Кіріспе

Күрд-түрік халық әншісі, түрік саясаткері Ахмет Кая (28 қазан 1957 жыл) түрік ұлтшылдары мен билік өкілдерінің қуғынына ұшырады. Кая Түркияны өз еркімен тастап, Францияға көшіп кетті, бірақ көп ұзамай жүрек талмасынан қайтыс болды. 1999 жылғы ақпан айында Түркияның ең танымал әншілерінің қатысуымен өткен даулы марапаттау салтанатында оған "Жылдың музыканты" сыйлығы табысталды, онда ол күрд тілінде ән орындағысы келетінін мәлімдеді.

Ерте өмір және білім

Ахмет Кая, 5 баланың ең кішісі ретінде Малатьяда дүниеге келді. Оның түрік текті анасы Эрузрумнан, ал күрд текті әкесі Адиаман облысының Челихан ауданындағы Яғызатлы ауылынан. Әкесі жергілікті тоқыма фабрикасында жұмыс істеді, ал отбасы 1959 жылға дейін бір бөлмеде тұрды, бұл фабрика жұмысшыларға жақсы тұрғын үй ұсына бастаған жыл болды. Ахмет ауылдағы туыстарына жиі барып, музыкамен алғашқы тәжірибелерін алды. Оның інісі Юсуф әнші және музыкант болды, ол оған өз багламасын жасауға шабыттандырды. Түрік армиясында Гелиболудағы әскери оркестрде музыкант болып қызмет етті. 1979 жылы үйленгеннен кейін ол әйелімен Стамбулдың Сарыер ауданындағы пәтерге қоныстанды. 1980 жылғы әскери төңкерістен кейін оның айнасы нашарлап, бірнеше әріптестері тұтқындалып, түрмеге қамалды. 1981 жылы әйелінен ажырасты. Демирелмен музыкалық қарым-қатынас олардың алғашқы альбомының шығуынан кейін сәтсіздікке ұшырағандықтан аяқталды, бірақ Ахмет Селда Багжан арқылы танысқан екінші әйелі Гюльтен Хаялоглуна үйленді, ол белгілі түрік солшыл музыканты. 1986 жылы шыққан төртінші альбомының табысы арқасында қаржылық жағдайы жақсарды, ол әйелімен бірге Бейоғлу ауданындағы Галатасарай орта мектебіне жақын үйге көшті. Сәттілікке жетіп, бірнеше әнінің авторы болған інісі Юсуфпен тығыз музыкалық байланыс орнатқаннан кейін, өмірі ұйымдастырылды және ол екінші рет әке болды. Валидечешмедегі әсем аудандағы үлкен пәтерге көшкеннен кейін, оны өмірінің осы кезеңіне жеткізген солшыл қозғалыстың бір бөлігі сынға алды. Дегенмен, әндерінің солшыл саяси мазмұнына байланысты түрік үкіметінің назарына ілікті. Інісі Юсуф оның өмір салты туралы ашық мәлімдеме жасағаннан кейін, олар жолдарын айырды. Оның қаржылық жағдайы мен саяси мәлімдемелері солшыл қозғалыс пен түрік билігі үшін де мәселе болып қала берді, олар 1992 жылы оның Мерседес Бенцін уақытша тәркіледі, оған ол үкімет қаласа, есекке де міне алатынын айтты. 1994 жылы ол өзінің ең танымал альбомын – «Şarkılarım Dağlara» шығарды, онда Күрд жұмысшы партиясы (PKK) мен түрік армиясы арасындағы Түрік Кюрдистанындағы қақтығысқа арналған әндер жиналды. 1990 жылдары ол әйелімен бірге GAK лейблін құрды, бірақ белгілі музыканттармен келісім шарт жасағанына қарамастан, жоба ұзақ мерзімді табысқа ие болмады.

Сыйлық беру салтанаты

1999 жылғы 11 ақпанда жыл сайынғы музыкалық марапаттау салтанатында, «Жылдың музыканты» атанған Кая өзінің туған тілінде музыка жасағысы келетінін айтты, себебі ол күрд тегінен шыққан. Содан кейін салтанатқа келгендер «Он жылдық наурыз» әнін шырқады. Кейін Каяға танымал адамдар шабуыл жасады. Каяның әйелі осы шабуылды былай деп сипаттады: «Кенеттен барлық сәнді әйелдер мен ерлер дерлік жәндіктерге айналып кетті, шанышқылар мен пышақтарды ұстап, бізге лақтырып, қорлап, ышқынды. Бес минуттың ішінде атмосфераның қалай өзгергенін көзге елестетіңіз, бұл Кафка романынан шыққандай бір өзгеріс».

Шөгеру және өлім

Бұл оқиға оған қарсы қудалау ісіне әкелді, осының салдарынан ол Түркияны тастап кетуге мәжбүр болды. 2000 жылдың наурыз айында ол сепаратистік үгіт тарату айыбымен үш жыл тоғыз айға түрме жазасына кесілді, бірақ ол сотқа қатыспады. Кейіннен бұқаралық ақпарат құралдарында Каяның плакат алдында тұрғаны көрсетілген сурет жалған екені дәлелденді. Ол 2000 жылы Парижде 43 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды және Пэр-Лашез бейіштесіне жерленді. Ол 71 нөмірлі учаскеде жерленген.

Қабірді бұзу

2021 жылдың қарашасында оның қабірін зиярат етушілер оның жақында белгісіз күштер тарапынан шабуылға ұшырағанын көрді. 2013 жылдың қазан айында Ахмет Кая өзінің 57 жылдығында музыка саласындағы Мәдениет және өнер саласындағы ең жоғары президенттік сыйлығымен марапатталды.