Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стефанус Шоман (14 наурыз 1810 – 19 маусым 1890) – 1860 жылдың 6 желтоқсанынан 1862 жылдың 17 сәуіріне дейін Оңтүстік Африка Республикасының президенті болған. Оның қызыл шашы, шарпыған мінезі және басқа буер көшбасшыларымен болған қатыгез даулары оған «Солтүстік дауыл құсы» («Stormvogel den Noorden») деген лақап атты әкелді.
Stephanus Schoeman (14 March 1810 – 19 June 1890) was President of the South African Republic from 6 December 1860 until 17 April 1862. His red hair, fiery temperament and vehement disputes with other Boer leaders earned him the moniker "Stormvogel den Noorden," "Storm bird of the North."
Ерте өмір
Шоман әулетінің алғашқы өкілі 1724 жылы Германияның Шлезвиг-Гольштейндегі Дитмаршеннен Мысқа келді. Дитмаршен 1550 жылға дейін саудагер шаруалардың Бур республикасы (Burenrepublik) болған, және осы еркін Бур республикасының естелігі Оңтүстік Африкаға көшіп келген ұлдарында сақталған болуы керек. Ол бастапқыда Зоутпансберг аймағына қоныстанған, сонымен қатар Преторияда да шаруашылығы болған – қазір Претория зообагі орналасқан жер. Блойдстрат та оның шаруашылығының бір бөлігі болды. Стефанус Шоман – өзінің туы бар Trekker көшбасшысы. Ол Андри Преториус тобына қосылып, Қанды өзен шайқасына қатысты. Шайқаста қолданылған үш зеңбіректердің бірі – Оу Гриетжие Шоманға тиесілі еді және қазір Вооттрекер ескерткішінде көрсетілген.
The first member of the Schoeman clan arrived in the Cape in 1724 from Ditmarschen in Schleswig Holstein, Germany. Ditmarschen had been a Boer Republic (Burenrepublik) of Merchant farmers until 1550, and the memory of this free Boer Republic must have lived on in her sons who emigrated to South Africa. He originally settled in the Zoutpansberg but also owned a farm in Pretoria – the area now occupied by the Pretoria Zoo. Bloedstraat was also part of his farm. Stephanus Schoeman was a minor Trekker leader, who had his own flag. He joined Andries Pretorius' group, fighting in the Battle of Blood River. One of the three cannons used in the battle, Ou Grietjie belonged to Schoeman and is now on display in the Voortrekker Monument.
Төрағалық
Командир генерал ретінде Стефанус Шоман ЗАР-дың бірінші президенті және оның конституциясын жазған Мартин Вессель Преториуспен маңызды саяси қақтығысқа қатысты. Шоман конституцияны қабылдамады. Шоманды, басқалармен қатар, Виллем Корнелис Янсе ван Ренсбург қолдады, ол кейіннен оны уақытша комендант етіп тағайындады. Ван Ренсбург Преториус фракциясымен келіссөздерде Шоманның өкілі болды. 1858 жылы Шоман ауырғанда Ван Ренсбург генерал-командир міндетін атқарушы болып тағайындалды. 1859 жылдың соңына дейін М.В. Преториус, ол белгілі воотреккер көшбасшысы Андрис Преториустың ұлы, Оранж еркін мемлекетінің (ОФС) президенті болып сайланды. Халық кеңесі оған ОФС-те лауазымын атқару үшін алты ай демалыс берді, осы уақыт ішінде ол екі Бур Республикасының бірігуі туралы келіссөздер жүргізуі керек еді. Дегенмен, оның демалысы біткеннен кейін, Volksraad Преториуске ZAR президентінің бұрынғы лауазымын, сондай-ақ ОФС президенттігін қайтаруға рұқсат бермеді. Бастапқыда Йоханнес Герман Гроблер Преториус болмағанда президент міндетін атқарушы болып тағайындалды, бірақ генерал-командир Стефанус Шоман Гроблерді президент міндетін атқарушы ретінде қабылдаудан бас тартты. Шоман президенттікке өзінің ие болуы керек деп есептеді, себебі сол кездегі конституция президенттің қызметтен босатылуы немесе қайтыс болуы жағдайында президенттікке атқарушы кеңестің ең егде жастағы мүшесінің берілуі керек екенін айтқан. Гроблерден үш жас үлкен болғандықтан, президенттікке Шоманның тағайындалуы керек еді. Көптеген наразы бургерлердің қолдауымен Шоман Гроблерді лауазымынан босатып, өзі алды. 1861 жылы Volksraad Шоманға қарсы шаралар қабылдауды шешті, ол және оның жақтастары өз лауазымдарынан бас тартудан бас тартты. Пол Крюгер Шоманға қарсы араласты, бірақ ешкім қатаң шаралар қолдануға дайын болған жоқ, сондықтан Шоман мен Крюгер арасында ашулы хаттар алмасылды. Тек 1862 жылы, Volksraad Шоман фракцияларын бүлікшілер деп жариялағанда ғана Крюгер өз азаматтарын қақтығысқа шақыра алды. 1863 жылдың сәуір айында генерал-командир болып сайланған Крюгер Шоманды Вааль өзенінен ығыстырып шығарды. Содан кейін Шоманның тобы қарулы күшпен өздерінің бұрынғы жағдайын қалпына келтіруге тырысты. 1864 жылдың қаңтарында командир Ян Вильюен Крюгер мен оның «Мемлекеттік армиясына» қарсы «Халық армиясы» деп аталатын әскерді басқарды, бірақ Крокодил өзенінде жеңілді. 1864 жылы жаңа сайлау өткізілгеннен кейін бейбітшілік орнатылды. Преториус екінші рет президент болды, ал Крюгер бас қолбасшы лауазымын сақтап қалды.
As Commandant General, Stephanus Schoeman was involved in a major political conflict with Marthinus Wessel Pretorius, the ZAR's First President and writer of its constitution. Schoeman rejected the constitution. Amongst others, Schoeman was supported by Willem Cornelis Janse van Rensburg whom he subsequently appointed as a provisional commandant. Van Rensburg represented Schoeman in negotiations with Pretorius's faction. In 1858, when Schoeman fell ill, Van Rensburg was appointed as acting Commandant General. Shortly before the end of 1859, MW Pretorius, who was the son of the popular Voortrekker leader Andries Pretorius, was concurrently elected president of the Orange Free State (OFS). The Volksraad granted him six months leave to take up his office in the OFS during which he would negotiate the unification of the two Boer Republics. However, once his leave expired, the Volksraad would not allow Pretorius to resume his former office of president of the ZAR, as well as that of the OFS. Initially, Johannes Hermanus Grobler was appointed as acting president in Pretorius' absence, but Commandant General Stephanus Schoeman refused to accept Grobler as acting president. Schoeman instead believed that the presidency should have been granted to him as the constitution at the time stipulated that in cases of the president's dismissal or death, the presidency should be granted to the oldest member of the Executive Council. Being three years older than Grobler, the presidency should thus have been granted to Schoeman. Schoeman, supported by many dissatisfied burghers, relieved Grobler of his office, assuming it himself. In 1861, the Volksraad decided to take action against Schoeman, who with his followers steadfastly refused to give up his position, Paul Kruger intervened against Schoeman, however, no one was prepared to take extreme action, and bitter letters were exchanged between Schoeman and Kruger. It was only in 1862, when the Volksraad declared the Schoeman factions to be rebels, that Kruger could summon his burghers to the conflict. Kruger, who was elected commandant general in April 1863, succeeded in driving Schoeman over the Vaal River. Schoeman's faction then tried to restore their position by force of arms. Commandant Jan Viljoen led a so called 'People's army' against Kruger and his 'State Army' in January 1864, but was defeated at the Crocodile River. Peace was restored when a new election was held in 1864. Pretorius became president for a second time and Kruger retained his position as commander in chief.
Зейнеткерлік және өлім
Преториус президенттік лауазымынан қанағаттану үшін Баролонг тайпасының талабын қанағаттандыру мақсатында Батыс Трансваалдың үлкен бөлігін алып тастаған Кит шешімін тоқтатудағы айқын сәтсіздіктен кейін 1871 жылы зейнетке шықты. 1890 жылы 80 жасында Преторияда қайтыс болды. 1904 жылы оның мұрагерлерінің екеуі де қайтыс болды, соның салдарынан Жоғарғы Соттың Басшысы оның қалған мүлкін аяқтауға ниет білдірген кез келген адамды іздеу туралы хабарлама жариялауға мәжбүр болды.
Pretorius resigned as president and retired in 1871 after a spectacular failure to prevent the Keate award which lopped off a large piece of the western Transvaal to satisfy a claim by the Barolong tribe. He died in Pretoria in 1890, aged 80. In 1904, both executors of his estate had died and the Master of the Supreme Court had to publicly advertise for anyone willing to finally settle what remained of his estate.
Отбасы және ата-бабалары
Шоман үш рет үйленді, соңында саяси қайраткер, Андрис Преториустың басты қарсыласы Питер Йоханнес Потгитердің жесірі Елси Мария Алетта (туған тегі ван Херден) тұрмысқа шықты. Елси Мария Алетта екі саяси лидермен де балалары болды және саяси және қоғамдық ықпалымен танымал отбасын құрды. Оның қызы Элси Мария Алетта Потгитер, атақты дәрігер, сәтті кәсіпкер, "Бродербонд" жетекшісі және Парламент мүшесі доктор Питер Йоханнес Потгитер Стофбергтің анасы болды, ал оның әкесі, пастор Ян Хендрик Малан Стофберг Оңтүстік Африкадағы Голланд Реформаттық шіркеулерінің хатшысы және басшысы болды. Шоманның екінші әйелі Гертина Йоханна Шуттеден туған ұлы, генерал Хендрик Якобус Шоман 1899-1902 жылдардағы ағылшын-бур соғысына қатысты. Шуттеден болған қыздарының бірі, Катарина Кристина Сусанна Шоман, бур генералы Иоганнес Герман Михель Кокқа үйленді. Оның немересі, доктор Густав Преллер, көрнекті тарихшы ғана емес, сонымен қатар африкаанс тілінің белгілі "таалстридері", яғни жақтасы болды, ал оның ұлдарының бірі Йохан Шоман коммунизмге қарсы материалдарды басып шығарушы ретінде танылды. Оның шөбересі Хендрик Шоман ондаған жылдар бойы Көлік министрі қызметін атқарды. Министр Шоман сондай-ақ доктор Питер Йоханнес Потгитер Стофбергтің туысы болды.
Schoeman married three times, finally marrying the widow Elsie Maria Aletta (née van Heerden) of the political figure state head Pieter Johannes Potgieter, arch antagonist of Andries Pretorius. Elsie Maria Aletta had children with both political leaders in their marriages and started a family famous for political and society influence. Her daughter Elsie Maria Aletta Potgieter was the mother of the famous doctor, successful businessman, Broederbond leader and Member of Parliament Dr. Pieter Johannes Potgieter Stofberg, whose father Ds. Jan Hendrik Malan Stofberg was Secretary and Head of NG churches in South Africa. Schoeman's son with his second wife Gertina Johanna Schutte, General Hendrik Jacobus Schoeman, went on to fight in the Anglo Boer War of 1899 – 1902. One of his daughters with Schutte, Catharina Christina Susanna Schoeman, married the Boer general, Johannes Hermanus Michiel Kock. His grandson, Dr. Gustav Preller became not only a leading historian but a renowned "Taalstryder," or champion of the Afrikaans language, while one of his sons, Johan Schoeman achieved renown as a publisher of anti Communist materials. A great grandson, Hendrik Schoeman was the Minister of Transport for decades. Minister Schoeman was also a cousin of Dr. Pieter Johannes Potgieter Stofberg.
Мұра
Преториядағы Шёманштраат көшесіне, сондай-ақ 1860 жылдары Венда тайпасымен қиратылған Шёмансдал қаласына оның есімі берілген. (Қазіргі уақытта қираған орындар тағы да қазылып жатыр.) Тағы бір көше, Андриес көшесі (бастапқыда Сент-Андриес көшесі) оның туынан, ЗАР-дың "Vierkleur" туына қарсы қолданылған Сент-Эндрю туынан аталған.
The street in Pretoria, Schoemanstraat is named after him, as is the town, Schoemansdal, which was razed by the Venda in the 1860s. (The ruins are currently being excavated again.) Another Street, Andries Street (originally St. Andries street) is named after his flag, the flag of St. Andrew, flown in opposition to the ZAR's "Vierkleur".