Кіріспе

Ғылым философиясындағы конструкт Рамзи сөйлемдері – ғылым мен метафизика арасындағы шекараны жүргізуге тырысатын теориялық мәлімдемелердің формалды логикалық тұжырымдамалары. Рамзи сөйлемдерінің мақсаты – байқау мүмкін емес теориялық терминдерді (теориялық тілде қолданылатын терминдер) байқауға болатын терминдермен (бақылау тіліндегі терминдер, сондай-ақ эмпирикалық тіл деп аталады) алмастыру арқылы нақтылау болып табылады. Рамзи сөйлемдерін логикалық эмпиристік философ Рудольф Карнап енгізді. Дегенмен, оларды Карнап сөйлемдерімен шатастырмау керек, себебі Карнап сөйлемдері терминге қатысты нәрсе бар-жоғы туралы мәселеде бейтарап болып табылады.

Ғылыми (нақты) сұрақтар мен метафизикалық (псевдо) сұрақтар арасындағы айырмашылық

Карнап үшін "Электрондар нақты ма?" және "Электрон нақты екенін дәлелдей аласыз ба?" сияқты сұрақтар дұрыс сұрақтар емес, сонымен қатар олар ешқандай маңызды философиялық немесе метафизикалық шындықтарды қамтымайды. Керісінше, олар мағынасыз, "когнитивтік мазмұны жоқ псевдо-сұрақтар" еді, олар ғылымның тілдік аясынан тыс қойылған. Осы аяда электрондар, дыбыс толқындары сияқты бірліктер және масса, күш сияқты қатынастар ғана емес, сонымен қатар олармен жұмыс жасайтын ғалымдар үшін "пайдалы" және мағыналы. Мұндай ішкі сұрақтардың теориялық мазмұнын эмпирикалық тұрғыдан негіздеу және аналитикалық және синтетикалық мәлімдемелер арасындағы ерекшелікті сақтай отырып, Карнап теория мен эмпирикалық байқауларды мағыналы тіл формуласында жүйелеудің бір жолын жасауға кірісті.

Байқалатын және байқалмайтын аралықта ажырату

Карнап байқалатын нәрселерді байқалмайтын нәрселерден ажыратумен бастады. Бірден бір мәселе туындайды: не неміс, не ағылшын тілдері естелікпен предикаттық терминдерді байқау категориясы негізінде ажырата алмайды. Карнаптың айтуынша, "көзге түсетінді көзге түспейтіннен бөліп тұратын сызық өте ерікті". Мысалы, "ыстық" деген предикатты қолды жанып тұрған көмірге тигізіп сезуге болады. Бірақ "ыстық" микродеңгейде (мысалы, эукариоттық жасушадағы ақуыздардың өндірісі арқылы пайда болатын теориялық "жылу") болуы мүмкін, бұл (қазіргі уақытта) байқауға болмайтын нәрсе. Физик-философ Мориц Шлик бұл айырмашылықты лингвистикалық тұрғыдан "kennen" (бір нәрсені білу, қабылдау) және "erkennen" (бір нәрсені түсіну, тіпті байқауға болмайтын болса да) неміс етістіктерінің айырмашылығы ретінде сипаттады. Бұл лингвистикалық айырмашылық Карнаптың сөздікті екі жасанды санатқа бөлу туралы шешімін түсіндіре алады: байқауға болмайтын ("теориялық") терминдер сөздіктері (бұдан әрі "VT"): яғни, біз білетін, бірақ таныс емес терминдер (erkennen), және байқауға болатын терминдер сөздіктері ("VO"), біз таныс (kennen) және кездейсоқ қабылдайтын терминдер. Осыған сәйкес, осылайша ажыратылған терминдер салыстырмалы сөйлем құрылымдарына енгізілген: Т терминдері теориялық сөйлемдерге (Т сөйлемдері); О терминдері байқау сөйлемдеріне (О сөйлемдері). Карнаптың келесі қадамы - бұл бөлек ұғымдарды "сәйкесдік ережелері" (С ережелері) деп атаған нәрсемен байланыстыру, олар Т және О терминдерін қамтитын "аралас" сөйлемдер. Мұндай теорияны мынадай түрде тұжырымдауға болады: T + C = df: T постулаттарының бірігуі + C ережелерінің бірігуі – яғни, Мұны барлық молекулалардың класы, "аралық" және предикаттар сияқты қатынастар сияқты сынып терминдерін қосу үшін одан әрі кеңейтуге болады: мысалы, TC (t1, t2, . ., tn, o1, o2, . ., om). Бұл Карнапқа теорияның "эмпирикалық" болуын анықтауға мүмкіндік берсе де, бұл сөйлем Т терминдерін нақты анықтамайды және оның аналитикалық және синтетикалық мазмұны арасында ешқандай айырмашылық жоқ, сондықтан ол Карнаптың мақсаттары үшін әлі жеткіліксіз болды. Фрэнк П. Рамзидің теориясында Карнап келесі қадамға баруға қажетті әдісті тапты, ол әр T терминінің айнымалыларын ауыстыру, содан кейін T сөйлемдер мен C ережелерінде барлық T терминдерін экзистенциалдық түрде өлшеу болды. Нәтижесінде пайда болған "Рамзи сөйлем" Т терминдерін тиімді түрде жойды, сонымен бірге теорияның эмпирикалық мазмұнын түсіндіреді. Формуланың эволюциясы былай жалғасады:
1-қадам (эмпирикалық теория, дұрыс деп есептеледі): TC (t1 . tn, o1 . om)
2-қадам (T терминдерін өзгертетін сандарды ауыстыру): TC (x1 . xn, o1 . om)
3-қадам (өлшектерді сандық анықтау):
3-қадам - "RTC" деп көрсетілген толық Рамзи сөйлем, ол былай оқылады: "TC (x1 . xn, o1 . om) x1 . xn, o1 . om) осы қатынастар өзгергіштерге берілген кезде қанағаттандырылады. (Бұл тиісті модель ретінде түсіндіруге тең: r1 қатынастары бар . rn осындай TC (x1 . xn, o1 . om) егер xi-ге ri мәні берілген болса, қанағаттандырылады және .) Осылайша, Рамзи сөйлем теорияның нақты мазмұнын қамтиды. Рамси бұл тұжырымдаманы ғылымның қажеттіліктеріне сәйкес деп санаса да, Карнап жан-жақты қайта құруға қатысты келіспеді. Аналитикалық және синтетикалық мазмұнның аражігін ажырату үшін Карнап қайта құрылған сөйлем үш қажетті талапты қанағаттандыруы керек деп ойлады:
Фактикалық (FT) компоненті бастапқы теорияға (TC) бақылау жағынан баламалы болуы керек. Талдау компоненті (AT) байқау тұрғысынан ақпараттандырылмаған болуы тиіс. FT және AT комбинациясы бастапқы теорияға логикалық жағынан тең болуы керек, яғни
1-ші талапты RTC қанағаттандырады, өйткені T терминдерінің экзистенциалдық сандық анықтауы екі мәлімдеменің логикалық шындықтарын (L шындықтарын) өзгертпейді, ал FT реконструкциясы теорияның өзі сияқты O сөйлемдерге ие, сондықтан RTC бақылау жағынан TC: (яғни әрбір O сөйлем үшін: O, ). Алайда, жоғарыда айтылғандай, 2 және 3-кезеңдер әлі де орындалмаған. Яғни, жеке-жеке қарастырғанда, АТ бақылау ақпаратын қамтиды (ондай-ондай теориялық субъект осындай-ондай әрекет жасағаны немесе осындай-ондай қатынаста болғаны байқалады); және АТ міндетті түрде FT-ден туындамайды.
Карнаптың шешімі екі мәлімдемені шартты ету. Егер [TC (x1 . xn, o1 . om)] мәнін қанағаттандырады, егер айнымалыларға кейбір қатынастар тағайындалса, онда бастапқы теориямен осы айнымалыларға берілген қатынастар [TC (t1 . tn, o1 . om)] мәнін қанағаттандырады – немесе: RTC → TC. Бұл маңызды қадам қалған екі талапты қанағаттандырады және тиімді түрде формуланың аналитикалық және синтетикалық компоненттерінің аражігін ажыратады. Атап айтқанда, 2-ші талап үшін: Шартты сөйлем TC-дегі O сөйлемдері туралы ешқандай ақпараттық талап қоймайды, ол тек "егер" айнымалылар қатынастармен қанағаттандырылса, "онда" O сөйлемдері дұрыс болады деп мәлімдейді. Бұл TC-дегі әрбір O сөйлем RTC → TC сөйлемімен логикалық түрде туындайтын L шындық екенін білдіреді (яғни, AT-дегі әрбір O сөйлем дұрыс немесе бұрыс: металл кеңейеді немесе кеңеймейді; химиялық зат көгілдір түске өтеді немесе өтпейді, және т.б.). Осылайша, TC мәлімдеменің ақпараттандырылмаған (яғни, нақты емес) компоненті ретінде қарастырылуы мүмкін, немесе AT. 3-ші талап FT → AT деген қорытындымен қанағаттандырылады. Бұл AT + FT бастапқы теорияның жаңа формулировкасынан басқа емес, сондықтан AT Ù FT ó TC. Карнап аналитикалық-синтетикалық айырмашылыққа құрмет көрсетуді негізгі талап ретінде қарастырды. Бұл тұжырымдаманы қалыптастыруда екі ерекше процесті пайдалану арқылы орындалады: мәлімдеменің нақты мазмұны мен бастапқы теория арасындағы эмпирикалық байланысты құру (бақылау эквиваленттігі) және аналитикалық мазмұнның бақылау тұрғысынан ақпараттандырылмаған болуын талап ету.

Қолдану

Карнаптың бұл жерде берілген қайта құруы ғылыми тұжырымдамаларды формулирлеудің тікелей әдісі ретінде қарастырылмаған. Пьер Дюхем атап көрсеткендей, кез келген нақты теорияға қатысты барлық "жасыратын" әлемді қамту үшін RTC → TC ұзақ және күрделі түсіндірулерді қажет етеді. Есесінде, оны ғылымның теориялық ұғымдардың эмпирикалық, байқау арқылы түсіндіруін формулирлеуге болатынын логикалық тұрғыдан көрсету ретінде қарастыру керек – және осы контексте Рамзи мен Карнаптың құрылысы ғылыми байқау мен метафизикалық ізденіс арасындағы формалды негіздемелік айырмашылықты қамтамасыз етеді деп айтуға болады.

Сын

Рамси формализмін сынға алғандардың қатарында Джон Винни де бар, ол Карнаптың AT-сына "байқау арқылы жаңа ештеңе тудырмау" шектеуін қосу арқылы талаптарды кеңейтті. Ал В. В. О. Куин мен Карл Хемпель Карнаптың бастапқы қағидаларын сынап, байқалатын және байқауға келмейтін терминдер арасындағы мағыналық белестіліктің сақталуын атап өтті.

Пайдаланылған әдебиеттер

Карнап, Р. (1950) «Эмпиризм, семантика және онтология», Пол Мозер мен Арнольд Нат, «Адамның білімі» Оксфорд университетінің баспасы, (2003) бойынша. Карнап, Р. (1966) «Ғылым философиясына кіріспе» (әсіресе III және V бөлімдер), ред. Мартин Гарднер. «Довер» баспасы, Нью-Йорк, 1995 жыл. Карнап, Р. (2000) [алғашқысы: 29 желтоқсан 1959] «Ғылымдағы теориялық ұғымдар», Статис Псилостың кіріспесімен. Ғылым тарихы мен философиясы 31(1). Демопулос, В. «Карнап ғылыми теорияларды қайта құру туралы», «The Cambridge Companion to Carnap», ред. Р. Крит пен М. Фридман. Мозер, П. К. және Вандер Нат, А. (2003) «Адамның білімі» Оксфорд университетінің баспасы. Шлик, Мориц (1918) «Білімнің жалпы теориясы» (Allegemeine Erkenntnislehre), Альберт Блумбергтің аудармасы. «Ашық сот» баспасы, Чикаго/Ла Сал, Иллинойс, (2002). Hallvard Lillehammer, D. H. Mellor (2005), «Рамзидің мұрасы», Оксфорд университетінің баспасы, 109 бет. Статис Псилос, «Карнап, Рамзи сөйлемдері және реалистік эмпиризм», 2000 жыл.