Адвокаттар кітапханасына тапсырған деп саналады. Қолжазба аяқталғаннан бастап Лорд Очинлек оған қол жеткізгенге дейін өткен төрт жүз жыл ішінде кімге тиесілі болғаны белгісіз, бірақ оның ішінде белгілі бір іздер бар. Кейбір беттерге бұрынғы иелері мен олардың туыстарының есімдері қосылған. Қолжазбаның бір бөлігі – Норман аристократиясының тізімі, қазір бұл Battle Abbey Roll-дың нұсқасы деп есептеледі, ал осы тізімнің соңында басқа қолмен Браун отбасының мүшелерінің тізімі жазылған. Сонымен қатар, мәтін бойына басқалар өздерінің есімдерін жеке-жеке тарихқа қалдырған, мысалы, Кристиан Гюнтер және Джон Харрейс. Бұл есімдер шіркеулер мен қалалық тізілімдерде тексерілген емес.

Өндіріс

Аучинлек 1340 жыл шамасында Лондонда кәсіби жазушылармен, монахтар емес, солардың күшімен жасалған деп саналады, ортағасырлық қолжазба мәтіндерін жасауда бұл жиі кездесетін жағдай емес. Орта ағылшыл тілінің мамандары арасында мәтінді дайындау мен жазуға қатысқан жазушылардың саны және олар түпнұсқадан немесе үлгіден көшіргені, әлде француз немесе латын тілінен сол кезде аударып, оларды өздерінің орта ағылшыл тілінің диалектілеріне түсіргені туралы пікірталас жүріп жатыр. Палеографияны (көне жазуды зерттеу) қолдану арқылы кем дегенде төрт, тіпті бес түрлі жазушы болғаны анықталды. Кейбір ғалымдар алты жазушы болғанын айтады, бірақ көпшілігі қолжазбаның көп бөлігін бір адам жазғанына келіседі, және осы адам әдебиеттің көп бөлігін аударған деп есептеледі. Осы мәліметтерді білген соң, Шотландия Ұлттық кітапханасының сайтындағы қолжазбаның фотосуреттерін қарағанда, жазушылардың жазу үлгісіндегі айырмашылықты байқау оңай. Бірі тығыз және реттелген, оны 1-ші жазушыға жатқызады, ал екіншісі еркін жазылған, жазушы кеңістікті дұрыс ескермегендей және жолдардың соңында жиі орын жетпей қалған. Бұл фолиоларға немесе беттерге қарағанда көзді қуантушы эффектіні тудырса да, оның тарихи маңызы осы индустрияның дамуының алғашқы кезеңінде жеке клиенттерге арналған кітаптарды шығару процесі туралы ақпарат беретін деректерде жатыр.

Тіл

Аучинлек қазіргі күйінде қырық үш әдеби туындыдан тұрады. Бұл туындылардың бәрі орта ағылшын тілінде, бірақ Англияның әртүрлі аймақтарында қолданылған сан алуан диалекттерде жазылған. Осы диалекттер жазушылардың әртүрлі тегін көрсетеді, мысалы, Лондондықтар мен оңтүстік-батыс Мидленд аймағынан шыққандардың арасындағы айырмашылықты көрсетеді, себебі олардың жазба тілі, әлдебір деңгейде, олардың сөйлеу әдебиетін көрсеткен, ал орфографиядағы өзгерістер оларға үйреткен нәрсені көрсетеді: және осы тұжырымдар олар аударма жасаған-жасалмағаны туралы сұраққа қайта оралады. Тіл әр мәтін ішінде сақталғандықтан, жазушылар әрбір әңгімені жеке жұмыс істеп жазған деген болжам бар. Бұл, монахтардың монастырьлардағы әдеттегі практикасына қайшы келеді, онда олар үлгілерден бірден бір беттен көшіретін, ал кейін жинақтау үшін төменгі бұрышта жарнамалық сөз қалдыратын. Аучинлек қолжазбасында жарнамалық сөздер болғанымен, әр жазушы өзіне берілген әңгіменің барлық бетіне жауапты болған. Осы өндіріс тәсілінен, бір өндіріс жетекшісі болғаны көрінеді, ол жұмысты келісімшартқа алғаннан кейін жобаны бақылап, жеке жазушыларға жекелеген әңгімелерді тапсырған, ал кітап шын мәнінде тапсырыс бойынша жасалған болса, ол меценатпен немесе клиентпен байланыс жасаған. Сондай-ақ, Аучинлек қолжазбасы ағылшын әдебиетінің алғашқы антологиясы және сол уақытқа дейін ағылшын романтикасының ең ірі жинағы екендігі маңызды. Бұрын кітаптарда негізінен латын және француз тілдері қолданылған, бірақ ағылшын тілі кітапшалар мен әдебиет үшін қабылдана бастады. Осы кезеңде ағылшындар француз тілінен алшақтап, әлеуметтік және саяси тұрғыдан жекелене бастады, сондықтан қолжазбада айтылғандай, жазбада қолданылған "инглисш" тілі ұлттық біріктірудің көзіне айналған.

Жарықтандыру

Очинлек қолжазбасы безендірілген, бірақ сол дәуірдегі «Сағат кітаптары» сияқты діни кітаптардай әшекейлі болмаған. Көптеген миниатюралар ұрылардың немесе оларды пайдаға сатумен айналысатын адамдардың қолына тиіп, жоғалып кеткен. Қалған төрт миниатюра мен безендірілген әріптер бұл қолжазбаның бір кезде әдемі, бірақ қарапайым түрде безендірілгенін көрсетеді. Суретшілердің стильдерін салыстыру арқылы, суреттерді Лондон аймағында коммерциялық мақсатта жасалған басқа қолжазбаларды безендірген бірнеше суретші салғаны анықталды. Бұл орта ғасырдан сақталған басқа да жұмыстарда бірлесіп жұмыс істеген, жеке-жеке зерттелген және қазір ұжымдық қоғам ретінде жаңаша қаралып отырған безендірушілер тобына сілтеме жасайды.

Бағалау

Очинлек қолжазбасы ғалымдық ортадан тыс жерлерде көп танымал емес, бірақ ол орта ғасырдан жеткен ең маңызды ағылшын құжаттарының бірі. Оның парақтарында сол дәуір әдебиеті ғана емес, сонымен қатар Шосер заманындағы оқырмандардың талғамы мен тақырыптардың діни мәселелерден қалай алшақтағаны, тілдің ұлттық өзін-өзі танудың бір бөлігі ретіндегі дамуы да көрсетілген. Бұл қолжазба ағылшын халқының француз туыстарынан өзін бөліп, өз тілін әдебиетте негізгі құрал ретінде пайдалану арқылы тәуелсіздік рухын көрсетуге тырысқанын айтады. Сондықтан, бұл қолжазба ортағасырлық романстарды, лондондық кодексологияны (қолжазбалар туралы ғылым), диалект пен тіл білімі салаларын зерттеуде маңызды, сондай-ақ Шосердің өзінің Аучинлекті жеке пайдаланғаны туралы болжам бар (әлі дәлелденбегенмен), оның шығармаларымен ұқсастықтарға негізделген.