Астурия Корольдігінің сәулет өнері

Кіріспе

Астурия Корольдігінің сәулет стилі

Астуриядағы алғашқы христиандық сәулет 711 және 910 жылдар аралығында, Астурия Корольдігінің құрылу және даму кезеңінде қалыптасты.

Тарих

V ғасырда шығыс германдық текті, христиан дініне өткен готттар Рим империясының құлауынан кейін Пиреней түбегіне келді және аумақтың көп бөлігін басып алып, «Ordo Gothorum» деп аталатын тәртіп арқылы римдік үкіметті жалғастыруға тырысты. 710 жылы вестготтардың королі Витица қайтыс болды. Оның үш ұлының үлкені Агила таққа отыру орнына, Бетика герцогы Родерик тақты басып алды. Жас мұрагер тақты қайтару үшін қолдау іздеді және жергілікті қолдаудан өзге, Солтүстік Африкадағы мұсылман мемлекетіне жүгінді. Дамаск халифасының Танжердегі өкілі Тарик әскерін ұсынуға және Испанияға түсуге рұқсат алды, осылайша король Родериктің вестгот әскеріне қарсы тұруға дайын болды. 711 жылдың 19 шілдесінде Гибралтар маңында Гуадалете шайқасы болды, онда Витицаның мұрагері, Тариктің мұсылман әскерінің көмегімен король Родерикті өлтіріп, вестгот әскерін талқандады. Тарик және оның әскері әскери басымдығын пайдаланып, вестготтардың астанасы Толедоға бет алды және оны текке дерлік қарсылықсыз басып алды. Шежірелерде айтылғандай, римдіктер батырлығы мен күрескерлік қасиеттері үшін жалдаған астуриялық сарбаздар король Родерикпен бірге шайқасты. Осы жауынгерлер, қалған готт әскерімен бірге, Астурия тауларына қашып, Толедо соборындағы қасиетті мүліктерді, оның ішінде Иерусалимнен келген көптеген мүліктер сақталған Киелі сандықты қорғауға тырысты. Астурия Корольдігі жеті жылдан кейін, 718 жылы құрылды. Астурия тайпалары жиналып, Пелайоны өздерінің басшысы етіп тағайындады. Кейбір шежірешілердің пікірінше, ол мұсылман басқыншыларынан қашқан вестгот аристократы болса, енді біреулері оны вестгот мемлекетімен байланысты жергілікті аристократ деп есептейді. Қалай болғанда да, Пелайо Толедо Корольдігінің саяси үлгісіне негізделген готт тәртібін қайта орнату ниетімен жергілікті тайпаларға және оның басшылығымен келген босқындарға қосылды. Астурия Корольдігі 910 жылдың желтоқсан айында король Альфонсо III қайтыс болғаннан кейін жойылды. Шамамен екі жүз жыл ішінде Пелайоның негізін салған әулеттің 12 королі мұсылмандардан (Леон, Галисия және Кастилия) аумақтарды біртіндеп қайтарып алды. Бұл процесс соңында сотты стратегиялық орны үшін Леонға көшіруге әкелді. 800 жылдан кейін (1492 жылы) Гранаданы басып алумен және соңғы араб королінің Иберия түбегінен қууымен аяқталған күресте бұл шешім маңызды болды. Астурияның туындағы алтын крест («La Victoria» деп аталады) және «Hoc signo, tvetvr pivs, Hoc signo vincitvr inimicvs» (Осы белгімен ізгілер қорғалады, осы белгімен сіз жауды жеңесіз) латынша ұранымен көк фон, христиандықтың қарулы күреске берген біртұтас сипатын көрсетеді.

In the 5th century, the Goths, a Christianized tribe of Eastern Germanic origin, arrived in the Iberian peninsula after the fall of the Roman empire, and dominated most of the territory, attempting to continue Roman order by the so called Ordo Gothorum. In the year 710, the Visigothic king Wittiza died, and instead of being succeeded by the eldest of his three sons, Agila, the throne was usurped by the duke of Baetica, Roderic. The young heir sought support to recover the throne, and apart from local backing, he approached the Muslim Kingdom in northern Africa. Tarik, the caliph of Damascus governor in Tangier, received permission to offer his army and disembark in Spain, ready to face the Visigothic army of King Roderic. On July 19, 711, the battle of Guadalete took place near Gibraltar, where supporters of Witiza's heir, backed by Tarik's Muslim army, killed King Roderic and destroyed the Visigothic army. Tarik and his troops then took advantage of their military superiority, and marched on the Visigothic capital, Toledo, taking it almost without opposition. According to the chronicles, Asturian mercenaries, who had already been recruited by the Romans for their courage and fighting spirit, fought alongside King Roderic. These warriors, together with the rest of the retreating Gothic army, sought refuge in the mountains of Asturias, where they also tried to safeguard some of the sacred relics from Toledo cathedral, the most important of which was the Holy Ark, containing a large number of relics from Jerusalem. The kingdom of Asturias arose exactly seven years later, in 718, when the Astur tribes, rallied in assembly, decided to appoint Pelayo as their leader, a person of uncertain origin, since for some chroniclers he was a Visigothic nobleman who fled from the Muslim conquerors and for others he was an indigenous nobleman associated with the Visigothic kingdom. Whatever the case, Pelayo joined the local tribes and the refuged Visigoths under his command, with the intention of progressively restoring Gothic Order, based on the kingdom of Toledo's political model. The kingdom of Asturias disappeared with King Alfonso III, who died in December of the year 910. In barely two hundred years, the 12 kings of the dynasty founded by Pelayo were to gradually recover territory from the Muslims (León, Galicia and Castile), a process which finally required the court to be moved south, to León, for its strategic position in the struggle that culminated 800 years after it had started (1492) with the taking of Granada and the expulsion of the last Arabic king from the Iberian Peninsula. The symbol of the flag of Asturias, a golden cross (significantly called "La Victoria"), and a blue background with the Latin motto Hoc signo, tvetvr pivs, Hoc signo vincitvr inimicvs (With this sign the pious is protected, With this sign you shall defeat the enemy), sums up the unified character that Christianity gave the armed struggle.

Астурия монархиясының көркемдік көрінісі ретінде романға дейінгі кезең

Астурияның романға дейінгі стилі – бүкіл Испаниядағы ерекше құбылыс. Ол визигот, мосараб және жергілікті дәстүрлер сияқты басқа стильдердің элементтерін біріктіргенмен, өзінің жеке ерекшеліктерін қалыптастырып, дамытты. Бұл стиль құрылыс шеберлігімен ғана емес, сонымен қатар сәндік безендіру және алтынмен әшекейлеуде де жоғары деңгейге жетті. Осының айғағы ретінде Періштелер айқасы, Жеңіс айқасы, агаттан жасалған қорап (Овиедо соборының қасиетті бөлмесінде сақталады), Асторга соборындағы реликвар және Сантьяго айқасы сынды еңбекті атауға болады. Романға дейінгі ескерткіштердің орналасуы патшалық астанасының орнына байланысты болды: бастапқыда Кангас-де-Онис (Шығыс Астурия), содан кейін Правия (орталық жағалаудың батысы), ал соңғы астанасы – аймақтың географиялық орталығы Овиедо қаласы. Дамуына қатысты айтсақ, Астурияның романға дейінгі стилі пайда болған сәттен бастап, патшалықтың саяси эволюциясымен тығыз байланысты стильдік реттілікті ұстанды, оның кезеңдері анық көрінеді. Жалпы бес кезеңді бөліп қарастыруға болады: бірінші кезең (737–791 жж.) – Фафила, Альфонсо I, Фруэла I, Аурелио, Сило, Маурегато және Вермудо I патшаларының билік ету кезеңі. Екінші кезең (791–842 жж.) Альфонсо II патшалығымен байланысты, стильдік тұрғыдан қалыптасу кезеңі. Үшінші кезең Рамиро I (842–850 жж.) және Ордоньо I (850–866 жж.) патшалықтарын қамтиды. Төртінші кезең Альфонсо III (866–910 жж.) билігіне жатады, ал бесінші және соңғы кезең – соттың Леон қаласына көшірілуімен, Астурия корольдігінің құлауымен және осымен бірге Астурияның романға дейінгі стилінің аяқталуымен сәйкес келеді.

Бірінші кезең (737 - 791)

Осы кезеңнен бастап, жас патшалықтың өркендеуі мен бекітілуі кезінде екі шіркеудің бар екені тіркелді. Санта-Крус шіркеуі (737) соттың алғашқы орналасқан жері – Кангас-де-Онис қаласында орналасқан, бірақ ол 1936 жылы қиратылғандықтан, оның жазбаша айғақтары ғана сақталған. Қазіргі ғимарат 1950 жылы салынған, және түпнұсқасы сияқты, дольменді жабатын дөңгелек үстінде тұрғызылған. Аңыз бойынша, Санта-Крус ("Киелі Крест") атауы король Пелайоның Ковадонга шайқасында қолданған еменнен жасалған крестінен шыққан, ол арабтарға қарсы алғашқы "ұсақ, бірақ маңызды жеңіс" болды. Кейіннен ол алтын мен құнды тастармен әшекейленді (Альфонсо III тұсында) және Ла Виктория деп аталды, сонымен қатар Астурияның туындағы белгіге айналды. Деректерде Санта-Крус шіркеуі тастан қаланған, бір кемелі, күмбезді шатыры және бір жағындағы бас шіркеуі бар екені айтылады. Екінші құрылыс – Сан-Хуан Апостол и Евангелиста шіркеуі, Сантианес де Правия, ол Сантианес қаласында орналасқан. Оның салынуы корольдік сарайдың Кангас-де-Онис қаласынан Правияға, ежелгі римдік поселкесіне (Флавиум-Навия) және торапқа көшуімен байланысты. 774 және 783 жылдар аралығында салынған бұл шіркеуде Астурияның римдік емес кезеңіне тән бірнеше элементтер болды: шығысқа қарап тұрған, базиликалық жоспары (орталық кеме және екі бүйірлік дәліз), үш жартылай дөңгелек аркалармен бөлінген, трансепт орталық кемеге қарап, үш дәліздің енімен бірдей ұзындықта болды. Сондай-ақ, ол бір жартылай дөңгелек апсидасымен және кіреберіс вестибюлімен, кеме үстінде ағаш төбемен жабдықталған. Гүлдік және геометриялық ою-өрнектерді бейнелейтін бірнеше мүсіндік сәндік элементтер (кейінгі римдік емес кезеңнің ерекшеліктері) сакристияда орналасқан мұражайда көрсетілуде.

Екінші кезең (791-842)

Альфонсо II, "Таза" (бәлкім, осы себепті оның ұрпақтары болмады) деп аталған, Астурия монархиясының шешуші патшасы болды. Әскери тұрғыдан алғанда, ол мұсылмандарға қарсы патшалықты нығайтты (әйгілі Лутос шайқасында маңызды жеңіске жетті), әкімшілік тұрғыдан сотты Овьедоға көшірді, ал саясатта император Карлмен достық және тұрақты қарым-қатынас орнатты, Eginardo (Vita caroli) келесі цитатамен дәлелдегендей:

Көркем өнерді қолдау тұрғысынан, Альфонсо II осы стильдің ерекшеліктерін анықтаған романға дейінгі ең көптеген ғимараттарды салдырды. Патшалық сәулетші Тиодамен бірге ол Сан-Тирсо (Овьедо), Сан-Жулиан-де-лос-Прадос, Санта-Мария-де-Бендонес және Сан-Педро-де-Нора шіркеулерін салдырды, сондай-ақ қазір жойылған Овьедодағы сарай кешенін – Сан-Сальвадор, Санта-Мария және оған іргелес сарай мен шіркеуін (қазіргі Овьедо соборының Киелі палатасы, жалғыз сақталған нысан), онда Киелі сандық және періштелер айқасы сияқты асыл тастар сақталған. Астуриядан тыс, Галисияда апостол Яковтың қабірінің табылғаны туралы аңызбен, кампус стелла (Компостела) деп аталатын жерде Альфонсо II қасиеттілердің құрметіне алғашқы шіркеуді салдырды (892 жыл). Сан-Хулиан-де-лос-Прадос немесе Сантуано шіркеуі салынған кезде (шамамен 812-842 жылдар аралығында) ол патшалық ғимараттардың бір бөлігі болды. Шіркеудің жоспары базиликалық (орталық кеме және екі бүйірлік дәліз) болды, олар үш жартылай дөңгелек аркалармен және төртбұрышты бағаналармен бөлінген. Трансепт немесе көлденең дәліздің дәліздер мен киелі орын арасында орналасқандығына және оның биіктігі орталық кемеден асып түсетіндігіне назар аудару керек. Соңында, үш капеллаға бөлінген тура киелі орын болды, ал негізгі капелланың үстінде, тек сырттан кіруге болатын бөлме болды, оның мақсаты әлі де болжамдарға толы. Шатыры ағаштан жасалған, әртүрлі геометриялық ою-өрнектермен кесілген. Жоспардан тыс элементтер ретінде, солтүстік және оңтүстік қабырғаларына тікелей қосылған вестибюль (шығысқа қарай) және екі сакристия болды. Сан-Хулиан-де-лос-Прадос шіркеуі – романға дейінгі шіркеулердің ең үлкені. Декоративтік тұрғыдан алғанда, осы шіркеудің қабырғалары мен төбелерін жабатын фрескалар Испаниядағы ортағасырлық суреттердің ең жақсы сақталғандары. Сурет салу техникасы – үш анықталған аймаққа бөлінген фрескалық сурет салу (жаңа гипсқа бояу). Декоративтік элементтер римдік кезеңдегі қабырға суреттерінің айқын әсерін көрсетеді, «театрлық стильге» (б.з.д. I ғасыл) тән атмосфераны жасайды. Декоративтік элементтер көп: мәрмәр имитациясы, тіктөртбұрыштар, жолақтар, тоқу, шаршылар, каналдар мен бағаналарды имитациялау, өсімдік мотивтерімен безендірілген медальондар, сәулеттік элементтер, маталар, бірақ Киелі кітап немесе діни көріністердің бейнесі жоқ, тек Анастазис крестінен (алфа және омега) басқа, патша билігінің символы ретінде. Бұл бейнеленбеу аниконизм деп аталады және кейінгі романға дейінгі шіркеулерде сақталмады. Овьедо соборының жанында орналасқан Сан-Тирсо шіркеуі, 16 ғасылда өрт салдарынан қирағандықтан, бастапқы құрылысынан апсиданың соңғы қабырғасын ғана сақтап қалды. Сақталған бөлікте тас блоктардан салынған бастапқы құрылыс көрінеді, ал ортасында Астурияның романға дейінгі үш нүктелі терезесі, кірпіштен жасалған жартылай дөңгелек аркалар бар. Ортаңғы терезе бүйірлік терезелерге қарағанда үлкен, ол еркін тұрған бағаналармен сүйенген. Киелі палата Альфонсо II және Сан-Сальвадор шіркеуі үшін сарай шіркеуі ретінде салынған (екеуі де 14 ғасырда қазіргі готикалық соборды салу үшін қиратылған). Сан-Мигельдің романға дейінгі мұнарасына іргелес орналасқан палатада Визиготтар патшалығының құлдырауынан кейін Толедодан әкелінген монументтер де сақталған. Ол екі қабаттан тұрады: крипт немесе төменгі қабаттың биіктігі 2,30 метр, ол Сан-Леокадияға арналған, онда басқа шейіттердің бірнеше қабірі бар. Жоғарғы қабат, Сан-Михаилға арналған, 12 ғасылда кеңейтілді, орталық бөлігі алты метрге созылды, бұл қайта құру оған қазіргі сәнін берді, испан роман стилінің шедеврі. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, Киелі палатаның құрылысы Астурияның романға дейінгі ең үлкен мәселесін шешті: екі қабатты кеңістікті жабу, кейіннен Рамиро I ғимараттарында қолданылды. Жоғарыда айтқанымыздай, патшалық шіркеу ретінде салынған Киелі палата Овьедодағы Сан-Сальвадор соборының асыл тастар мен монументтерін сақтауға арналған, бұл функцияны ол 1200 жылдан бері сақтап келеді. Осы асыл тастардың кейбіреулерін Альфонсо II және Альфонсо III патшалар сыйлаған, олар Астурияның романға дейінгі ерекше алтын бұйымдарын көрсетеді. Олардың біріншісі – 808 жылы Гаусон қаласында (Авилес шығанағының сол жағында) Альфонсо II Астурияның бұйрығымен жасалған Періштелер айқасы, ол өзінің жеке қазынасынан жасау үшін қажетті асыл тастарды сыйлаған. Періштелер айқасы Альфонсо II-ге паломниктер түрінде пайда болған періштелер жасап бергені туралы аңызға байланысты. Грек кресінде (тең қарулары бар) алмұрт ағашынан жасалған ядросы бар, ал ортасында төрт қаруды байланыстыратын дөңгелек дискі бар. Сыртқы жағы алтын жіптен жасалған және геометриялық ою-өрнектермен жабылған, жалпы саны 48 асыл тас (агат, сапфир, аметист, рубин және опал) бар. Артында күміс шегелермен ұсталған жұқа алтын жапырақтары бар. Бұл жақтағы безендіру орталық дискіде орналасқан үлкен эллипстік агат камеосын және әр қарудың соңындағы үлкен тасты көрсетеді. Дәл бір ғасырдан кейін, 908 жылы, Астурия патшалығының жеңістері мен жаулауларының жүз жылдығын еске алу үшін Альфонсо III Овьедо соборына романға дейінгі ең маңызды алтын бұйымын сыйлады: Жеңіс айқасы немесе Санта-Круз, 92 см х 72 см өлшемдес латын кресі (тең емес қарулары бар). Ядросы екі бөліктен жасалған еменнен жасалған, дөңгелек ұштары үш фольгамен аяқталған, ал ортасы дөңгелек дискімен біріктірілген. Бүкіл крест алтын жапырақпен және филіграньмен жабылған, әсіресе кері жағы, түрлі-түсті эмальмен, інжулермен, асыл тастармен және алтын жіппен безендірілген. Кері жағында Сан-Сальвадор шіркеуіне донорларды – король Альфонсо III және королева Хименаны, сондай-ақ жасалған жерді (тағы да Гаусон қамалы) және жылды көрсететін алтын әріптермен жазылған жазу бар. Овьедо соборының Киелі палатасындағы романға дейінгі асыл тастардың соңғысы – 910 жылы Альфонсо II-нің ұлы Фруэла II және оның әйелі Нунило шіркеуге сыйлаған агат қорабы. Бұл мозарибик стиліндегі ерекше алтын бұйым – кипарис ағашынан жасалған тіктөртбұрышты реликвар, жартылай пирамида пішіндес қақпағы бар. Ол 99 кішкентай арка тәрізді тесіктері бар алтын жапырақпен жабылған, алтын жіппен тоқылған, агаттармен толтырылған. Бұл бұйымның ең бағалы бөлігі – қақпақтың жоғарғы бөлігі, бұл бұрынғы, кішкентай каролингтік реликвардан алынған, қалған бөлігінен жүз жылға ескірек. Бұл тақта эмаль панельдерімен безендірілген, олар 655 қабатталған гранаттармен қоршалған. Романға дейінгі өнердің екінші кезеңінің архитектуралық жұмыстарына қатысты, соңғы екеуі – Санта-Мария-де-Бендонес және Сан-Педро-де-Нора шіркеулері. Біріншісі астанадан бес шақырым қашықтықта, Налон аңғарына қарай оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, ол 20 қаңтарда 905 жылы король Альфонсо III және оның әйелі Химена Сан-Сальвадор соборына сыйлаған. Өте ұқсас...

As regards patronage of art, Alfonso II promoted the largest number of Pre Romanesque buildings defining what were to be this style's characteristics. With the royal architect, Tioda, he built the churches of Church of San Tirso, Oviedo, San Julián de los Prados, Santa María de Bendones and San Pedro de Nora, in addition to the palace complex in Oviedo, now disappeared, consisting of the churches of San Salvador, Santa María and its adjoining palace and chapel (now the Holy Chamber of Oviedo Cathedral, the only one remaining), containing relies such as the Holy Ark and jewels, like the Cross of the Angels, which he donated himself to the Church of San Salvador. Outside Asturias, with the legend of the discovery of the apostle St. James' tomb in Galicia, in a place known as campus stellae (Compostela), Alfonso II had the first church built in the saints honour (year 892). When the Church of San Julián de los Prados, or Santuyano, was built (approx. between the years (812 and 842), it formed part of a series of royal buildings. The church had a basilica ground plan (central nave and two side aisles), separated by three semicircular arches on impost capitals and square columns. It is worth noting the existence of a transept or transversal aisle located between the aisles and the sanctuary, exceeding the central nave in height. Finally, there was a straight sanctuary, divided into three chapels, and over the main one, only accessible from outside, there was a room whose function is still open to conjecture. As for the roof, the church had an interesting oaken ceiling carved with a variety of geometric designs. As elements outside the ground plan, there was a vestibule (to the east) and two sacristies adjoining the north and south facades, communicating directly with the transept. The Church of San Julián de los Prados is the largest of the pre romanesque churches. From an ornamental point of view, the murals covering the walls and ceilings of this church are the best conserved upper medieval paintings in Spain. the technique used is al fresco painting (applied with the plaster still wet), arranged in three well defined areas. Decorative designs show clear influence of mural painting from the Roman period, recreating a certain atmosphere typical of the "theatrical style" (1st century B. C.). Decorative elements are numerous; marble imitation, rectangles, bands, weaving, squares, imitation channeling and columns, medallions decorated with plant motifs, architectural designs, curtains, though totally lacking in any portrayal of biblical or religious scenes, with the single exception of the Anastasis Cross (alpha and omega), as a symbol of royal power. This lack of figurative representation is known as aniconism and was not maintained in later Pre Romanesque churches. The church of San Tirso, located beside the Cathedral of Oviedo, conserves only the end wall of the apse from its original construction, because it was destroyed by fire in the 16th century. The section remaining shows the original construction in stone blocks, and in the centre, there is the characteristic three point window of Asturian Pre Romanesque, with semicircular arches made of brick. The central opening, larger than the side ones, is supported by free standing columns. The Holy Chamber was built as a palace chapel for Alfonso II and the church of San Salvador (both demolished in the 14th century to build the present Gothic cathedral). The Chamber, adjoining the pre Romanesque Tower of San Miguel, also had the function of housing relics brought from Toledo after the fall of the Visigothic kingdom. It consists of two overlapping aisles with a barrel vault; the crypt or lower floor has a height of 2.30 metres, and is dedicated to St. Leocadia, containing several tombs of other martyrs. The upper floor, dedicated to St. Michael, was extended in the 12th century, elongating the central section to six metres, a reconstruction that also provided it with its current decoration, a masterpiece of Spanish Romanesque. From an architectural point of view, the Holy Chamber's construction solved one of the greatest problems of Asturian Pre Romanesque: the vaulting of two overlapping spaces, later used in the buildings of Ramiro I. As mentioned above, acting as a royal chapel, the Holy Chamber was built to house the jewels and relics of the cathedral of San Salvador in Oviedo, a function it continues to have 1,200 years later. Some of these jewels were donated by the Kings Alfonso II and Alfonso III, and represent extraordinary gold artefacts of Asturian Pre Romanesque. The first of them is the Cross of the Angels, created in 808 in Gauzón (the left bank of the estuary of Avilés) on the instructions of Alfonso II of Asturias, who donated the precious stones necessary to make it from his personal treasury. The Cross of the Angels takes its name from the legend that it was made and given to Alfonso II by angels, who appeared to him in the form of pilgrims. The Greek cross (equal arms) has a core of cherry wood and in the centre there is a circular disk acting as connection for the four arms. The inverse is covered with a filigreed mesh of gold thread and bands of geometric decoration with a total of 48 precious stones (agates, sapphires, amethysts, rubies and opals) of great beauty. The reverse is covered with fine sheet of gold held by silver nails. Decoration on this side shows, mounted on the central disk, a large elliptical agate cameo, and a large stone at the end of each arm. Exactly one century later, in 908, to commemorate a hundred years of the Asturían kingdom's victories and conquests, Alfonso III donated Pre Romanesque most important gold artifact to Oviedo Cathedral: the Victory Cross or Santa Cruz, a Latin cross (unequal arms) of 92 cm by 72 cm. The core is made of two pieces of oak with circular ends finished in three foils, and joined in the centre by a circular disk. The whole cross is covered with gold leaf and filigree, and richly decorated especially the inverse, covered with coloured enamel, pearls, precious stones and gold thread. The reverse shows an inscription in soldered gold letters, mentioning the donors to the Church of San Salvador, King Alfonso III and Queen Jimena, and the place (Gauzón Castle again) and the year it was made. The last of the Pre Romanesque jewels on in the Holy Chamber of the Cathedral of Oviedo is the Agate box, donated to the church by Fruela II of Asturias (son of Alfonso II), and his wife Nunilo, in the year 910, when he was still a prince. This extraordinary gold artifact in mozarabic style is a rectangular reliquary made from cypress with a semi pyramidal shaped lid. It is covered with gold plate, with 99 little arch shaped openings, framed in woven gold thread, containing agates. The most valuable part of this piece is the upper part of the lid, probably re used from another, smaller reliquary of Carolingian origin, a hundred years older than the rest. This plaque is decorated with panels of enamel, in turn surrounded by 655 encrusted garnets. Continuing with the architectural works of the second period of Pre Romanesque art, the last two are the churches of Santa Maria de Bendones and San Pedro de Nora. The first is located just fíve kilometres from the capital, in a south east direction, towards the Nalón valley, and was a donation from King Alfonso III and his wife Jimena to San Salvador cathedral, on January 20, 905. Very similar to Santullano, although the ground plan is not the typical basilica of the Pre Romanesque churches, but has three enclosures at the western end, the central one as an entrance vestibule and two side areas possibly to house parishioners or ecciesiastics. This entrance leads into a single nave with a wooden ceiling, covered by an interesting roof, the same length as the entrance enclosures. The nave adjoins two rectangular side areas, also with a wooden ceiling, whose use seems to associated with the liturgical rites of the period. this nave joined with the sanctuary by three semicircular brick arches, each of which leads into its corresponding chapel, of which only the main or central one is covered with a brick barrel vault, the other two with wooden ceilings. Above the main chapel is the "typical" chamber, only accessible from outside, through a trefoil window with the standard Pre Romanesque features; central arch larger than the side ones, resting on two free standing capitals with rope moulding, and the upper rectangle framed by simple moulding. Independent from the church structure, though close to its southern facade, stands the bell tower, on a rectangular ground plan. The Church of San Pedro de Nora is located beside the River Nora, about twelve kilometres from Oviedo. This church has the construction style established in Santullano: facing eastwards, vestibule separate from the main structure, basilica type ground plan, central nave higher than the side aisles, with intersecting wooden roof and lit by Windows with stone lattice. The straight sanctuary is divided into three apses with barrel vaults. As a differentiating element, the apses were joined to each other through the dividing walls by semicircular arched doors. Like all the churches from this period, there was a room over the apse, only accessible from outside through a trefoil window. The bell tower, separate from the church like in Santa Maria de Bendones, does not belong to the original construction, and stems from an initiative in the seventies by the architect and great restorer of Asturian Pre Romanesque, Luis Menéndez Pidal y Alvarez.

Төртінші кезең (866-910)

Бұл Альфонсо III билік еткен кезеңді қамтиды, ол 18 жасында таққа отырды, әкесі I Ордоньо қайтыс болғаннан кейін, Астурия корольдігінің гүлдену шегін белгіледі. Исламға қарсы кеңею оны қазіргі Португалиядағы Порту және Коимбра қалаларын жаулауға, корольдіктің шекарасын Мондегоға дейін жылжытуға және Замора, Симанкас, Торо және Кампос Готикос деп аталатын бүкіл аймақты қайта қоныстандыруға итермеледі. Астурия корольдігінің Толедодағы вестготтардың жалғасы ретіндегі идеясы толыққанды қабылданып, мұсылмандар басып алған барлық аумақты қайта жаулап алу міндетімен байланысты болды. Бұл идея тарихи жылнамаларда, мысалы, 881 жылы Овьедода жазылған Crónica Albeldense-де көрініс тапты, ол готтар корольдігінің (Ordo Gentis gothorum) тарихын, содан кейін Астурия монархиясының (Ordo Gothorum Obetensium fíegnum) тарихын баяндайды. Корольдіктің кеңею және жетілу кезеңі сарайдан бастау алған мәдени жаңаруда көрініс тапты, бұл сәулет және өнер жаңартуын қамтыды. Корольдіктің үздіксіз кеңеюі және күшейіп бара жатқан қуаты Альфонсо III-нің үш ұлының (Гарсия I, Ордоньо II және Фруэла II) амбицияларын оятты. Олар бірқатар ақсүйектердің қолдауымен корольді тақтан түсіріп, оны Бойгес қаласына (Боидес аңғары, қазіргі Вальдедиос) қамап қойды. Дегенмен, олар оған Заморада мұсылмандарға қарсы соңғы жорыққа басшылық етуге және тағы да жеңіске жете алуға рұқсат берді. Ол 910 жылдың желтоқсан айында қайтып келгенде қайтыс болды. Жылнамаларда "Ұлы король және император" (Magnus Imperatore ImpemtorNoster) деп сипатталған, корольдік құрылғаннан бері ең үлкен кеңеюіне және нығаюына қол жеткізген король, оны Астурия, Галисия және Кастилия-Леонға бөлуге кедергі жасай алмады, бұл Астурия корольдігінің жоғалуын білдірді. Сан-Сальвадор-де-Вальдедиос және Санто-Адриано-де-Туньон – осы монарх салған екі шіркеу, сонымен қатар Овьедо орталығында орналасқан Фонкалада фонтаны (fonte incalata) және Жеңіс кресі мен Агат қорабының алтын артефактілері. Сан-Сальвадор-де-Вальдедиос шіркеуі Боидес аңғарында (Виллавичиоса) орналасқан, осы жерде Альфонсо III ұлдарынан айырылған кезде ұсталған және мұнда бенедиктиндер ордені басқарған ескі монастырь болған, ол XIII ғасырда цистерциандармен ауыстырылған. "Епископтар капелласы" деп аталатын шіркеу 893 жылдың 16 қыркүйегінде жеті епископтың қатысуымен киеленді және үш кемелі бар классикалық базилика жоспарында салынған, орталық кемесі төрт жартылай дөңгелек аркалармен бүйірлік дәліздерден бөлінген. Батыс жағында үш бөлім бар, орталық бөлімі кіреберіс вестибюлі ретінде пайдаланылады, ал сол және оң жақтағы екі бөлім паломниктерге арналған болуы мүмкін. Орталық кемедегі және апсидалардағыдай, күмбез кірпішпен қаланған және әртүрлі геометриялық суреттермен ауыстырылатын фрескалық қабырға суреттерімен әсемделген. Корольдік трибуна вестибюльдің үстінде орналасқан, орталық кемедегі қауымға арналған аумақтан (spatium fidelium) және қазір жоғалып кеткен темір торлармен литургияға арналған аумақтан бөлек. Бұл шіркеудің ерекше элементтері – оңтүстік фасадына кейінірек қосылған жабық галерея немесе Корольдік портико, орталық кемелердің аркаларындағы 50 см шаршылы бағаналар, орталық апсидада ашылатын үш аркалы терезе және оның үстіндегі бөлме, әдеттегі үш емес, екі терезе арқылы сырттан ғана қол жетімді. Санто-Адриано-де-Туньон шіркеуі Трубья өзенінің жағасында, ежелгі римдік жолдың жанында орналасқан. 191 жылдың 24 қаңтарында негізі салынған, ол классикалық базилика жоспарында салынған, бірақ XVII және XVIII ғасырларда батыс жағында кеме құрылысымен және қоңырау мұнарасымен кеңейтілген. Бұл шіркеудегі фрескалар – Астурия өнер шеберханасындағы мосараб суретшілерінің жұмысының жалғыз қалдығы. Соңында, Испанияда сақталған жалғыз жоғарғы ортағасырлық азаматтық құрылыс – Фонкалада фонтаны, Овьедо қала қабырғасының сыртында, тас блоктармен және қиылысатын шатырмен, баррельді күмбезбен және тікбұрышты жоспармен салынған. Шатырдың қиылысы үшбұрышты фронтонмен, Альфонсо III-ге тән Жеңіс кресімен безендірілген, оның астында Астурия корольдігінің әдеттегі жазуы орналасқан.

This comprises the reign of Alfonso III, who came to the throne at the age of 18, on the death of his father, Ordoño I, marking the zenith of the kingdom of Asturias. Expansion against Islam led him to conquer Oporto and Coimbra in present day Portugal, and he pushed the borders of the kingdom as far as the Mondego, repopulating Zamora, Simancas, Toro and the whole area known as Campos Góticos. The idea of the Asturian kingdom as a
continuation of the Visigoths in Toledo was fully assumed, involving the obligation to re conquer all the territory occupied by Muslims. This idea was reflected in the historical chronicles, such as the Crónica Albeldense, written in Oviedo in the year 881, which tells the history of the Gothic kingdom (Ordo Gentis gothorum), followed by the Asturian monarchy (Ordo Gothorum Obetensium fíegnum). The kingdom's moment of expansion and maturity was also reflected in a cultural revitalisation promoted from the court, involving architectural and artistic renewal. The kingdom's progressive expansion and increasing power also kindled the ambition of Alfonso III's three sons (García I, Ordoño II and Fruela II), who, encouraged by a number of noblemen, dispossessed the king and confined him in the town of Boiges (Boides valley, present day Valdediós). Even so, they allowed him to lead a final campaign against the Muslims in Zamora, where he was victorious once more. He died on his return, in December of the year 910. Described in the chronicles as "Great King and Emperor" (Magnus Imperatore ImpemtorNoster),the king who had achieved the kingdom's greatest expansion and consolidation since it was founded by Pelayo, could not prevent his since from splitting it into three parts, Asturias, Galicia and Castile León, meaning the disappearance of the kingdom of Asturias. San Salvador de Valdediós and Santo Adriano de Tuñón are the two churches built by this monarch, in addition to the Foncalada fountain (fonte incalata) in the centre of Oviedo, and the already mentioned gold artefacts of the Victory Cross and the Agate box. The Church of San Salvador de Valdediós stands in the Boides valley (Villaviciosa), the place where Alfonso III was detained when he was dispossessed by his sons, and where there used to be an old convent governed by the Benedictine Order, substituted in the 13th century by the Cistercians. The church known as the "Bishops' Chapel" was consecrated on September 16, 893, with seven bishops in attendance, and stands on a classic basilica ground plan with a triple sanctuary, separating the central nave from the side aisles with four semicircular arches. At the western end, there are three enclosures, the central one used as an access vestibule, and two located on the left and right which may have been used to house pilgrims. The vault over the central nave, like the one over the apses, is barrelled with a brick ceiling and decorated with al fresco wall painting, alternating a variety of geometric designs. The royal tribune is located above the vestibule, separate from the area intended for the congregation (spatium fidelium) in the central nave, and this from the area devoted to the liturgy by iron grilles, now disappeared. Particular elements of this church include the covered gallery annexed to the southern facade at a later date or Royal Portico, the 50 cm square columns on the central naves arches, the triple arched window open in the central apse, and the room above it, exclusively accessed from the exterior by a window which here has two openings, compared with the habitual three. The Church of Santo Adriano de Tuñón is located on the bank of the River Trubia, next to an old Roman road. Founded on January 24, 891, it stands on a classic basilica ground plan, although in the 17th and 18th centuries it was extended with a nave structure at the western end, and a bell gable. The al fresco paintings in this church are the only remains of Mozarabic painters' work in an Asturian art workshop. Finally, the Foncalada fountain, the only upper medieval civil construction conserved in Spain, was built on the outside of Oviedo city walls, with stone blocks and an intersecting roof, barrel vault and rectangular ground plan. The intersection of the roof is topped with a triangular pediment, sculpted with the Victory Cross, characteristic of Alfonso III, under which runs the typical inscription of the kingdom of Asturias:

Бесінші кезең (910-925)

Альфонсо III қайтыс болғаннан кейін және Астурия патшалығы оның ұлдары арасында бөлінгеннен кейін, Астурияның римге дейінгі стилі екі құрылыспен соңғы кезеңіне енді. Олардың біріншісі – 24 қыркүйекте 921 жылы қасиеттендірілген Сан-Сальвадор-де-Приска шіркеуі (Вальдедиостан бірнеше шақырым қашықтықта), архитектуралық және сәндік тұрғыдан Сантуллано үлгісіне сілтеме жасайды, ал кейінгі жұмыстарға емес. 17-18 ғасырларда бірнеше рет қайта жаңартылып, әсіресе вестибюльге жақын құрылыстар өзгертіліп, олар бүйірлік дәліздермен (aisles) байланыстырылды. Колунганың жанында, теңіз және Суэве тауларының қасында орналасқан Сантьяго-де-Гобиендес шіркеуі – римге дейінгі шіркеулердің соңғысы және бұрынғысы сияқты Сантуллано құрылысының үлгісін ұстанады. 17-18 ғасырларда ол маңызды реформаларға ұшырады, кіреберісі, қасбеті, негізгі және бүйірлік шапельдері өзгертілді.