Кіріспе

Аян Хирси Алидің 2004 жылғы кітабы "Тұтқындалған бойжеткен: Мұсылман әйелінің ақылға шақыруы", сондай-ақ "Тұтқындалған бойжеткен: Әйелдер мен Ислам үшін азаттық жариялаған хабарлама" (De maagdenkooi) деп жарияланды. Бұл кітапты 2004 жылы бұрынғы голланд парламентінің депутаты Аян Хирси Али жазған. "Тұтқындалған бойжеткен" алғаш рет 2006 жылы ағылшын тілінде басылды.

Жариялану тарихы

Кітап алғаш рет голланд тілінде De maagdenkooi ("Қыздың қауысы" немесе "Қыздардың қауысы") деген атпен жарияланды. Алдыңғы кітабы De zoontjesfabriek (2002 жылдың желтоқсаны) сияқты, ол голланд тілінде жеті эссе мен бір сұхбаттан тұратын, барлығы 95 беттік жинақ болатын. Ол исламдағы әйелдердің орны мен рөлін сынап бағалауға бағытталған. 2004 жылдың қыркүйек айында фин баспасы Отава Хирси Алиге оның еңбектерін аудару ниетімен бірінші болып жүгінді. Ол De maagdenkooi кітабын жариялағаннан кейін көп ұзамай, ол режиссер Тео ван Гогпен бірге түсірген 11 минуттық "Бағыну" (Submission) қысқаметражды фильмі 2004 жылдың 29 тамызында Голландия телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді. Фильмде әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты бейнелейтін төрт ойдан туған эпизод пен оны ақтау үшін пайдаланылуы мүмкін Құран аяттары ұсынылды. Бірақ сотқа шағымдану қабылданбады. ("Мен айыптаймын. Мұсылман әйелдерін азат етуге шақыру"), ол Германияда "Non sottomessa" деген атпен бестселлерге айналды. "Contro la segregazione nella società islamica" ("Бағынбау. Ислам қоғамындағы оқшаулануға қарсы") атты кітабы да бестселлер болды. 2015 жылдың маусымына қарай ол француз тіліне ("Insoumise", Францияда да бестселлер болды), түрік және фин тілдеріне аударылды. Фин тіліндегі басылымда 2003 жылғы қаңтардағы Trouw газетімен берген сұхбатында Хирси Алидің "Мұхаммед – бұрыс жолға түскен тиран" деген ең даулы сөзі жоқ еді. Баспагер Отава бұл "техникалық қателік" деп мәлімдеді, бұл түсіндіріс Хирси Алиді күлдірді; ол Отава кешірім сұрап, қателікті түзетуі және цензураға бармауы керек деді. 2005 жылдың тамызында швед тіліндегі аударма "Kräv er rätt! Om kvinnor, islam och en bättre värld" ("Құқықтарыңды талап ет! Әйелдер, ислам және жақсы әлем туралы") деп аталды; Хирси Али оны насихаттау үшін Стокгольмге сапар шекті және Либералды халық партиясының Демократия сыйлығын алды. 2006 жылдың сәуір айында Free Press баспасы "Қоңырдағы құл" (The Caged Virgin) деген атпен ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады, ол De zoontjesfabriek кітабынан үш эссе, De maagdenkooi кітабынан бес эссе және Манжимен жасалған сұхбат, "Бағыну" (Submission) сценарийі, сондай-ақ бірнеше жаңа эсселерді қамтиды, барлығы 187 беттен тұрады.

Нидерланд тіліндегі басылым

Анет Блейх De maagdenkooi туралы Volkskrant газетінде жазған рецензиясында, кітаптың соңында бейнелі түрде «қыз қақпағынан» құтылуды қалайтын мұсылман қыздарына арналған он кеңес «жақсы негізделген және дана кеңес» екенін айтты. Бұл ашық хат – Хирси Алидің ең жақсы туындысы. Дегенмен, Блейх оны «келісімге келмейтін идеалист» деп сипаттады: бұл оның күшті де, әлсіз жағы. Оның мұсылман әйелдерінің басымдыққа ұшырауы туралы пікірін білдіруі өте жақсы. Бірақ оның өзінің ағартушы мұсылмандық ортасынан одақтастар іздеуге шыдамы жетпегені өкінішті. 2004 жылдың қыркүйек айының басында Trouw газеті оны «күшті әсер ететін» кітап деп атады, әсіресе Хирси Али аудармашы болып жұмыс істеген кезде танысқан төрт сомали әйелінің оқиғалары ерекше көзге түсті. De maagdenkooi, көп ұзамай Zomergasten бағдарламасында көрсетілген «Подданство» фильмімен үйлесімді болды. 2004 жылғы желтоқсанда Trouw газетінде Пол Клейс Ягер жариялаған рецензиясында мұсылман қыздары мен әйелдерін азат ету үшін діннің өзін сынау қажеттігі туралы сұрақ көтерілді. Ол жақында құрылған француздық феминистік қозғалыс Ni Putes Ni Soumises-ке назар аударды, оның жетекшісі – діннен алыс Fadela Amara еді. Бірақ Ягер Исламдағы бойжеткен қыздыққа қатысты Құран мен Мұхаммед пайғамбардың дәстүрлерімен тығыз байланысты екенін жоққа шығару қиын екенін мойындады, бұл мұсылман қыздары мен әйелдеріне «ерлі-әйелді болуды, егер болса, кіммен некелесуді және қанша бала тууды» таңдау мүмкіндігін шектеді. Ягер Хирси Алимен келісіп, мұндай көзқарастар «білімсіз, денсаулығы нашар аналардың үйде отырып, балаларын білім мен еңбек жолына бағыттай алмайтынына» алып келетінін, бұл «мұсылмандардың экономикалық артта қалуына» себепші екенін айтты. NRC Handelsblad газетінің сыншысы Беатрикс Ритсема оны «біршама тәртіпсіз кітапша, исламға қарсы альманах» деп атады, бірақ оның стилін жоғары бағалады: «Қандай құлшыныс! Хирси Али көбінесе дұрыс айтады». Ритсема Хирси Алимен үй ішіндегі зорлық-зомбылыққа қарсы күрестің тиімділігін арттыру және құрбандықты емес, зорлық-зомбылық жасаушыны үйден шығару қажеттігі туралы келісті. Алайда, ол барлық мұсылман еркектерінің мұсылман әйелдерін сексуалдық тұрғыдан басымдыққа ұшырататынымен келіспеді, бірақ олардың көпшілігі мұны мойындады. Ритсема үшінші буын мұсылман иммигранттарының батыс қоғамына енуіне және сексуалдық дербестік пен гендерлік теңдікке қатысты прогрессивті мәдени нормаларға бейімделуіне қатысты оптимистік көзқарас білдірді. Ол мұсылмандар арасындағы айырмашылықтардың, отандық голландтар арасындағыдай екенін атап өтті, бірақ бұрынғыларының енуіне көбірек күш жұмсау қажеттігін де мойындады.

Неміс тіліндегі басылым

"Шпигель" журналы Хирси Алидің кітабының, оның неміс басылымы "Ich klage an" 2005 жылдың мамыр және тамыз аралығында 80 000 дана сатылғанын, бұл кітап отбасылары ұйымдастырған мәжбүрлі некеден қашып, Еуропада еркін өмір құрған мұсылман әйелдері туралы жаңа пайда болған жанрға жатады деп атап өтті. Аянның еңбегі Хюля Калканның "Мен тек еркін болғым келді" ("Ich wollte nur frei sein") кітабымен, Айшенің "Менен ешкім сұрамады" ("Nobody Asked Me") кітабымен, Инци Й.ның "Сенің өтірігіңе құлап қалу" ("Erstickt an euren Lügen") кітабымен, Навал Эль Садавидің "Әйелдерге қарсы фундаментализм" ("Fundamentalismus gegen Frauen") кітабымен және Зана Мухсеннің "Еменде ұрланған" ("Verschleppt in Jemen") кітабымен салыстырылды.

Ағылшын тіліндегі басылым

The Guardian газетінің жазушысы Наташа Уолтер: «Қоймадағы бойжеткен – оқырманды тебірентетін кітап. Аяан Хирси Али ер адамдардың әйелдерге жасаған қылмыстарына күйінеді: күштеп некелеуден бастап, әйелдердің жыныс мүшелерін кесуге дейін; білім алу құқығынан айырудан бастап, отбасы ішіндегі сексуалдық зорлық-зомбылыққа дейін. Осы қылмыстарға деген оның ашуы эсселерін көркем әрі құлшындырады». Дегенмен, «Хирси Али бүкіл ислам әлемін бір қара түспен ғана емес, батыс әлемін де ашық түстермен суреттеп, оны мұсылман әлемінің қараңғы түніне қарсы нұрлы күн ретінде көрсетіп береді». Бұл кітапты жазушы және журналист Кристофер Хитченс Slate журналында мақтап: «Мен баршаңызға оның жаңа кітабын, «Қоймадағы бойжеткен» кітабын, «Әйелдер мен Ислам үшін азаттық жариялағысы» деген қосымша тақырыбымен сатып алуға кеңес беремін. ( ) Бұл кітапты жас кезінде өз еркіне қарсы сүндеттелген және кейін бөтен адамға сатуға жақындаған әйел жазғанын ескерсек, ол таң қалдырарлық юмор мен сабырмен жазылған». Нидерландыда Хирси Алиге жасалған «ұятты» қарым-қатынасқа наразылық білдірген Хитченс, «Бізді «Қоймадағы бойжеткенді» бестселлерге айналдыруға ұялтады» деген үмітін білдірді. Ума Нараян кітаптың автобиографиялық бөліктері мен ынталандыру хаттарынан тұратынын айтты. Хирси Алидің мұсылман әйелдерін кемсітуге деген наразылығы бір жақты болды және феминизмді, расизмді және интернационализмді бір кітапқа біріктіруге күш салды. Нараянның пікірінше, Ислам, басқа мәдениеттер сияқты, өтімді, динамикалық және шекаралары үнемі өзгеріп отырады. Ол Әлиді мұсылман қоғамын жалпылауы және барлық мұсылман мәдениеттерін зорлық-зомбылық пен кемсітушілікпен байланыстырғаны үшін сынады. Ол мәдени ұқсастықтарды, сондай-ақ ішкі мәдени дауларды елемеді. Летти Волп сияқты басқа рецензенттер Әлиді кітаптың кейбір бөлімдерінде ғана мәдениетті атап көрсеткені үшін сынады, бірақ барлығын емес, бұл оның саяси мүддесі мен сол кездегі позициясын ескере отырып, танымалдылыққа жетуге жасалған саяси әрекет деп санайды.