Норвегиядағы Ромсдалс-фьорды

Кіріспе

Ромсдалсфьорд немесе Ромсдал фьорды (Romsdalsfjorden) – Норвегиядағы тоғызыншы ең ұзын фьорд. Ол ұзын және Мьор-ог-Ромсдал округінің Ромсдал ауданында орналасқан. Фьорд Молде, Олесунн, Вестнес және Раума муниципалитеттері арқылы өтеді. Фьордтың ең терең нүктесі Молде қаласының оңтүстік-батысында орналасқан, тереңдігі шамамен метрге жетеді. Ромсдалсфьорд – теңізден ауыздағы терең жағалаулармен бөлінген, шекті фьорд. Атлантика мұхитынан келетін бірнеше аралдар мен шкерлер кең орталық фьордты қорғайды. Фьордтың батыс бөлігі Дрина аралы (Молде муниципалитеті) мен Браттвөг ауылы (Олесунн муниципалитеті) арасында деп есептеледі. Екінші бөлігі солтүстікке қарай, Юлсундет бұғазы арқылы, батысында Отрёя аралымен және шығысында Молде муниципалитетімен шектеседі. Фьорд оңтүстікке қарай шағын Тресфьорден және Томрефьорденге тармақталады, ал негізгі бөлігі шығыс-батыс бағытында жалғасады. Содан кейін фьорд үш негізгі тармаққа бөлінеді: Молдефьорден (Фаннефьордқа құяды), ол Молде архипелагының солтүстігіндегі Молде қаласының жанынан өтеді; Лангфьорден – фьордтың ең ұзын тармағы, оның тармақтары Карлсёйфьорден, Рёдвенфьорден және көркем Эресфьорден орталық бөлігінде орналасқан; және оңтүстік тармақ Андальснес қаласынан өтіп, Исфьорденде аяқталады. Шығыс Норвегиядан фьордқа Лесядағы Гудбрандсдален арқылы, Ромсдал аңғарынан Андальснеске дейін жетуге болады. Бұл Раума теміржолының да соңғы стансасы. "Вейёя" – қасиетті арал – фьордтың үш негізгі тармағының тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл арал Тронхейм мен Берген арасындағы ортағасырлық сауда орталығы болған. 12 ғасырдың соңында салынған Ортағасырлық Әулие Петр шіркеуі (Ескі Вейё шіркеуі) қазір мұражай, бірақ онда кейде діни қызметтер өткізіледі. Джек Лондонның "Теңіз қасқыры" романының басты кейіпкері Вольф Ларсен Ромсдалсфьорд маңында туғанын айтады. Тұщы судың негізгі көздері – Раума және Эйра өзендері. Көптеген басқа фьордтардан айырмашылығы, Ромсдалсфьордта бірнеше арал бар: Молде архипелагы, Отрёя, Мидёя, Секкен және Вейёя. Жер бетіндегі судың тұздылығы 3%-дан төмен. 1930 жылдардағы байқаулар көрсеткендей, тұздылығы шамамен 3,5%-қа жуық, ал терең бөліктерде температура 7°C-тан сәл жоғары. Атлантикадан келетін ауыр, оттегіге тоқ су әдетте сәуір-маусым айларында шекті жерлерден асып, ескі судың орнын басып, ең терең бөліктерге шөгеді.

Romsdalsfjord or Romsdal Fjord (Romsdalsfjorden) is the ninth longest fjord in Norway. It is long and located in the Romsdal district of Møre og Romsdal county. It flows through the municipalities of Molde, Ålesund, Vestnes, and Rauma. The deepest point in the fjord is just southwest of the town of Molde, where it is deep. Romsdalsfjord is a threshold fjord, as it is separated from the ocean by a deep shallower areas at the mouth. Several islands and skerries also shelter the wide central fjord from the Atlantic. The western inlet of the fjord is generally considered to be between the island of Dryna (in Molde Municipality) and the village of Brattvåg (in Ålesund Municipality). A second inlet is to the north, through the Julsundet strait, bound by the island of Otrøya to the west and Molde Municipality to the east. The fjord branches off to the minor Tresfjorden and Tomrefjorden to the south, while the main body continues an east west bound direction. The fjord then forks into three main branches: Moldefjorden (which flows into the Fannefjord) runs past the city of Molde north of the Molde Archipelago; Langfjorden, the longer arm of the fjord, with its branches Karlsøyfjorden, Rødvenfjorden, and the picturesque Eresfjorden, in the middle; and finally the southern arm past the town of Åndalsnes, terminating in Isfjorden. From Eastern Norway, the fjord can be reached through the Gudbrandsdalen at Lesja, down the Romsdal valley to Åndalsnes. This is also the terminus of the Rauma Line. Veøya—the holy island—is located at a junction between the three main branches of the fjord. This island was the foremost medieval trading center between Trondheim and Bergen. The Medieval Church of St. Peter (Old Veøy Church), from the late 12th century, is now a museum, but still hosts occasional services. Wolf Larsen, the main character in Jack London's novel 'The Sea Wolf' claims that he was born in the vicinity of Romsdalsfjord. Major inflows of freshwater include the Rauma River and Eira River. Unlike many other fjords, Romsdalsfjord has several islands: Molde Archipelago, Otrøya, Midøya, Sekken and Veøya. Salinity is slightly lower at the surface, just below 3%. Observations around 1930 showed salinity close to 3.5% and stable temperatures just over 7 °C in the deep parts. Heavy, oxygene rich water from Atlantic typically flow over threshold in April–June and sink to deepest part where old water is displaced.

Көлік

Ромсдалсфьорд 1946 жылы Андальснес пен Олесун арасындағы қазіргі Е136 Еуропалық тас жолы салынып біткенге дейін маңызды көлік дәлізі болған. Молде қаласы үлкен паромдар арқылы оңтүстік жағалаудағы Вестнес портына қосылған, бұл Норвегиядағы ең көп жолаушы тасымалдайтын бесінші паром қатынасы, бірнеше кемелер кең фьорд арқылы үздіксіз қатынайды. Sølsnes Åfarnes автокөлік паромдары 1931 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Басты фьордта тек қысқа Больсей көпірі (Больсей аралына) және шағын Тресфьорд саласына салынған Tresfjord көпірінен басқа көпірлер жоқ. Фаннефьорд туннелі Молде мен Болсёя аралын байланыстырады. 1946 жылға дейін Андальснес және Раума теміржолының соңғы стансасы Молде мен Олесунға кемемен қатынаған. Туристерді тасымалдаған алғашқы круиздік кемелер 1880 жылы Веблунгснеске келді. Раума теміржолы 1924 жылы жұмысын бастағаннан және 1936 жылы Трольстиген тас жолы ашылғаннан кейін туризм саласы қарқынды дамыды.